Tìm lại vẻ đẹp đích thực của lễ hội truyền thống

(VOV5) - Từ đầu tháng Giêng, tức từ Tết âm lịch đến nay, những lễ hội lớn tiêu biểu đầu năm đã để lại những dư âm tích cực. Tuy nhiên, ở nhiều nơi xẫn xảy ra không ít yếu tố thiếu lành mạnh. 


Dù có đến 8000 nghìn lễ hội trong một năm, nhưng hầu hết các lễ hội truyền thống đều tôn vinh nét đẹp văn hóa, cổ vũ tinh thần lao động, đấu tranh chống giặc ngoại xâm của cộng đồng các dân tộc Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước. 


Tìm lại vẻ đẹp đích thực của lễ hội truyền thống - ảnh 1
Lễ hội thổi cơm thi làng Thị Cấm, một nét đẹp văn hóa của làng quê Việt


Do điều kiện sống quần tụ theo quy mô làng, xã, thôn, bản, nên các lễ hội trước đây phần lớn được tổ chức trong phạm vi của làng xã ấy, bao hàm những phong tục của làng, của dân tộc bản địa, số lượng người tham gia vì thế cũng ít, sức lan tỏa của lễ hội cũng trong phạm vi hẹp và những yếu tố của lễ hội phát huy được vẻ đẹp vốn có. Ví dụ lễ hội cướp Phết Hiền Quan ở tỉnh Phú Thọ có nguồn gốc từ trò chơi dùng cây làm khăng để đánh quả phết từ người này, sang người kia, rồi dùng cây chuối làm bia để ném lao. Một số vị tướng thời đó cũng dùng trò chơi này để luyện quân, đánh giặc và rất nổi tiếng từ thời Hai Bà Trưng. Các vị tướng sau này mất đi, được người dân tôn vinh, lập đền thờ, tổ chức lễ hội và trò cướp phết được coi là một phần trong lễ hội đó. Lễ hội cướp phết tổ chức từ xưa đến nay vừa để nhớ công lao của những anh hùng dân tộc, vừa là dịp để trai tráng trong làng rèn luyện sức khỏe, và ai cướp được phết thì người đó thắng cuộc. Hơn nữa, người dân nếu ai chạm tay vào được quả phết thì năm đó rất may mắn. Ngoài trò cướp phết thì lễ hội còn có các trò khác như thi nấu cơm, thi giã bánh giầy, ném cầu giỏ. 

Bởi vậy, lễ Hội phết Hiền Quan mang ý nghĩa lớn về lễ tục, văn hóa, sức khỏe và đoàn kết cộng đồng. Nhưng sao bây giờ chính lễ hội này lại trở nên mất kiểm soát đến như thế? Trước đây, lễ hội ít người, tổ chức theo kiểu cũ không xảy ra vấn đề gì. Nay lễ hội được các phương tiện truyền thông quảng bá rầm rộ trước, đi lại thuận lợi nên người dân khắp nơi đổ về. Với số lượng hàng nghìn người cướp mấy quả phết trên cánh đồng thì chuyện dẫm đạm nhau là đương nhiên. 

Không chỉ lễ hội ở Hiền Quan, Phú Thọ, rất nhiều địa phương khác đều coi lễ hội ở khu vực mình mang tính truyền thống như cướp hoa tre, trầu cau ở lễ hội đền Gióng, xin ấn ở nhiều đền chùa… chọi trâu cũng ở khắp nơi. 

Câu hỏi đặt là làm thế nào để giữ được những lễ tục truyền thống nhưng đảm bảo được an ninh trật tự và tạo được không khí nghiêm trang, chuẩn mực trong lễ và vui tươi, lành mạnh trong hội. Ví dụ với lễ hội cướp phết Hiền Quan, số lượng người tham gia ngày một nhiều là chuyện đương nhiên, muốn diễn lại trò cướp phết cầu may thì ban tổ chức không thể để tất cả mọi người tham gia hội cướp phết. Nếu muốn tổ chức cướp phết thì phải tổ chức như các môn thể thao, với các đội, đại diện các làng tham gia và có tổ chức sân đấu, trọng tài bảo vệ chặt chẽ. Một yếu tố tâm linh nữa là người dân ai cũng muốn chạm vào phết lấy may nên ban tổ chức nên bố trí 6 quả phết ở những nơi rộng rãi để người dân có thể trật tự xếp hàng để chạm vào. Ngoài thi cướp phết, lễ hội Hiền Quan còn có các trò thi nấu cơm, giã bánh giầy, ném cầu nhỏ nên nếu tổ chức các cuộc thi này một cách quy củ sẽ tạo ra dấu ấn rất đẹp mỗi độ xuân về.

Còn với lễ hội khai Ấn đền Trần ở Nam Định, đây là nơi thờ 13 vị vua triều Trần và Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, đảm bảo yếu tố tôn nghiêm là điều kiện bắt buộc. Gốc của lễ hội do phường Lộc Vượng và thành phố Nam Định tổ chức thì chỉ nên để địa phương khai ấn. Một điểm nữa tạo ra sự lộn xộn là phát ấn vào đêm, mở cửa đền đêm sau khai ấn. Nay không phát ấn đêm đã bớt cảnh chen lấn, nhưng việc mở cửa đền sau khai ấn dù ban tổ chức có thu đồ lễ, nhưng vẫn dẫn tới cảnh chen lấn, dùng tiền quệt vào đồ thờ cũng lấy may. Các năm sau, ban tổ chức nên đóng cửa đền sau khai ấn, ai lễ tạ vẫn có thể thắp hương bên ngoài thì sẽ không còn những hình ảnh phản cảm mà báo chí đã nêu.

Chính phủ đã có nhắc nhở ngành văn hóa trong việc tổ chức lễ hội ở cuộc họp mới đây. Trong điều kiện hiện nay, lễ hội gắn với sự phát triển của du lịch, của kinh tế địa phương nên nhiều nơi mới chú trọng đến thu hút du khách, tạo nguồn thu mà chưa chú ý đến khâu tổ chức. Bởi thế, khi ngành văn hóa và các địa phương chú trọng tới tổ chức các hội thảo về nguồn gốc lễ hội, nét đẹp của những phong tục, trò chơi trong lễ hội, qua đó đề ra những cách thức tổ chức phù hợp, quy củ thì lễ hội dù to hay nhỏ, ít ngày hay nhiều ngày sẽ đảm bảo phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống vốn có, đồng thời tạo điều kiện cho phát triển kinh tế của địa phương.

Phản hồi

Các tin/bài khác