ຢູ່ແຄມບຶງ ກູ່ມົງ, ຕາແສງ ຊວນແກງ, ແຂວງດັກລັກ, ບ້ານຜະລິດເກືອ ຕວຽດຢຽມ ໄດ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນມາແຕ່ດົນນານແລ້ວ ດ້ວຍທົ່ງເກືອສີຂາວທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ພາຍໃຕ້ແສງຕາເວັນ. ຢູ່ບ່ອນນີ້ຍັງຄົງຮັກສາວິທີການປຸງແຕ່ງພິເສດພໍສົມຄວນນັ້ນແມ່ນ: ອາຊີບ “ອົບເກືອ”. ຜ່ານຫຼາຍລຸ້ນຄົນ, ປະຊາຊົນຢູ່ທີ່ນີ້ຍັງຄົງດຸໝັ່ນຂະຫຍັນພຽນກັບວຽກງານຜະລິດເກືອ, ຮັກສາອາຊີບ, ຮັກສາເຕົາອົບເກືອໃຫ້ໄຟແດງຕະຫຼອດ. ແລະມື້ນີ້, ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບເມັດເກືອ ຕວຽດຢຽມກຳລັງໄດ້ຮັບການຂຽນຕໍ່ ເມື່ອໝູ່ບ້ານອາຊີບພື້ນເມືອງນີ້ພວມປະສານສົມທົບກັບການທ່ອງທ່ຽວແບບມີປະສົບການເທື່ອລະກ້າວ.
ຢູ່ເທິງນາເກືອເປັນຮູບສີ່ຫຼ່ຽມສະເໝີ, ນ້ຳທະເລພາຍໃຕ້ແສງຕາເວັນຄ່ອຍໆຕົກຜຶກກາຍເປັນເມັດເກືອສີຂາວ. ຊາວບ້ານໃຊ້ກະທາກວາດເກືອໃຫ້ເປັນແຖວ ແລ້ວພູນເປັນກອງນ້ອຍໆ ທີ່ໂດດເດັ່ນທ່າມກາງທ້ອງຟ້າສີຄາມ. ນັ້ນແມ່ນພາບທີ່ຄຸ້ນເຄີຍຢູ່ ຕວຽດຢຽມ ດ້ວຍອາຊີບຜະລິດເກືອທີ່ມີມານັບຮ້ອຍປີແລ້ວ.
ວຽກງານເບິ່ງຄືວ່າຈະງ່າຍດາຍ ແຕ່ພັດຂຶ້ນກັບທຳມະຊາດຫຼາຍທີ່ສຸດ. ແສງແດດຍິ່ງສະໝ່ຳສະເໝີ, ນ້ຳລະເຫີຍຍິ່ງໄວ, ເກືອຕົກຜຶກຍິ່ງງ່າຍກວ່າ. ຜ່ານຫຼາຍຂັ້ນຕອນຄື: ການຜັນນ້ຳ, ຕາກນ້ຳ ແລະ ບົວລະບັດຮັກສາທົ່ງເກືອ, ຜູ້ຜະລິດເກືອຈຶ່ງສາມາດເກັບກ່ຽວເມັດເກືອທີ່ຂາວສະອາດໄດ້.
ທ່ານ ຫງວຽນ ງັອກ ບິ່ງ, ຄອບຄົວທີ່ເຮັດອາຊີບຜະລິດເກືອມາໄດ້ 5 ລຸ້ນຄົນ ຢູ່ບ້ານ ຕວຽດຢຽມ, ຕາແສງ ຊວນແກງ, ແບ່ງປັນວ່າ:
"ອາຊີບນີ້ແມ່ນສືບທອດກັນມາແຕ່ບັນພະບຸລຸດ, “ລູກແທນພໍ່ ໜໍ່ແທນລຳ” ມາຮອດປັດຈຸບັນແມ່ນໄດ້ 5 ລຸ້ນຄົນແລ້ວ. ຢູ່ນີ້ປະຊາຊົນຮັກແພງອາຊີບນີ້ຫຼາຍ, ປະຖິ້ມບໍ່ໄດ້."
ຖ້າພຽງແຕ່ຢຸດໄວ້ຢູ່ທີ່ທົ່ງເກືອເທົ່ານັ້ນ, ການຄົ້ນຫາ ຕວຽດຢຽມ ຍັງບໍ່ທັນສົມບູນເທື່ອ. ເພາະສິ່ງທີ່ສ້າງເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງເຂດດິນນີ້ ຍັງນອນຢູ່ໃນເຕົາໄຟນ້ອຍໆ, ບ່ອນທີ່ປະຊາຊົນສືບຕໍ່ຮັກສາອາຊີບອົບເກືອ.
