Từ tầm nhìn chính sách đến thực tiễn lớp học, giáo dục Việt Nam đang khẳng định vai trò tiên phong trong chuyển đổi số quốc gia. Với nền tảng công nghệ được triển khai sâu rộng, chuyển đổi số không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục mà còn thu hẹp khoảng cách vùng miền để mọi học sinh đều có cơ hội học tập bình đẳng trên môi trường số. Lấy chính sách của chính phủ làm động lực, nhiều doanh nghiệp và tổ chức đã chung tay cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo tăng tốc số hóa giáo dục, đặc biệt ở các địa phương vùng sâu, vùng xa.

 Nghe âm thanh tại đây:

Theo báo cáo của Bộ KH&CN đến nay hơn 95% trường học trên cả nước đã được kết nối internet, đánh dấu bước tiến lớn trong việc dân chủ hóa giáo dục. Hàng chục nghìn bài giảng e-learning, bài giảng truyền hình, và hệ thống học bạ điện tử tại gần 80% trường tiểu học đã minh chứng cho tốc độ số hóa nhanh hiếm thấy. Trong quản lý, 100% dữ liệu ngành giáo dục được đồng bộ với cơ sở dữ liệu dân cư, xác thực 24 triệu học sinh, giáo viên.., đưa giáo dục trở thành một trong những lĩnh vực có nền tảng dữ liệu hoàn chỉnh nhất cả nước. Cùng với đó, năng lực số của giáo viên liên tục được bồi dưỡng, từ kỹ năng sử dụng công cụ số đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Tiến sĩ Nguyễn Phụ Hoàng Lân, Giám đốc học thuật Trường liên cấp Adelaide (HAS) tại Hà Nội

Là một trong những trường tiên phong ứng dụng AI trong hoạt động giảng day, trường liên cấp Adelaide (HAS) tại Hà Nội đang cho thấy những hiệu quả rõ rệt.

Tiến sĩ Nguyễn Phụ Hoàng Lân, Giám đốc học thuật trường cho biết: “Tại trường HAS tất cả đều dùng AI. AI đóng vai trò như một trợ lý học tập hữu ích để đồng hành, hỏi đáp, truy vấn và cùng xây dựng khung thô cho sản phẩm. Sản phẩm ở đây có thể là một kế hoạch, bài dạy hay một bài luận hay bài làm của học sinh. Tuy nhiên, chúng tôi còn phải thực hiện đánh giá sản phẩm, hoàn thiện sản phẩm sao cho sản phẩm đó thực sự là đúc kết của kiến thức, kinh nghiệm thực sự của thầy và trò. Ngoài ra, trường chúng tôi tới đây sẽ đưa AI trở thành một môn học chính thức vào chương trình học tập dành cho học sinh, đáp ứng phù hợp với nhu cầu xã hội”.

Không dừng lại ở đó, chuyển đổi số còn góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền. Các nền tảng số như hệ thống quản lý học tập (LMS) của Bộ GDĐT, ứng dụng Zoom, Google Classroom và các tài nguyên mở như Khan Academy đã được tích hợp rộng rãi. Khan Academy, với kho bài giảng miễn phí bằng tiếng Việt về toán học, khoa học và nhiều môn khác, đặc biệt hữu ích cho học sinh vùng sâu vùng xa. Giờ đây, học sinh ở các tỉnh từ Hà Giang, Tuyên Quang đến vùng đất mũi Cà Mau, An Giang có thể truy cập bài học tương tác, thực hành cá nhân hóa học tập mà không cần di chuyển hàng trăm cây số hay bị đứt gãy việc học.”

