យោងតាមទំនៀមទម្លាប់របស់ប្រជាជនខ្មែរណាមបូ ពិធីបុណ្យសែនដូនតា មានពិធីសំខាន់ៗ ចំនួនបួនគឺ ពិធីថ្វាយបាយសំបុក; ពិធីសែនដូនតា (គោរពបូជាបុព្វបុរសនៅផ្ទះ); ពិធីថ្វាយបាយសហគមន៍; និងពិធីជូនដូនតា (ជូនបុព្វបុរស)។ ក្នុងរដូវសែនដូនតា នៅតាមភូមិរបស់ប្រជាជនខ្មែរ គ្រួសារចាប់ផ្តើមរៀបចំគ្រឿងបូជាតាំងពីព្រលឹម។ បាយដែលធ្វើពីអង្ករដំណើបចម្រុះ សណ្តែក គ្រាប់ល្ង និងដូង រួមជាមួយនំ ធូប ទៀន និងគ្រឿងដង្វាយផ្សេងៗទៀត ត្រូវបាននាំប្រគេងនៅវត្ត។ នៅទីនេះ បន្ទាប់ពីពុទ្ធសាសនិកគោរពបូជាដល់ព្រះរតនៈបីអង្គ អាចារ្យ (អ្នកដែលបានសិក្សា និងមានចំណេះដឹងទូលំទូលាយអំពីគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនា និងប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់របស់ប្រជាជនខ្មែរ) នឹងណែនាំអនុវត្តន៍ពិធីនេះ។ បាយត្រូវបានដាក់នៅជុំវិញសាលធំ ហើយព្រះសង្ឃសូត្រធម៌ដើម្បីឧទ្ទិសកុសលដល់សាច់ញាតិដែលចែកឋានរបស់ពួកគេ។
ពិធីសែនបាយបាយធ្វើឡើងរយៈពេល ១៥ ថ្ងៃ (ចាប់ពីថ្ងៃទី ១៦ ដល់ចុងខែទី ៨ តាមច័ន្ទគតិ)។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ កូនចៅដាក់ដង្វាយ ឧទ្ទិសពរជ័យ និងរំលឹកដល់ជីដូនជីតា បុព្វបុរស និងសាច់ញាតិដែលបានចែកឋានទៅ។ នេះក៏ជាពេលវេលានៃព្រះច័ន្ទរលត់ និងយប់វែងផងដែរ។ ហើយយោងតាមជំនឿប្រជាប្រិយដែលបានបន្សល់ទុកនៅក្នុង សហគមន៍ខ្មែរ នេះជាពេលដែលវិញ្ញាណក្ខន្ធអាចវិលត្រឡប់មករកសាច់ញាតិ និងទទួលបានអាហារ។ លោក ថាច់ សាមិត្ត អាចារ្យម្នាក់នៅក្នុងឃុំតិនហ័រ បានពន្យល់ថា៖ “ពិធីនេះត្រូវបានធ្វើឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី ១៦ ដល់ថ្ងៃទី ៣០ តាមប្រតិទិនចន្ទគតិ ដែលជាពេលវេលាព្រះច័ន្ទរលត់។ ពីព្រោះប្រជាជនខ្មែរជឿថា ក្នុងចំណោមបុព្វបុរសដែលបានស្លាប់ទៅ អាចមានអ្នកខ្លះដែលបានធ្វើអំពើអាក្រក់ ហើយត្រូវបានបណ្តេញទៅឋាននរក ជួនកាលគ្មានសម្លៀកបំពាក់ស្លៀកពាក់ដើម្បីទទួលអាហារ ដើម្បីជៀសវាងការត្រូវបានគេមើលឃើញនិងខ្មាស់អៀន”។
ពីទស្សនៈនេះ ការរៀបចំបាយនិងយកទៅវត្តមិនមែនគ្រាន់តែជាពិធីសាសនានោះទេ។ នោះក៏ជាមធ្យោបាយមួយសម្រាប់អ្នកនៅរស់ដើម្បីបង្ហាញពីការគោរព ការរំលឹក និងការដឹងគុណចំពោះអ្នកស្លាប់ផងដែរ។ ជាពិសេស ក្នុងអំឡុងពេលនេះ សូម្បីតែអ្នកដែលធ្វើការនៅឆ្ងាយក៏នៅតែរៀបចំវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញដើម្បីជួបជុំគ្រួសាររបស់ពួកគេដែរ។
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ពិធីថ្វាយបាយនិងស្តាប់ការសូត្រមន្ត ប្រជាជនត្រឡប់ទៅធ្វើការងារប្រចាំថ្ងៃវិញ។ ឆ្លងកាត់ជំនាន់ជាច្រើន ទំនៀមទម្លាប់នេះ ត្រូវបានសហគមន៍ខ្មែរថែរក្សា។ អ្នកចាស់ទុំបន្តពិធីនេះទៅក្មេងជំនាន់ក្រោយ; ក្មេងៗ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេរៀបចំគ្រឿងសក្ការៈ ទៅវត្តនិងធ្វើពិធីនេះ។
ពិធីសែនបាយបានក្លាយជាទំនៀមទម្លាប់ដ៏សម្បូរដោយតម្លៃមនុស្សធម៌ ដែលផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងជីវភាពវប្បធម៌ និងជំនឿរបស់ប្រជាជនខ្មែរ។ ពិធីនេះមិនត្រឹមតែបង្ហាញពីការគោរពបូជារបស់កូនចៅចំពោះជីដូនជីតា និងបុព្វបុរសរបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងរួមចំណែកដល់ការអភិរក្សតម្លៃវប្បធម៌ និងជំនឿរបស់ប្រជាជនខ្មែរទៀតផង៕
