Tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Vũ trụ vừa diễn ra ở Paris, Pháp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đề xuất nghiên cứu hình thành Mạng lưới “Không gian vì Phát triển và Khả năng chống chịu”, trước hết tập trung tại Đông Nam Á, nhằm chia sẻ dữ liệu không gian, nâng cao năng lực và kết nối nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp, đầu tư. Đề xuất này mở ra hướng hợp tác mới để Việt Nam cùng các đối tác khai thác những thành tựu của công nghệ vũ trụ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và tăng khả năng chống chịu trước các thách thức trên Trái đất.
Đề xuất về một mạng lưới hợp tác mới không tách rời khỏi quá trình Việt Nam phát triển năng lực vũ trụ trong những năm qua. Từ hợp tác với các đối tác quốc tế, trong đó có Pháp, Việt Nam đã từng bước tiếp nhận công nghệ, đào tạo nhân lực, vận hành và làm chủ các công nghệ vệ tinh. Nền tảng đó đang mở ra yêu cầu kết nối rộng hơn các nguồn lực khoa học, công nghệ và đầu tư để đưa không gian vũ trụ trở thành một động lực mới cho phát triển.
Từ hợp tác công nghệ đến kết nối nguồn lực
Tại Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh không gian vũ trụ đang mở ra những cơ hội mới cho phát triển, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới về quản trị, an toàn và trách nhiệm.
Đối với Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho biết công nghệ hàng không vũ trụ thuộc nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên phát triển, là một cấu phần của năng lực phát triển quốc gia với 3 hướng ưu tiên:"Thứ nhất: Nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và dữ liệu không gian. Thứ hai: Phát triển hệ sinh thái kinh tế vũ trụ, khuyến khích các mô hình tài chính cho những ứng dụng phục vụ cho lợi ích công. Thứ ba: Hoàn thiện thể chế và năng lực quản trị hoạt động không gian phù hợp với luật pháp quốc tế. Hợp tác quốc tế đã góp phần quan trọng vào tiến trình Việt Nam sử dụng không gian vì người dân, vì hòa bình và vì phát triển."
Trước các nguyên thủ, người đứng đầu Chính phủ, lãnh đạo các cơ quan vũ trụ quốc gia, các tổ chức quốc tế, các doanh nghiệp, các nhà nghiên cứu về hàng không vũ trụ từ khoảng 130 nước trên thế giới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh thông điệp: các nước cần một khuôn khổ quản trị đa phương, bảo đảm không gian hòa bình, an toàn, bền vững, dùng chung với tinh thần phát triển năng lực đi đôi với trách nhiệm, lợi ích quốc gia gắn với lợi ích chung của cộng đồng quốc tế. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam đề xuất nghiên cứu hình thành Mạng lưới “Không gian vì Phát triển và Khả năng chống chịu”.
Ba hướng trọng tâm của Mạng lưới được xác định, gồm: chia sẻ và khai thác dữ liệu không gian phục vụ phát triển; tăng cường năng lực bảo đảm không gian an toàn, bền vững; kết nối nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và đầu tư để phát triển kinh tế vũ trụ. Trong đó, sáng kiến không đặt công nghệ vũ trụ trong phạm vi riêng của các cơ quan nghiên cứu hay chương trình không gian. Dữ liệu, nhân lực, nghiên cứu, doanh nghiệp và nguồn vốn được đặt trong cùng một mạng lưới, hướng tới những ứng dụng cụ thể cho phát triển và tăng khả năng chống chịu của xã hội.
Trong đề xuất của Việt Nam, mục tiêu phát triển được đặt cùng với yêu cầu tăng khả năng chống chịu. Do đó, các ứng dụng của công nghệ và dữ liệu không gian, như: cảnh báo thiên tai, giám sát khí hậu, quản lý tài nguyên được đặt trong nhóm những lĩnh vực ưu tiên, bên cạnh các mục tiêu phát triển bền vững.
Từ nền tảng hợp tác Việt Nam – Pháp đến mở rộng không gian hợp tác
Sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Vũ trụ là bước khẳng định tầm nhìn và quyết tâm của Việt Nam tham gia sâu hơn vào những lĩnh vực công nghệ chiến lược đang định hình tương lai, như: thúc đẩy kinh tế vũ trụ, bảo đảm an ninh vũ trụ thông qua đối thoại và quan hệ đối tác, thúc đẩy khoa học công nghệ khám phá vũ trụ vì tương lai nhân loại.
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết: "Lãnh đạo Pháp và các tổ chức đánh giá cao việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Hội nghị. Hiện nay, vũ trụ không phải chỉ là vấn đề khoa học mà còn là một lĩnh vực mới, một không gian mới cho phát triển. Đây cũng là lĩnh vực mà Đảng và Nhà nước Việt Nam rất quan tâm và muốn tranh thủ mở không gian mới cho phát triển, tăng cường sự hợp tác quốc tế để tranh thủ nguồn lực."
Theo đề xuất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Mạng lưới “Không gian vì Phát triển và Khả năng chống chịu” sẽ được hình thành dựa trên sự hợp tác nghiên cứu giữa Việt Nam với Pháp, Liên hợp quốc, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và các đối tác. Trong đó, Pháp là một trong những đối tác quan trọng của Việt Nam. Những năm qua, 2 quốc gia đã có nhiều chương trình hợp tác về khoa học – công nghệ, bao gồm cả lĩnh vực vũ trụ, với dự án tiêu biểu VNREDSat-1.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng: "Trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, hợp tác quốc tế đóng vai trò hết sức quan trọng để chúng ta có thể tranh thủ được nguồn lực. Không một quốc gia nào có thể phát triển khoa học công nghệ một mình được cả. Và, thông qua các quan hệ hợp tác quốc tế, chúng ta sẽ có cơ hội đào tạo được nhân lực, đặc biệt là nhân lực công nghệ chất lượng cao. Thứ hai là tiếp thu công nghệ đã sẵn có và từng bước phát triển các công nghệ riêng của mình. Với việc hợp tác quốc tế, các chuyên gia của Việt Nam cũng sẽ rất nhanh chóng được tiếp thu các công nghệ này, tiếp thu được các tri thức từ công nghệ vệ tinh của các nước có trình độ cũng như có kinh nghiệm thực hiện trong lĩnh vực công nghệ chiến lược này."
Đề xuất hình thành Mạng lưới “Không gian vì Phát triển và Khả năng chống chịu” cho thấy Việt Nam đang chủ động mở rộng hợp tác trong một lĩnh vực công nghệ chiến lược, từ hợp tác song phương đến kết nối khu vực và quốc tế. Đây cũng là hướng để Việt Nam cùng các đối tác đưa những thành tựu của công nghệ vũ trụ vào phục vụ phát triển, vì lợi ích của người dân và cộng đồng quốc tế.
