ຢູ່ໃຈກາງນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນຍ, ວັງກິ໋ງທຽນແມ່ນຮ່ອງຮອຍສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງວັງເກົ່າໃນເຂດພະລາຊະວັງທັງລອງ. ຢູ່ເທິງພື້ນຂອງບັນດາວັງສະໄໝລາຊະວົງ ລີ ແລະ ເຈີ່ນ, ລາຊະວົງ ເລ ໄດ້ໃຫ້ກໍ່ສ້າງວັງຫຼັກແຫ່ງໃໝ່ທີ່ມີຊື່ວ່າ ວັງກິ໋ງທຽນ. ນີ້ແມ່ນບ່ອນປົກຄອງຂອງບັນດາມະຫາກະສັດ. ວັງແຫ່ງນີ້ຍັງເປັນແຫ່ງດຳເນີນບັນດາພິທີການສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງຊາດ, ເຊັ່ນ: ພິທີຂຶ້ນຄອງລາດ, ພິທີເຂົ້າເຝົ້າທີ່ສຳຄັນ ແລະ ພິທີຕ້ອນຮັບທູດທີ່ມາຈາກປະເທດຕ່າງໆ...”
ສຈ ດຣ. ຫງວຽນ ກວາງ ຫງອກ, ຮອງປະທານສະມາຄົມວິທະຍາສາດຫວຽດນາມ, ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
“ປີ 1428 ພາຍຫຼັງພະເຈົ້າ ເລທ໋າຍໂຕ ປິດລ້ອມ, ເກ້ຍກ່ອມເພື່ອໃຫ້ທະຫານໃນເມືອງດົງກວນ ຍອມຈຳນົນ ແລະ ບຸກເຂົ້າໃນເມືອງ. ຢູ່ບ່ອນນີ້ເອງ, ພະເຈົ້າ ເລທ໋າຍໂຕ ໄດ້ໃຫ້ກໍ່ສ້າງ ວັງກິ໋ງທຽນ, ເປັນວັງຫຼັກສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງລາຊະວົງ ແລະ ນີ້ແມ່ນວັງຫຼັກທີ່ສືບຕໍ່ມາຈາກບັນດາວັງຫຼັກໃນສະໄໝລາຊະວົງ ລີທ໋າຍໂຕ ຈົນຮອດປັດຈຸບັນ. ວັງກິ໋ງທຽນ ຮັກສາທີ່ຕັ້ງໃຈກາງຂອງຟ້າດິນ, ໃຈກາງຊົນຊາດຂອງພວກເຮົາ; ເປັນສັນຍາລັກສູງສຸດຂອງປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳຫວຽດນາມ”.
ພື້ນທີ່ທາງໜ້າຂອງວັງແມ່ນເດີນ ດ້າຍຈ່ຽວ, ບ່ອນທີ່ບັນດາເສນາອາມາດຝ່າຍພົນລະເມືອງແລະຝ່າຍທະຫານລຽນແຖວຕາມຍົດຖາບັນດາສັກເພື່ອເຂົ້າຮ່ວມການປະຊຸມເສນາອາມາດ. ຈາກດວານມົນ, ເສັ້ນທາງສະເດັດ ພາໄປເຖິງວັງກິ໋ງທຽນ, ສ້າງເປັນແກນກາງຂອງທັງເຂດພະລາຊະວັງທັງລອງ.
ຜ່ານການປ່ຽນແປງຂອງປະຫວັດສາດ, ປັດຈຸບັນນີ້ ວັງຫຼັກກິ໋ງທຽນ ຍັງເຫຼືອພຽງພື້ນວັງສູງເກືອບ 3 ແມັດ ພ້ອມກັບຮາວຂັ້ນໄດຫີນ 2 ຊຸດທີ່ແກະສະຫຼັກຮູບມັງກອນເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງສະໄໝລາຊະວົງເລ, ເຊິ່ງໄດ້ຮັບການຮັບຮອງເປັນມໍລະດົກອັນລ້ຳຄ່າຂອງຊາດ. ຜ່ານການຂຸດຄົ້ນບູຮານຄະດີ ຕາມຂໍ້ສະເໜີແນະຂອງອົງການ ສປຊ ເພື່ອການສຶກສາ, ວິທະຍາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳ (UNESCO) ຢູ່ທີ່ນີ້ ໃນປີ 2011, 2023, 2025 ແລະ 2026 ໄດ້ຄົ້ນພົບຮ່ອງຮອຍ ແລະວັດຖຸບູຮານສຳຄັນຫຼາຍຢ່າງ.