Có thể thấy, sự tham gia của các doanh nghiệp và tổ chức là yếu tố then chốt thúc đẩy chuyển đổi số. Các tập đoàn công nghệ như Viettel, FPT và Vingroup hợp tác với Bộ GDĐT để triển khai các dự án lớn, như cung cấp thiết bị số và đào tạo giáo viên. Ví dụ, chương trình "Chuyển đổi số giáo dục" của Viettel đã mang nền tảng học trực tuyến đến hơn 20 nghìn trường học, tập trung vào vùng sâu vùng xa. Các tổ chức quốc tế như UNESCO, UNICEF và những nền tảng giáo dục toàn cầu cũng hỗ trợ như Google mở rộng Workspace và Classroom, RMIT tổ chức nhiều diễn đàn, khóa tập huấn về AI… 

Đại diện Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam và The Vietnam Foundation trao đổi về tiềm năng hợp tác giữa hai đơn vị. Ảnh minh họa

Trong bức tranh chung ấy, Khan Academy Vietnam (KAV) sau 4 năm triển khai với hai mô hình gồm Trường học mở KAV và Lớp học mở KAV phủ sóng tới 20 tỉnh thành cả nước, đưa Việt Nam vươn lên thứ 2 thế giới về thời lượng học trên nền tảng số. Theo ông Đỗ Ngọc Minh đại diện The Vietnam Foundation (VNF), một trong những hướng đi mà KAV chú trọng là nâng cao năng lực số cho giáo viên, coi đây là “nút gỡ” để chuyển đổi số đi vào thực chất. “Giáo viên chính là nhân tố quyết định xem trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục có trở thành công cụ nâng tầm, hay chỉ là trào lưu nhất thời. Chúng tôi - những tổ chức giáo dục phi lợi nhuận như The Viet Nam Foundation cùng chương trình KAV Vietnam luôn sẵn sàng đồng hành để hỗ trợ các thầy cô một cách thiết thực nhất.”

Theo số liệu từ Bộ Giáo dục & Đào tạo, khoảng cách giáo dục vùng miền đang dần thu hẹp: tỷ lệ học sinh vùng sâu tiếp cận giáo dục số đã tăng từ dưới 50% năm 2019 lên hơn 80% hiện nay. Những nỗ lực này cho thấy rằng việc chính phủ đẩy mạnh đầu tư cho giáo dục số không chỉ nâng cao chất lượng mà còn đảm bảo tính bền vững: “Chúng tôi tin rằng, để học sinh trở thành những công dân toàn cầu, những nhà lãnh đạo trong tương lai thì các em cần làm chủ AI một cách thông minh và có trách nhiệm. Nếu không có định hướng rõ ràng, học sinh sẽ tiếp cận AI một cách tự phát. Điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chính vì vậy , giáo viên cần chủ động dẫn dắt để học sinh có thêm cơ hội, tự nuôi dưỡng và thực hiện việc tự chủ tự lập và trách nhiệm trong suy nghĩ trong lời nói và hành động tương lai.” (Thầy giáo Nguyễn Phụ Hoàng Lân)

“Tôi nhận ra nhiệm vụ của mình không chỉ là dạy các em dùng AI, mà quan trọng hơn là hiểu và phản biện được thế giới AI mà học sinh chuẩn bị bước vào, sẽ được AI định hình lại hoàn toàn. Giáo viên hiểu về AI sẽ là người trang bị cho học sinh không chỉ kiến thức sử dụng mà còn là tư duy, để sáng tạo và sống cùng AI một cách an toàn và đạo đức." (Thầy giáo Nguyễn Hoàng Nam –  trường THCS&THPT Ba Hòn, Kiên Lương, An Giang)

Chuyển đổi số đang mở ra kỷ nguyên mới cho giáo dục Việt Nam, nơi khoảng cách vùng miền không còn là rào cản mà trở thành cơ hội để mọi học sinh tỏa sáng. Từ tầm nhìn chính sách đến thực tiễn lớp học, hành trình này không chỉ nâng tầm chất lượng giáo dục mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, sáng tạo. Với sự chung tay của toàn xã hội, Việt Nam hoàn toàn có thể dẫn dắt khu vực trong lĩnh vực giáo dục số, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên 4.0.