Giữa một Hà Nội luôn chuyển động, có một cánh cửa vừa mở ra để người ta tạm rời khỏi nhịp sống quen thuộc, bước vào thế giới của những cánh đồng lúa mì, hoa hướng dương, bầu trời đầy sao và những nét cọ cuộn xoáy của Vincent Van Gogh. Lần này, người xem không đứng trước tranh. Họ được bước vào không gian của bức tranh. Van Gogh Timeless – Van Gogh Xuyên không đưa 165 kiệt tác của danh họa Hà Lan vào một không gian gần 4.000m², nơi hội họa gặp ánh sáng, âm thanh, công nghệ, hương thơm và tương tác. Sau lễ khai mạc tối 12/8 tại Hà Nội, triển lãm dự kiến chính thức mở cửa đón công chúng từ ngày 21/8 tại tầng 1, UDIC Westlake Building, Phú Thượng, Hà Nội.

BƯỚC QUA MỘT CÁNH CỬA

Trước khi triển lãm khai mạc, hình ảnh gây tò mò nhất với công chúng Hà Nội là một cấu trúc được gọi là “Cổng Ánh sáng”. Phía sau cánh cổng ấy thấp thoáng hành lang bí ẩn, những dấu hiệu gợi nhắc các nền văn minh cổ xưa, rồi bất ngờ xuất hiện những đường cọ xoáy cuộn rất Van Gogh. Tất cả dường như cùng dẫn tới một câu hỏi: điều gì đang chờ phía bên kia?

“Cổng Ánh sáng” sau đó được hé lộ không chỉ như một thiết kế gây ấn tượng thị giác, mà là điểm khởi đầu cho toàn bộ cấu trúc kể chuyện của Van Gogh Timeless. Người xem đi qua cánh cổng để rời không gian đời thường và bắt đầu một hành trình trong đó quá khứ và hiện tại, hội họa kinh điển và công nghệ đương đại liên tục đan xen.

“Hãy để lại mọi vội vã ở ngoài cánh cửa kia.” Đó là lời mời của bà Vũ Thị Thu Quỳnh, nhà đồng sáng lập Emerart, tại lễ khai mạc. Với những người tạo ra dự án, đây không đơn thuần là ngày một triển lãm mở cửa, mà là việc tạo ra một nơi để người xem cho phép “các giác quan của mình được dẫn lối: bởi ánh sáng, bởi âm thanh, bởi cảm xúc”.

Và ngay sau cánh cửa ấy, khái niệm quen thuộc về một cuộc triển lãm bắt đầu thay đổi.

KHI NGƯỜI XEM KHÔNG CÒN ĐỨNG NGOÀI TÁC PHẨM

Trong bảo tàng truyền thống, khoảng cách giữa người xem và kiệt tác thường được xác lập rất rõ: một bức tường, một khung tranh, đôi khi là lớp kính và một vạch giới hạn. Van Gogh Timeless tìm cách xóa đi khoảng cách ấy.

Những cánh đồng lúa mì không còn nằm gọn trong một khung toan. Chúng mở rộng ra trên tường, mặt sàn, trên những bề mặt kiến trúc xung quanh người xem. Bầu trời của Starry Night không còn ở phía trước mắt, mà có thể tràn qua không gian. Những đóa hướng dương, những gam vàng, xanh cobalt và những đường cọ đặc trưng của Van Gogh liên tục chuyển động, biến đổi theo ánh sáng và âm thanh. Triển lãm có gần 4.000m², được tổ chức thành 13 khu trải nghiệm, mỗi khu như một chương trong hành trình cảm xúc và nghệ thuật của Van Gogh. Theo đơn vị tổ chức, quy mô không gian trải nghiệm thuộc nhóm lớn tại châu Á và số khu trải nghiệm cao hơn mô hình triển lãm immersive thông thường mà họ tham chiếu.

74 máy chiếu là một con số gây ấn tượng. Hơn 613 triệu điểm ảnh xuất hiện cùng thời điểm cũng là một con số có thể khiến người ta dừng lại. Nhưng công nghệ, xét cho cùng, chỉ là công cụ. Nếu tất cả dừng ở việc phóng lớn tranh Van Gogh lên những bức tường khổng lồ, một trải nghiệm thị giác có thể rất đẹp nhưng chưa chắc đã trở thành một hành trình nghệ thuật.

