Môi trường an ninh trên bán đảo Triều Tiên vừa ghi nhận những biến động mới đáng chú ý khi liên minh quân sự Mỹ-Hàn xuất hiện một số rạn nứt, đồng thời chính quyền Mỹ đang công khai ý định nối lại các đối thoại trực tiếp đã bị đóng băng nhiều năm qua với Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Triều Tiên.
Hôm 16/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh cắt giảm quy mô cuộc tập trận thường niên Lá chắn tự do Ulchi (UFS) giữa Hàn Quốc và Mỹ, vốn dự kiến diễn ra từ 17-27/08. Đến ngày 19/08, ông Donald Trump tiếp tục gây chú ý khi cho biết ông muốn sớm nối lại đối thoại với nhà lãnh đạo CHDCND Triều Tiên, Kim Jong-un.
Đồng minh rạn nứt
Quyết định cắt giảm quy mô của cuộc tập trận UFS gây bất ngờ cho tất cả các bên bởi chỉ được Tổng thống Mỹ thông báo trên mạng xã hội Truth Social vào thời điểm cận kề khai mạc cuộc tập trận. Đây là lần đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Donald Trump công khai yêu cầu giảm quy mô các cuộc tập trận chung với Hàn Quốc, với lí do đưa ra là các cuộc tập trận này vừa tốn kém chi phí, vừa gửi “tín hiệu thù địch” tới Triều Tiên. Theo ông Donald Trump, Mỹ đang phải gánh một phần đáng kể chi phí tổ chức các cuộc tập trận và việc duy trì hoạt động huấn luyện quy mô lớn với Hàn Quốc là không phù hợp trong bối cảnh ông "đang có mối quan hệ tốt” với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên (2016-2020), ông Donald Trump cũng từng nhiều lần chỉ trích các cuộc tập trận chung Hàn-Mỹ là tốn kém, “lãng phí tiền bạc”, khiến một số hoạt động huấn luyện chung bị đình chỉ hoặc thu hẹp quy mô. Mặc dù vậy, giới quan sát đánh giá quyết định cắt giảm quy mô của UFS vào giờ chót lần này của ông Donald Trump vẫn phát đi nhiều tín hiệu quan trọng, không chỉ với quan hệ Mỹ-Hàn mà còn với môi trường an ninh trên bán đảo Triều Tiên nói riêng và khu vực Đông Á nói chung.
Ông Cha Du-hyeogn, Chuyên gia phân tích tại Viện Nghiên cứu Chính sách Asan (Hàn Quốc), nhận định: "Suy cho cùng, điều này phản ánh sự thất vọng khi Hàn Quốc, dù là một đồng minh, lại không tích cực ủng hộ Mỹ trong cuộc xung đột Mỹ-Iran. Vậy điều này hàm ý gì cho tương lai? Về cơ bản, nó gửi đi thông điệp rằng nếu Hàn Quốc không chia sẻ gánh nặng và không tích cực tham gia vào chiến lược khu vực hay toàn cầu của Mỹ, thì Mỹ hoàn toàn có thể điều chỉnh mức độ cam kết an ninh đối với Hàn Quốc. Việc đề cập đến các cuộc tập trận chung có thể được xem là một biểu hiện của thông điệp đó".
Bên cạnh việc đòi hỏi Hàn Quốc chia sẻ các cam kết an ninh, giới phân tích cũng đề cập đến yếu tố kinh tế trong quyết định của ông Donald Trump. Hồi tháng 9/2025, ông Donald Trump thông báo Hàn Quốc sẽ cung cấp khoản đầu tư 350 tỷ USD "ngay lập tức" cho nước Mỹ dưới dạng các khoản cho vay, bảo lãnh tín dụng cũng như góp vốn cổ phần, để đổi lấy việc Mỹ giảm thuế nhập khẩu từ mức 25% xuống 15%. Nhưng gần 1 năm sau thông báo đó, vẫn chưa có bất cứ dự án đầu tư-thương mại nào trong thỏa thuận trên được thực hiện và ông Donald Trump từng nhiều lần công khai bày tỏ sự giận dữ trước sự chậm trễ này. Do đó, việc thu hẹp cuộc tập trận UFS cũng được xem là một “đòn bẩy” để Washington gây áp lực lớn hơn với Seoul trong việc nhanh chóng cụ thể hóa các cam kết đầu tư-thương mại trước hạn chót tháng 1/2029, đồng thời gia tăng đóng góp chi phí quốc phòng và ủng hộ các chính sách đối ngoại rộng lớn hơn của Mỹ.