ເກືອພາຍຫຼັງເກັບກ່ຽວແລ້ວ ຈະນໍາໄປໃສ່ໃນໝໍ້ດິນ ແລ້ວຈັດລຽງຂຶ້ນເຕົາ. ຢູ່ທາງລຸ່ມ, ຟືນຈະຖືກດັງໄຟຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງໃນຫຼາຍຊົ່ວໂມງ. ຊ່າງເຮັດເກືອຕ້ອງເຝົ້າເປັນປະຈຳ ແລະ ຮັກສາລະດັບຄວາມຮ້ອນໃຫ້ຄົງທີ່ ເພື່ອໃຫ້ເກືອຖືກອົບສະເໝີກັນ.
ດ້ວຍຄວາມຮ້ອນຂອງເຕົາ, ເມັດເກືອຄ່ອຍໆກາຍເປັນສີຂາວ, ແຫ້ງ ແລະ ແຫຼກດີກວ່າ. ເກືອອົບມີລົດຊາດເຄັມກົມກ່ອມ, ບໍ່ຄ່ອຍຝາດ, ເຊິ່ງປະຊາຊົນເຄີຍນຳໃຊ້ ໃນການປຸງແຕ່ງອາຫານມາແຕ່ດົນນານແລ້ວ. ຜະລິດຕະພັນນີ້ເບິ່ງຄືວ່າລຽບງ່າຍທີ່ສຸດ, ແຕ່ເບື້ອງຫຼັງແມ່ນປະສົບການທີ່ໄດ້ສະສົມ ແລະ ສືບທອດກັນມາຜ່ານຫຼາຍເຊັ່ນຄົນ.
ຕາມນັກຄົ້ນຄວ້າວັດທະນະທຳ ຫງວຽນແຢງແຮ້ງແລ້ວ, ບັນດາຮ່ອງຮອຍອັນເກົ່າແກ່ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຖິງອາຊີບຜະລິດເກືອທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ ຕວຽດຢຽມ ແລະ ເຂດໃກ້ຄຽງ ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເລິກດ້ານວັດທະນະທຳຂອງດິນແດນແຫ່ງນີ້.
“ເມື່ອລົງສຳຫຼວດອ້ອມຮອບບຶງ ກູ່ມົງ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ພົບເຫັນຮ່ອງຮອຍຂອງທ່າເຮືອການຄ້າສົ່ງອອກຜະລິດຕະພັນເກືອ. ຕາມແງ່ມຸມດ້ານວັດທະນະທຳແລ້ວ ນັ້ນແມ່ນສິ່ງດີທີສຸດ, ມັນບໍ່ພຽງແຕ່ສ້າງເປັນໝູ່ບ້ານອາຊີບຢູ່ເຂດແຄມທະເລທາງທິດຕາເວັນອອກແຂວງ ດັກລັກເທົ່ານັ້ນ, ຫາກບົນພື້ນຖານນັ້ນ ເມື່ອສວນສາທາລະນະທໍລະນີສາດ ຟູ໋ອຽນ ເປີດດຳເນີນການ, ນີ້ຈະເປັນເຂດມໍລະດົກທີ່ສາມາດຂຸດຄົ້ນໄດ້ຈາກຫຼາຍແງ່ມຸມທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ຜ່ານນັ້ນ ຈະນຳເອົາຜົນປະໂຫຍດມາໃຫ້ປະຊາຊົນໃນໝູ່ບ້ານຫັດຖະກຳນີ້, ໃນນັ້ນມີທັງການບໍລິການກິດຈະກຳທ່ອງທ່ຽວອີກດ້ວຍ”.
ເດືອນກໍລະກົດ ປີ 2026, ໂຄງການ “ພັດທະນາຜະລິດຕະພັນເກືອ ຕວຽດຢຽມເປັນຫຼາຍຮູບຫຼາຍແບບ ຕາມທິດຍືນຍົງ, ສົມທົບກັບການອະນຸລັກຮັກສາໝູ່ບ້ານອາຊີບ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວຊີວະພາບຊຸມຊົນ” ດ້ວຍການອຸປະຖຳຂອງ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ເພື່ອການພັດທະນາ (UNDP) ປະຈຳຫວຽດນາມ, ໄດ້ຮັບການຜັນຂະຫຍາຍ. ນີ້ແມ່ນຮູບແບບທົດລອງ ເພື່ອຂະຫຍາຍໄປສູ່ບັນດາເຂດອາຊີບຜະລິດເກືອອື່ນໆຢູ່ຫວຽດນາມ, ປະກອບສ່ວນສ້າງເປັນ “ເສັ້ນທາງມໍລະດົກເກືອຫວຽດນາມ”, ເຊື່ອມຕໍ່ບັນດາໝູ່ບ້ານອາຊີບແຄມທະເລແຕ່ ດັກລັກເຖິງ ແຄ໋ງຮ່ວາ, ເລິມດົງ ແລະ ທິດໃຕ້ພາກກາງ.