Điểm đáng chú ý hơn ở Van Gogh Timeless nằm trong cách những công nghệ ấy được ghép lại thành một kịch bản trải nghiệm. Ánh sáng không chỉ để chiếu sáng. Âm thanh không chỉ làm nền. Không gian không chỉ để chứa tác phẩm. Và người xem cũng không chỉ đến để quan sát.

Từ ánh sáng trong hội họa và trong thế giới nội tâm của Vincent Van Gogh, hành trình được mở rộng thành những lớp liên tưởng tới ánh sáng trong lịch sử văn minh của con người. 13 không gian không đứng độc lập mà được sắp xếp để dẫn người xem đi qua những trạng thái khác nhau: tò mò, choáng ngợp, tương tác rồi lắng lại.

Ở đó, ánh sáng trở thành một thứ ngôn ngữ. Có ánh sáng dẫn đường. Có ánh sáng làm biến đổi không gian. Có ánh sáng khiến một hình ảnh tĩnh trở thành chuyển động. Có ánh sáng đưa người xem trở lại với những gam màu từng ám ảnh Van Gogh trong suốt đời sáng tác.

Các tác phẩm được đặt trong sự phối hợp của hình ảnh chuyển động, âm thanh, không gian, hương thơm và các yếu tố tương tác. Một số khu vực còn sử dụng VR và thiết kế âm thanh riêng để tạo những khoảng chuyển trạng thái trong hành trình.

Từ những hình ảnh đã trở thành biểu tượng của lịch sử hội họa, Van Gogh Timeless xây dựng một chuỗi không gian trong đó người xem trở thành một phần của bố cục.

MỘT VAN GOGH ĐƯỢC CẢM NHẬN BẰNG NHIỀU GIÁC QUAN

Có lẽ đây cũng là lý do khái niệm immersive – nhập vai/đắm chìm xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống nghệ thuật đương đại. Người xem hôm nay không chỉ muốn biết một tác phẩm trông như thế nào. Họ muốn đi vào câu chuyện, di chuyển trong đó, tương tác với nó và tạo ra trải nghiệm của riêng mình. Van Gogh Timeless đưa xu hướng ấy về với Thủ đô Hà Nội nhưng lựa chọn xây dựng một concept riêng.

Khi bước qua từng không gian, người xem không nhất thiết phải nhớ mình đang đứng trước “tác phẩm số mấy”. Thứ ở lại có thể là cảm giác khi một bầu trời đầy sao đột ngột tràn qua bức tường; khi những gam vàng phủ kín căn phòng; hay khi một đứa trẻ đưa tay ra phía trước như muốn chạm vào những nét cọ đang chuyển động.

KHI CÔNG NGHỆ TRỞ THÀNH CÂY CẦU TỚI THẾ HỆ TRẺ

Đằng sau câu chuyện của một triển lãm Van Gogh còn là một câu chuyện khác: nghệ thuật sẽ nói với những thế hệ lớn lên cùng màn hình, AI, thực tế ảo và môi trường số bằng ngôn ngữ nào? Một bức tranh có thể đã hơn một thế kỷ tuổi. Nhưng cách con người gặp bức tranh ấy không nhất thiết phải đứng yên hơn một thế kỷ. Đó là lý do Emerart cho rằng ánh sáng, âm thanh và hình ảnh sống động có thể trở thành cách đưa nghệ thuật tới gần giới trẻ hơn.

Trong bài phát biểu khai mạc, bà Vũ Thị Thu Quỳnh nhấn mạnh rằng thế hệ trẻ Việt Nam lớn lên cùng công nghệ; nếu nghệ thuật biết “nói bằng ngôn ngữ của họ”, tình yêu với văn hóa nghệ thuật có thể được khơi dậy tự nhiên hơn.

