Không chỉ xuất hiện thêm những sân khấu xã hội hóa mới, nhiều đơn vị nghệ thuật truyền thống cũng chủ động tìm cách kể lại lịch sử, văn học và văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ sân khấu đương đại.
Nếu trước đây sân khấu xã hội hóa phía Bắc thường được nhắc đến với một số thương hiệu đã tạo dấu ấn như Sân khấu Lệ Ngọc hay LucTeam, thì gần đây bức tranh này đang có thêm những mô hình mới, với quy mô và cách tiếp cận đa dạng hơn. Một trong những điểm đáng chú ý là “Đất nước thiên hùng ca”, siêu show thực cảnh ra mắt tại Vinpearl Theatre Ocean City từ tháng 7-2026. Chương trình kéo dài 75 phút, tái hiện hành trình 4.000 năm lịch sử Việt Nam, từ huyền sử Lạc Long Quân - Âu Cơ, thời Hùng Vương dựng nước, những chiến công giữ nước cho đến khát vọng phát triển trong thời đại mới. Được xây dựng theo mô hình sân khấu nhập vai, chương trình quy tụ hơn 100 người biểu diễn, kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật cùng công nghệ hiện đại.
Sân khấu kịch Huyền ảo do NSƯT Phùng Tiến Minh xây dựng hướng tới sự kết hợp giữa kịch nói, thi ca, âm nhạc, hình thể, ánh sáng và ngôn ngữ thị giác để kể những câu chuyện Việt Nam bằng góc nhìn đương đại. Tác phẩm mở màn “Nguyễn Du - Hồ Xuân Hương Ngoại Truyện” lấy cảm hứng từ giai thoại về cuộc gặp gỡ giữa Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương, có suất diễn đầu tiên ngày 7/8 vừa qua tại Nhà hát Tuổi trẻ gây tiếng vang và tiếp tục trở lại với khán giả trong tháng 10.
Khán giả trẻ đánh giá, những người trẻ vẫn hiểu dù nội dung câu chuyện mượn tích xưa, và vở kịch cũng chạm đến cảm xúc của người xem. Trong một không gian nửa thực, nửa ảo của Hồ Tây đêm trăng, câu chuyện về hai tâm hồn lớn của thi ca Việt Nam được thể hiện qua thơ, hình thể, âm nhạc, ánh sáng và những lớp biểu tượng văn hóa.
Đạo diễn Thùy Dương, đồng thời đảm nhận vai nữ chính Hồ Xuân Hương cho biết, chị đã hoàn toàn phải tự sáng tạo qua tưởng tượng, qua những gì đã được nghe, được đọc. Điều khó nhất khi thể hiện vai diễn với chị, là cách thể hiện một người phụ nữ tài năng, đầy mạnh mẽ mà vẫn không tránh khỏi những phút giây yếu đuối. Rất yêu sân khấu kịch và luôn luôn cháy bằng tất cả những niềm đam mê, nghệ sĩ Tiến Lộc đảm nhận vai Nguyễn Du cũng cháy bằng tất cả kinh nghiệm diễn xuất, cống hiến trên sân khấu kịch nói 20 năm qua. Anh bày tỏ hy vọng khán giả sẽ đồng cảm, trải nghiệm với những cảm xúc qua các đêm diễn.
Các đơn vị nghệ thuật công lập của Hà Nội cũng chủ động làm mới những loại hình truyền thống. Vở cải lương “Người con gái Hà thành” của Nhà hát Cải lương Hà Nội khai thác một lát cắt về Thủ đô trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, thông qua hình tượng nữ chiến sĩ tình báo Uyên Thanh.
Tác phẩm đã có những đêm diễn tại Rạp Chuông Vàng, kết hợp khá ăn ý giữa cải lương truyền thống với ngôn ngữ sân khấu hiện đại: Nhân vật chính Uyên Thanh đồng thời có thể ca cải lương, hát ca trù và thể hiện âm nhạc hiện đại phương Tây. Vở “Người con gái Hà thành” nằm trong chuỗi sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội, tiếp nối vở “Nét duyên chèo Hà thành” của Nhà hát Chèo Hà Nội và “Chuyện Hà Nội - Một ngày rất Hà Nội” của Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long.
Điều dễ nhận thấy trong đời sống sân khấu Hà Nội thời gian này là sự trở lại khá đậm nét của chất liệu lịch sử và văn học. Sân khấu kịch nói đang rất hot vở nhạc kịch Tuổi thơ dữ dội của của Nhà hát Tuổi trẻ do đạo diễn Ánh Tuyết dàn dựng, chuyển thể từ tiểu thuyết nổi tiếng cùng tên của nhà văn Phùng Quán. Vở diễn này tiếp tục công diễn vào một số buổi cuối tuần trong tháng 9.
Còn Nhà hát Kịch Hà Nội cũng lựa chọn những tác phẩm văn học kinh điển làm nguồn cảm hứng cho sân khấu. Hai tác phẩm “Cô bé bán diêm” và “Dây mơ rễ má” được thông báo công diễn trong tháng 9. Nhà hát đặt mục tiêu đưa những câu chuyện quen thuộc đến gần khán giả hôm nay bằng một diện mạo mới, giàu cảm xúc và hơi thở đương đại.
Với vở “Cô bé bán diêm”, câu chuyện nổi tiếng của Hans Christian Andersen được đạo diễn NSƯT Thiện Tùng đưa lên sân khấu với cách tiếp cận gần gũi hơn:"Qua tác phẩm này Thiện Tùng cũng muốn gửi đến tất cả các em bé và những khán giả: Khi chúng ta xem Cô bé bán diêm phiên bản kịch nói của Nhà hát Kịch Hà Nội, thì chúng ta biết yêu thương cuộc sống này hơn, biết yêu thương những gì mình đang được tận hưởng và trân trọng những giá trị mình có được."
Nhà hát Chèo Hà Nội vừa ra mắt vở chèo “Đạo học”, hay “Thất trảm sớ”, từ kịch bản của nhà biên kịch nổi tiếng Bùi Vũ Minh, do NSND Trịnh Thúy Mùi dàn dựng. Tác phẩm tri ân truyền thống tôn sư trọng đạo, ca ngợi người thầy vĩ đại Chu Văn An, được đầu tư kỹ lưỡng trong mọi khâu sản xuất, từ kịch bản, âm nhạc đến dàn dựng...
Sân khấu Thủ đô như vậy, đang cho thấy một bức tranh không chỉ có sự gia tăng về mô hình biểu diễn mà còn có sự đa dạng trong cách tiếp cận khán giả. Dù vẫn chưa thực sự sôi động bằng sân khấu phía Nam nơi mà các vở diễn nối nhau đỏ đèn hàng đêm, nhưng những chuyển động ấy cho thấy nỗ lực kể chuyện mới thu hút khán giả.