ທ່ານ ດ່າມດ້າຍຫື້ວ ຕົວແທນບໍລິສັດ ຈຳກັດ ການທ່ອງທ່ຽວ ດ້າຍຫື້ວ, ໜ່ວຍງານເຊື່ອມຕໍ່ ການພັດທະນາໝູ່ບ້ານຜະລິດເກືອ ຕວຽດຢຽມໃຫ້ກາຍເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວໃນການເດີນທາງຄົ້ນຫາມໍລະດົກອາຊີບຜະລິດເກືອຢູ່ແຄມບຶງ ກູ່ມົງ, ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
"ບໍລິສັດ ດ້າຍຫື້ວ ຈະພັດທະນາໝູ່ບ້ານອາຊີບຜະລິດເກືອ ຕວຽດຢຽມ. ໂດຍລະອຽດແມ່ນເລືອກເຟັ້ນສະຖານທີ່ເພື່ອດຳເນີນການທ່ອງທ່ຽວ, ເຊື່ອມຕໍ່ບັນດາທົ່ງເກືອກັບບ່ອນໄຫວ້ບູຊາບັນພະບຸລຸດອາຊີບຜະລິດເກືອ ແລະ ຮ່ວມກັບປະຊາຊົນເຮັດການທ່ອງທ່ຽວຊຸມຊົນ. ແນະນຳປະຊາຊົນວິທີເຮັດການທ່ອງທ່ຽວຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານອາຊີບຜະລິດເກືອຂອງຕົນ, ສ້າງຜະລິດຕະພັນເກືອທີ່ປຸງແຕ່ງເລິກເພື່ອຫັນຜະລິດຕະພັນເປັນຫຼາຍຮູບຫຼາຍແບບ, ໃນນັ້ນມີເກືອສະໝຸນໄພ, ເກືອມະຫາກະລຸນາ, ເກືອສຳລັບການປຸງແຕ່ງອາຫານ ແລະ ຜະລິດຕະພັນເກືອອື່ນໆອີກຫຼາຍຊະນິດ."
ປັດຈຸບັນ, ເມື່ອມາຍັງ ຕວຽດຢຽມ, ນັກທ່ອງທ່ຽວສາມາດໄປຕາມປະຊາຊົນຢູ່ທີ່ນີ້ລົງສູ່ທົ່ງເກືອ, ຊອກຮູ່ວິທີການຜັນນ້ຳທະເລເຂົ້ານາເກືອ, ສັງເກດວິວັດການຕົກຜຶກ, ກວາດ ແລະ ເກັບກ່ຽວເກືອທົດລອງ. ຈາກຜະລິດຕະພັນກະເສດ, ເມັດເກືອໄດ້ກາຍເປັນ ພາກສ່ວນໜຶ່ງຂອງປະສົບການດ້ານວັດທະນະທຳຊຸມຊົນ.
ທ່ານນາງ ຫງວຽນທິເຕື່ອງລ່າຍ, ນາຍບ້ານ ຕວຽດຢຽມ, ຕາແສງ ຊວນແກງ, ໃຫ້ຮູ້ວ່າ...
"ການທ່ອງທ່ຽວຊຸມຊົນ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ອາຊີບຜະລິດເກືອຢູ່ທີ່ນີ້ພັດທະນາ, ຕົວຢ່າງຄື: ມີສົ້ນອອກໃຫ້ຜະລິດຕະພັນເກືອຢູ່ບັນດາສະຖານທີ່ຕ້ອນຮັບນັກທ່ອງທ່ຽວ, ເຂົາເຈົ້າສາມາດຊື້ຜະລິດຕະພັນເກືອຂອງປະຊາຊົນ. ຫຼືປະຊາຊົນຈະເຮັດບໍລິການອື່ນໆ ເພື່ອດຶງດູດນັກທ່ອງທ່ຽວ. ຄິດວ່າບັນດາບ່ອນພັກເຊົາກໍ່ສາມາດພັດທະນາໄດ້."
ໃນສະພາບການປ່ຽນແປງຂອງຊີວິດ, ປະຊາຊົນຢູ່ບ່ອນນີ້ຍັງຄົງຮັກສາທົ່ງເກືອໄວ້ ແລະ ຮັກສາໃຫ້ເຕົາໄຟແດງຢູ່ສະເໝີ. ມາຍັງ ຕວຽດຢຽມ, ນັກທ່ອງທ່ຽວບໍ່ພຽງແຕ່ໄດ້ຊື້ນຳເອົາຖົງເກືອສີຂາວກັບເມືອບ້ານເທົ່ານັ້ນ, ຫາກຍັງໄດ້ນຳເອົາເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບແສງແດດ, ສາຍລົມ, ທະເລ ແລະ ບັນດາຜູ້ຄົນທີ່ໄດ້ຮັກສາລົດເຄັມຂອງບ້ານເກີດເມືອງນອນໄວ້ ຜ່ານຫຼາຍລຸ້ນຄົນອີກດ້ວຍ./.