TỪ MỘT TRIỂN LÃM ĐẾN MỘT TỌA ĐỘ VĂN HÓA MỚI CỦA HÀ NỘI

Van Gogh Timeless xuất hiện trong một thời điểm đáng chú ý của đời sống văn hóa Thủ đô. Khán giả Hà Nội ngày càng quen hơn với những bảo tàng mới, triển lãm số, concert, festival, không gian sáng tạo và các hình thức trải nghiệm kết hợp nghệ thuật – công nghệ. Một triển lãm gần 4.000m² vì thế không đơn thuần bổ sung thêm một địa điểm để “check-in”, mà đặt thêm một thử nghiệm vào hệ sinh thái trải nghiệm văn hóa đang thay đổi.

Van Gogh Timeless do Emerart tổ chức với ABBank là nhà tài trợ độc quyền. Phía ABBank cho biết việc đồng hành với dự án nằm trong định hướng mở rộng trải nghiệm khách hàng từ dịch vụ tài chính sang các hoạt động văn hóa và cộng đồng.

Việc đặt vé cũng được tích hợp trên ứng dụng ngân hàng số ABBank từ ngày 8/8, cho phép lựa chọn ngày, khung giờ và hạng trải nghiệm ngay trên nền tảng số. Nhưng nếu chỉ nhìn Van Gogh Timeless như một sự kiện, câu chuyện có lẽ vẫn chưa đi đến phần thú vị nhất. Bởi Van Gogh, theo những người thực hiện dự án, mới là điểm khởi đầu.

SAU VAN GOGH SẼ LÀ
NHỮNG CÂU CHUYỆN VIỆT NAM?

Emerart cho biết việc lựa chọn Vincent Van Gogh – một tên tuổi có tính toàn cầu cả về nghệ thuật lẫn khả năng tiếp cận công chúng – là bước đầu tiên để khán giả Việt Nam làm quen với một mô hình trải nghiệm công nghiệp văn hóa mới. Sau “cánh cửa” Van Gogh, họ đang ấp ủ những chủ đề về văn hóa, nghệ thuật và lịch sử Việt Nam, trong đó có câu chuyện mang tên “Hào Kiệt Triều Trần”.

Nếu những công nghệ như mapping, VR, âm thanh vòm, không gian nhập vai có thể đưa công chúng bước vào cánh đồng lúa mì của Van Gogh, liệu một ngày chúng ta có thể dùng chính những công nghệ ấy để bước vào Hoàng thành Thăng Long nhiều thế kỷ trước? Liệu những trận chiến, những nhân vật lịch sử, những di sản kiến trúc, âm nhạc, mỹ thuật và những câu chuyện của Việt Nam có thể được kể lại bằng một thứ ngôn ngữ đủ gần với thế hệ trẻ nhưng vẫn giữ chiều sâu văn hóa?

Đó là bài toán rộng hơn rất nhiều một triển lãm: Học hỏi những gì tinh hoa nhất của thế giới, để từng bước xây dựng một mô hình nghệ thuật của riêng người Việt – kể câu chuyện Việt, bằng chất liệu Việt, theo chuẩn mực quốc tế.

MỘT CUỘC GẶP GIỮA QUÁ KHỨ
VÀ TƯƠNG LAI

Vincent Van Gogh qua đời năm 1890. Ông không thể biết hơn một thế kỷ sau, những nét cọ từng nằm trên những tấm toan nhỏ có thể được giải phóng thành hàng trăm triệu điểm ảnh; những bầu trời ông vẽ có thể chuyển động trên những bức tường cao; và ở một thành phố cách nơi ông từng sống hàng nghìn kilomet, người ta có thể bước giữa những cánh đồng, hoa hướng dương và đêm đầy sao bằng công nghệ của thế kỷ XXI.

Nhưng cũng có một điều công nghệ không thể thay thế. Đó là khoảnh khắc một con người đứng trước nghệ thuật và cảm thấy điều gì đó. Có thể là choáng ngợp. Có thể là yên tĩnh. Có thể chỉ là vài giây muốn đứng lâu hơn giữa một bầu trời đầy sao. Sau tất cả máy chiếu, cảm biến, VR, mapping và hàng trăm triệu điểm ảnh, có lẽ cảm xúc mới là điểm đến cuối cùng của Van Gogh Timeless.

Một cánh cửa được mở ra. Và người xem tự quyết định mình sẽ mang điều gì trở về sau khi bước qua nó.