Nối lại đối thoại Mỹ-Triều
Song song với rạn nứt trong quan hệ đồng minh thân thiết Mỹ-Hàn vốn xuất phát từ tính toán lợi ích của Washington, “yếu tố Triều Tiên” cũng là chi tiết đáng lưu ý trong các biến động vừa qua. Phát biểu hôm 19/08, ông Donald Trump tái khẳng định sẽ gặp nhà ông Kim Jong-un vào cuối năm nay nhằm khôi phục mối quan hệ mà ông khẳng định đã thiết lập được với nhà lãnh đạo CHDCND Triều Tiên trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình. Hôm 20/08, ông Donald Trump tiếp tục đề cập đến CHDCND Triều Tiên khi nêu rõ số lượng đầu đạn hạt nhân của Triều Tiên, đồng thời cho rằng hồ sơ hạt nhân của Triều Tiên có thể đã khác nếu các chính sách của ông trong nhiệm kỳ đầu được duy trì. Những tuyên bố này cho thấy Washington đang có những thay đổi lớn về chính sách đối ngoại và an ninh với bán đảo Triều Tiên.
Bà Jenny Town, Giám đốc chương trình "38 North" thuộc tổ chức tư vấn chính sách Stimson Center (Mỹ), đánh giá: “Có thể thấy rõ rằng ông Donald Trump đã mong muốn gặp gỡ ông Kim Jong-un ngay từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai này. Ông ấy đã nhiều lần thăm dò ý kiến về việc nối lại đàm phán. Cách ông ấy triển khai động thái này cho thấy dường như ông đang cố gắng tạo ra một cơ hội ngoại giao, trong đó việc trì hoãn hoặc cắt giảm các cuộc tập trận quân sự được dùng làm tín hiệu thể hiện ý định đó. Tuy nhiên, cách thức thực hiện lại có phần thiếu bài bản, do đó khó có thể mang lại tác động như ông ấy mong muốn, nhất là khi thiếu đi bối cảnh của các cuộc đàm phán thực chất đang diễn ra.”
Câu hỏi đặt ra là các động thái dồn dập của ông Donald Trump trong những ngày qua sẽ tác động ra sao đến môi trường an ninh trên bán đảo Triều Tiên nói riêng và khu vực Đông Bắc Á nói chung. Đối với quan hệ Mỹ-Hàn, giới quan sát cho rằng việc cắt giảm quy mô UFS có thể tác động trực tiếp đến hoạt động huấn luyện và khả năng sẵn sàng chiến đấu của liên quân Hàn-Mỹ, nhưng mặt khác cũng có thể thúc đẩy mạnh hơn lập trường “độc lập” đang có xu hướng gia tăng tại Hàn Quốc, theo đó phía Hàn Quốc cần phải nhanh chóng tiếp nhận Quyền chỉ huy tác chiến thời chiến (OPCON) vốn đang do Mỹ nắm giữ. Tuy nhiên, với triển vọng đàm phán Mỹ-Triều, các yếu tố sẽ phức tạp hơn vì các phản ứng của Seoul và Bình Nhưỡng với các biến động hiện nay đều khó lường.
Bà Jenny Town nhận định: “Sẽ rất đáng chú ý để theo dõi trong những tuần tới, trước hết là cách Triều Tiên phản ứng với sự việc này, và đồng thời xem Hàn Quốc – bao gồm cả chính phủ và quân đội nước này – sẽ phản ứng ra sao trước động thái bất ngờ đó”.
Dù ông Donald Trump chưa nêu cụ thể thời gian và địa điểm cuộc gặp tiềm năng với ông Kim Jong-un song truyền thông Mỹ nhận định nhiều khả năng cuộc gặp sẽ được tiến hành khi ông Donald Trump tới thành phố Thâm Quyến của Trung Quốc tham dự Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) vào tháng 11 tới.
