Việc lực lượng Houthi ở Yemen đẩy mạnh việc tấn công và chiếm giữ nhiều vị trí chiến lược quanh Biển Đỏ đang tạo ra cục diện mới khó lường tại Trung Đông. Cục diện này không chỉ đe dọa đẩy khu vực vào thêm bất ổn mà còn có thể tác động lớn đến cuộc xung đột đang bế tắc giữa Mỹ và Iran cũng như dòng chảy thương mại toàn cầu.
Hôm 10/9, lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát thành phố cảng Mokha ở bờ biển phía Tây Yemen sau nhiều ngày giao tranh ác liệt với lực lượng ủng hộ Chính phủ Yemen. Bước đi này giúp Houthi mở rộng phạm vi kiểm soát dọc Biển Đỏ và tiến gần hơn tới eo biển Bab al-Mandab, tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới.
Đòn giáng với Saudi Arabia
Đà tiến quân bất ngờ của Houthi tại Yemen đang đặt ra nhiều thách thức về an ninh với Trung Đông, trước hết là cho chính các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là Saudi Arabia. Trong nhiều năm qua, Saudi Arabia, đồng minh của chính phủ được quốc tế công nhận tại Yemen, đã tiến hành nhiều chiến dịch quân sự nhằm vào Houthi mà không đạt được nhiều thành công và các diễn biến gần đây cho thấy thách thức mà Houthi đặt ra với Saudi Arabia không còn giới hạn trong phạm vi biên giới Yemen. Song song với đà tiến quân ở Yemen, Houthi đã tiến hành hàng loạt các vụ tấn công sâu vào lãnh thổ Saudi Arabia, nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự, hạ tầng năng lượng và các thành phố phía Nam của nước này. Hôm 11/09, Saudi Arabia đã phải tuyên bố tạm thời đóng cửa đường ống dẫn dầu chiến lược Đông – Tây có khả năng vận chuyển khoảng 4-5 triệu thùng dầu/ngày, tương đương gần 5% nguồn cung dầu toàn cầu. Đường ống này vốn được xem là “lối thoát” sống còn với xuất khẩu dầu mỏ của Saudi Arabia từ sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa. Bà Samina Sultan, chuyên gia kinh tế cấp cao phụ trách mảng Chính sách Kinh tế và Thương mại Châu Âu tại Viện Kinh tế Đức (IW - Institut der Deutschen Wirtschaft), nhận định: "Các cuộc tấn công của phiến quân Houthi đang gây thêm áp lực lên Saudi Arabia. Trước đây, quốc gia này phần nào có thể tránh được Eo biển Hormuz, vốn đang bị Iran phong tỏa, bằng cách đi qua eo biển Bab al-Mandab; tuy nhiên, giờ đây các cuộc tấn công của Houthi đã chặn đứng lối đi này hoặc đặt nó vào tình thế căng thẳng hơn. Rõ ràng, đây là một đòn giáng rất nghiêm trọng đối với Saudi Arabia".
Đối mặt với tình thế hiện nay, Saudi Arabia không có nhiều lựa chọn. Việc leo thang quân sự đã được chứng minh là không hiệu quả. Hy vọng vào sự can thiệp trực tiếp từ đồng minh quan trọng nhất là Mỹ cũng không khả thi khi chính Mỹ cũng đang bị phân tán quá nhiều nguồn lực vào cuộc xung đột chưa có hồi kết với Iran nên ít có khả năng mạo hiểm phiêu lưu quân sự tại Yemen. Đối thoại, do đó, được xem là giải pháp khả dĩ hơn, dù vào thời điểm hiện tại, ngay cả việc khởi động các cuộc đối thoại trực tiếp cũng là một thách thức lớn.
Rủi ro với huyết mạch thương mại
Điều đáng quan ngại hơn nhiều trong các diễn biến hiện nay là các tác động của việc Houthi đẩy mạnh nỗ lực kiểm soát eo biển Bab el-Mandab, một tuyến đường biển sống còn nằm ở cửa ngõ phía Nam của Biển Đỏ. Lực lượng này gần đây đã chiếm giữ các hòn đảo chiến lược, bao gồm Đảo Perim cùng quần đảo Greater và Lesser Hanish, cho phép chia cắt eo biển và có khả năng triển khai vũ khí để đe dọa các hoạt động giao thông hàng hải. Nếu Houthi cắt đứt thành công eo biển Bab el-Mandab trong khi Iran vẫn duy trì sự kìm kẹp đối với eo biển Hormuz, Tehran và các đồng minh sẽ nắm quyền kiểm soát thực tế hai trong số những điểm trung chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới. Kịch bản này có thể bóp nghẹt khoảng 7% nguồn cung dầu mỏ và 12% thương mại toàn cầu, đặc biệt là thương mại Á-Âu.
Theo giới quan sát, lực lượng Houthi, đồng minh của Iran, đang dần chuyển từ một “biến số” sang thành một nhân tố có thể thay đổi cuộc chơi. David Schenker, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ, cho rằng đây là "khoản đòn bẩy khổng lồ" cho các lực lượng thân Iran. Trong khi đó, chuyên gia phân tích về Trung Đông Fawaz Gerges, nguyên Giám đốc Trường Kinh tế London (Anh), đánh giá việc giữ các hòn đảo chiến lược ở Biển Đỏ là một "bước ngoặt làm thay đổi cuộc chơi", mang lại cho Houthi ưu thế địa chính trị lớn hơn trước Saudi Arabia, vùng Vịnh, Mỹ và nền thương mại toàn cầu. Ông Farea Al-Muslimi, Nghiên cứu viên thuộc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi của Chatham House, chia sẻ quan điểm này: “Khi lực lượng Houthi xuất hiện tại eo biển Bab al-Mandab và khu vực Biển Đỏ vào tháng 11/2023, sau sự kiện ngày 7 tháng 10 (ở Israel), họ đã thực sự gây chấn động hoạt động thương mại quốc tế dù chỉ với chi phí thấp và nguồn lực rất hạn chế. Họ đã khiến phí bảo hiểm tăng cao. Họ còn khiến toàn bộ Liên minh Châu Âu (EU) phải hành động bằng cách triển khai chiến dịch mang tên Aspides để bảo vệ các tàu thuyền của khối này. Eo biển này vốn dĩ đã có vị trí chiến lược quan trọng, nhưng hiện nay tầm quan trọng của nó còn tăng gấp bội, nhất là khi xét đến việc eo biển Hormuz cũng đang bị phía Iran phong tỏa.”
Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu các đòn bẩy chiến lược từ Houthi, cùng với quan điểm rất cứng rắn của Iran, có tạo ra bước ngoặt cho xung đột Mỹ-Iran hay không? Theo giới quan sát, Mỹ đang phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn, giữa việc phải can thiệp và tiêu tốn nguồn lực vào mặt trận thứ hai, hoặc nhượng bộ phần nào (trước Iran và Houthi). Lựa chọn trước mắt có lẽ là con đường ngoại giao. Hôm 14/09, đích thân Phó Tổng thống Mỹ J.D Vance cho biết Mỹ đang tiến hành các cuộc đối thoại trực tiếp với lực lượng Houthi nhằm kiểm soát tình hình, đồng thời bảo vệ lợi ích của Mỹ cũng như của các đồng minh thân thiết trong khu vực, gồm Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE).