ຮສ.ປອ. ຕົ້ງຈູງຕິ້ນ , ປະທານສະມາຄົມບູຮານຄະດີຫວຽດນາມ, ວິເຄາະວ່າ:
"ສາມາດຢັ້ງຢືນໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນວ່າພື້ນຂອງວັງກິ໋ງທຽນເປັນຮູບສີ່ແຈສາກ. ເທິງພື້ນດັ່ງກ່າວຖືກຈັດແບ່ງອອກເປັນຫຼາຍຫ້ອງເພື່ອກໍ່ສ້າງສະຖາປັດຕະຍະກຳ. ປັດຈຸບັນ, ບັນດາຖານເສົາທີ່ປະກົດຂຶ້ນມານັ້ນສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າມີ 9 ຫ້ອງ, ທີ່ປະກອບສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍ 10 ແຖວຂື່, ແຕ່ລະແຖວຂື່ປະກອບດ້ວຍ 6 ເສົາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ນັ້ນແມ່ນສະຖາປັດຕະຍະກຳໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດສະຖາປັດຕະຍະກຳຫວຽດນາມ."
ຮາກຖານຂອງວັງກິ໋ງທຽນສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງມາດຕະຖານຂອງສະຖາປັດຕະຍະກຳພະລາຊະວັງຫວຽດນາມ ແລະ ສະທ້ອນເຖິງການນຳໃຊ້ແນວຄິດ ຂົງຈື້ ເຂົ້າໃນການກໍ່ສ້າງສະຖາປັດຕະຍະກຳ. ໂຄງຮ່າງໄມ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍໄມ້ກະຈະ, ລະບົບເສົາທັງໝົດແມ່ນຖືກວາງໄວ້ເທິງຕີນຖານຫີນ. ສ່ວນຫຼັງຄາປະກອບດ້ວຍສອງຊັ້ນ, ບັນດາມຸມໂມ້ງຖືກມຸງດ້ວຍ ກະເບື້ອງມັງກອນເຄືອບສີເຫຼືອງ ສ້າງເປັນຄວາມງາມທີ່ສະຫງ່າຜ່າເຜີຍ ແລະ ຄຶກຂຶມ.
ຮສ.ປອ. ບຸ່ຍມິງຈີ, ອະດີດຫົວໜ້າສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້າເມືອງຫຼວງ, ຖືວ່າ:"
"ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຄົ້ນຄວ້າຢ່າງລະອຽດທີ່ສຸດກ່ຽວກັບກະເບື້ອງມຸງຫຼັງຄາແຕ່ລະຊະນິດ ໃນສະໄໝເລເຊີຂອງຫວຽດນາມ ກັບ ສະໄໝມິນເຊີຂອງຈີນ. ພວກເຮົາສາມາດເຫັນໄດ້ບັນດາຫຼັກຖານຊັດເຈນທີ່ວ່າ ນີ້ແມ່ນກະເບື້ອງຊະນິດທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະ, ມີພຽງຢູ່ຫວຽດນາມເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີຢູ່ປະເທດໃດໃນອາຊີຕາເວັນອອກ. ອັນໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຮູບຊົງທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງຫຼັງຄາວັງກິ໋ງທຽນ ໃນສະຖາປັດຕະຍະກຳພະລາຊະວັງທັງລອງສະໄໝເລເຊີ ແລະ ສ້າງເປັນພະລັງຊີວິດໃໝ່ໃຫ້ແກ່ສະຖາປັດຕະຍະກຳພະລາຊະວັງຫວຽດນາມ, ນຳມາເຊິ່ງສີສັນພິເສດສະເພາະຂອງພະລາຊະວັງຫວຽດນາມ."
