Chúng ta đang sống trong những năm tháng bản lề của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Việt Nam, với tinh thần khát vọng vươn mình, đang đứng trước những vận hội lớn chưa từng có để bứt phá. Thế nhưng, làm thế nào để ý tưởng từ những trí tuệ Việt, những công trình nghiên cứu trong phòng thí nghiệm thực sự bước vào cuộc sống, tạo ra giá trị kinh tế và phục vụ nhân sinh?
Tiến sĩ Vũ Việt Anh, Chủ tịch Hội đồng Chuyên gia, Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (NSSC), Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết vị trí của Việt Nam trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu đang thay đổi rõ rệt, Việt Nam đang ở “thời điểm vàng” của công cuộc chuyển đổi số: “Hiện nay, chuyển đổi số của Việt Nam đang trong một giai đoạn tăng tốc vươn mình vô cùng mạnh mẽ. Theo báo cáo mới nhất của StartupBlink, Việt Nam hiện nay chúng ta đã xếp hạng thứ 50 trên toàn cầu về hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Chúng ta đứng thứ ba Đông Nam Á, đã vượt qua Thái Lan và chỉ xếp sau Singapore. Tốc độ tăng trưởng về chuyển đổi số của chúng ta đạt tới 68%, một con số đáng ngưỡng mộ, minh chứng cho trí tuệ Việt trong đổi mới sáng tạo”.
Thứ hạng 50 thế giới và thứ 3 khu vực, tốc độ tăng trưởng 68% là những con số lạc quan. Tuy nhiên, TS. Vũ Việt Anh cũng chỉ ra khoảng cách giữa năng lực nghiên cứu và năng lực đưa nghiên cứu ra đời sống: “Thực tế hiện nay, có rất nhiều đề tài khoa học của các nhà khoa học Việt Nam rất hay, nhưng lại thiếu sự kết nối để đưa những trí tuệ đó ra thị trường. Gặp một vấn đề là rất nhiều nghiên cứu đang nằm trên giá sách và công nghệ thì chưa đi vào doanh nghiệp. Bản thân nhà khoa học đôi khi phải trực tiếp đứng lên làm thương mại cho sản phẩm của mình, trong khi họ vốn chỉ có thế mạnh nghiên cứu. Nếu không có sự kết nối giữa doanh nghiệp và Internet toàn cầu, các thương hiệu Việt rất khó vươn tầm quốc tế”.
Tiến sĩ Phạm Hồng Quất, Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng muốn đưa công nghệ vào đời sống, chúng ta phải thay đổi cách tư duy: “Việc xác định bài toán từ thị trường, từ cuộc sống là vô cùng quan trọng. Đừng chỉ làm những gì chúng ta cho là tốt mà không phải là bài toán thực của địa phương. Mỗi địa phương hiện nay cần công bố các bài toán cụ thể về giao thông, sức khỏe, môi trường hay chuyển đổi xanh. Khi các dự án công nghệ kết hợp với doanh nghiệp để giải quyết một bài toán cụ thể, dự án đó sẽ có sẵn đầu ra và tìm thấy sẵn người dùng sản phẩm”.
Nói cách khác: nghiên cứu không nên bắt đầu từ phòng thí nghiệm rồi mới đi tìm người mua, mà nên bắt đầu từ chính thị trường, rồi mới quay về phòng thí nghiệm để giải quyết nó. Đó là sự đảo chiều trong tư duy, từ "tôi có gì" sang "người ta cần gì".
Tiến sĩ Đặng Văn Nghiễm, Đại học Y Dược Thái Bình, chia sẻ về kết quả nghiên cứu khoa học của nhóm nghiên cứu điện hóa thuộc Đại học Y Dược Thái Bình, với sản phẩm dung dịch sát khuẩn ứng dụng công nghệ điện phân màng ngăn Smart A: “Smart A có tính mới ở chỗ nó có độ kiềm nhẹ, có thể dùng trực tiếp hoặc pha loãng để diệt khuẩn trên da và niêm mạc. Kết quả nghiên cứu cho thấy sản phẩm có khả năng tiêu diệt hoàn toàn các chủng vi khuẩn nguy hiểm như tụ cầu vàng và trực khuẩn mủ xanh chỉ sau 1 phút. Đặc biệt, nó không gây độc tính cấp và không kích ứng da, tương tự như cơ chế diệt khuẩn của tế bào bạch cầu trong cơ thể người”.
Từ một đề tài nghiên cứu cấp trường, được doanh nghiệp trong nước tiếp nhận, thử nghiệm, rồi từng bước đưa vào ứng dụng thực tế và gần đây, đã nhận được sự quan tâm từ phía tỉnh Hủa Phăn của nước bạn Lào.
Nhìn rộng ra, sự chuyển động của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam đang phụ thuộc vào ba mắt xích cùng lúc phải vận hành trơn tru: nhà khoa học tạo ra tri thức, doanh nghiệp biến tri thức thành sản phẩm, và Nhà nước tạo ra môi trường, cả về chính sách lẫn về vai trò người dùng, để sản phẩm ấy có chỗ đứng. Thiếu một trong ba điều này, chuỗi giá trị sẽ đứt gãy. Tiến sĩ Vũ Việt Anh nhấn mạnh: "Quốc gia nào làm chủ công nghệ thì quốc gia đó sẽ làm chủ tương lai. Và doanh nghiệp nào làm thương mại hóa được tri thức thì chắc chắn sẽ tạo được giá trị. Doanh nhân nào biết kết hợp đổi mới sáng tạo với sức mạnh của trí tuệ nhân tạo sẽ là người dẫn dắt cho nền kinh tế này."
Việt Nam đã có tốc độ, điều này được chứng minh qua cú nhảy vọt gần 100 bậc trên bảng xếp hạng khởi nghiệp toàn cầu. Giờ là lúc biến vận tốc thành kết quả, bằng cách xây dựng những chiếc cầu nối đủ vững chắc để đưa công nghệ bước ra khỏi phòng thí nghiệm và thương mại hóa thành công.