ພາຍຫຼັງ 15 ປີ ແຫ່ງການຄົ້ນຄວ້າ ແລະ ເກ້ຍກ່ອມເພື່ອໃຫ້ UNESCO ສະໜັບສະໜູນ, ໂຄງການລົງທຶນອານຸລັກ, ບູລະນະ ແລະ ຟື້ນຟູ ວັງກິ໋ທຽນ ໄດ້ຮັບການລົງມືກໍ່ສ້າງຢ່າງເປັນທາງການ. ຕາມສູນອານຸລັກມໍລະດົກ ທັງລອງ ຮ່າໂນ້ຍແລ້ວ, ການຟື້ນຟູ ພະລາຊະວັງກິ໋ງທຽນໄດ້ຮັບການຄົ້ນຄວ້າຢ່າງຖີ່ຖ້ວນ, ຕອບສະໜອງຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການດ້ານວິທະຍາສາດພາຍໃນປະເທດ ແລະ ຂໍ້ສະເໜີແນະນຳຂອງ UNESCO ກໍ່ຄື ສະພາສາກົນວ່າດ້ວຍບູຮານສະຖານ ແລະ ແຫຼ່ງບູຮານຄະດີ (ICOMOS), ດ້ວຍເປົ້າໝາຍສູງສຸດແມ່ນເພື່ອອານຸລັກຮັກສາ ແລະ ເພີ່ມຄຸນຄ່າອັນພົ້ນເດັ່ນລະດັບໂລກຂອງມໍລະດົກ.
ທ່ານ ຫງວຽນ ແທັງ ກວາງ, ຜູ້ອຳນວຍການສູນອານຸລັກມໍລະດົກ ທັງລອງ – ຮ່າໂນ້ຍ, ໃຫ້ຮູ້ວ່າ:
“ຍຸດທະສາດວ່າດ້ວຍການຂຸດຄົ້ນບູຮານຄະດີເທື່ອລະກ້າວ ແລະ ກ້າວໄປເຖິງການວາດພາບຄືນໃຫມ່ພາລະບົດບາດທັງໝົດຂອງເຂດເດີນ ລອງຈີ່ ແລະດານຈີ, ໃນນັ້ນມີການປະຕິບັດບັນດາພິທີການປະເພນີ ທີ່ບັນພະບຸລຸດຂອງພວກເຮົາເຄີຍປະຕິບັດ. ແລະ ຢູ່ເທິງຖານພະລາດຊະວັງກິ໋ງທຽນ, ພວກເຮົາຈະຄ່ອຍໆວາດພາບຄືນພື້ນທີ່ຂອງພະລາດຊະວັງກິ໋ງທຽນ. ປະຈຸບັນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງຜັນຂະຫຍາຍແຕ່ລະຂັ້ນຕອນ ແລະ ປາດຖະໜາວ່າ ພະລາດຊະວັງກິ໋ງທຽນ ແລະ ພື້ນທີ່ຫຼັກຂອງພະລາດຊະວັງກິ໋ງທຽນ ຈະເປັນຮູບເປັນຮ່າງໃນເຂດພະລາຊະວັງທັງລວມກ່ອນປີ 2030. ນີ້ແມ່ນວິທີການອະທິບາຍ ແລະ ນຳສະເໜີສຳຄັນທີ່ສຸດ ແລະ ດີທີ່ສຸດເຖິງນັກທ່ອງທ່ຽວ ເວລາທີ່ເຂົາເຈົ້າມາຢ້ຽມຊົມເຂດພະລາຊະວັງທັງລອງ."
ຈາກບັນດາຮາກຖານ ແລະ ຮ່ອງຮອຍທີ່ຍັງເຫຼືອນັ້ນ, ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບທັງລອງໃນເມື່ອກ່ອນ ໄດ້ເຊື່ອມຕໍ່ກັບປະຈຸບັນ ແລະ ເລົ່າສືບຕໍ່ໃນພາຍພາກໜ້າ. ການຄຸ້ມຄອງ, ບູລະນະ ແລະ ຟື້ນຟູພະລາຊະວັງກິ໋ງທຽນ, ບໍ່ພຽງແຕ່ແນໃສ່ຟື້ນຟູກິດຈະກຳສະຖາປັດຕະຍະກຳເທົ່ານັ້ນ, ຫາກສິ່ງສຳຄັນກວ່ານັ້ນແມ່ນບາດກ້າວເລີ່ມຕົ້ນປະຕິບັດວິໄສທັດແກນກາງຂອງພະລາຊະວັງທັງລອງ ຮອດປີ 2035 ບົນພື້ນຖານວິໄສທັດ 100 ປີຂອງແຜນຜັງສັງລວມນະຄອນຫຼວງຮ່າໂນ້ຍ./.
