Ủy ban châu Âu (EC) ngày 23/7 quyết định phạt Google tổng cộng khoảng 1,04 tỷ USD vì vi phạm Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) của Liên minh châu Âu (EU). Động thái này cho thấy công nghệ đang ngày càng trở thành mặt trận cạnh tranh chiến lược mới khốc liệt hơn giữa Mỹ và EU, hai đồng minh vốn đang có nhiều rạn nứt.
Án phạt kỷ lục mà EC đưa ra với Google tiếp nối một loạt các động thái của EU trong những năm qua trong việc siết chặt hoạt động của những tập đoàn công nghệ khổng lồ (Big Tech) nước ngoài, nhất là từ Mỹ và Trung Quốc, do các lo ngại về an ninh và chủ quyền công nghệ.
Đẩy mạnh kiểm soát
Trong thông báo về việc phạt nặng Google, EC cho rằng tập đoàn công nghệ Mỹ đã lạm dụng vị thế thống lĩnh để ưu tiên các dịch vụ của mình và hạn chế cạnh tranh. Đây là mức phạt lớn nhất mà EU áp dụng đối với một doanh nghiệp theo khuôn khổ DMA kể từ khi đạo luật này có hiệu lực năm 2024. Theo EC, khoản phạt gồm khoảng 538 triệu USD do Google ưu tiên hiển thị các dịch vụ của mình, như: Google Flights và Google Hotels trên kết quả tìm kiếm, khiến các đối thủ cạnh tranh gặp bất lợi. Khoản phạt còn lại, khoảng 503 triệu USD, liên quan đến việc Google không cho phép các nhà phát triển ứng dụng thông báo miễn phí tới người dùng về các ưu đãi hoặc phương thức thanh toán bên ngoài kho ứng dụng Google Play trong giai đoạn từ tháng 3/2024 đến tháng 12/2025.
Phó Chủ tịch điều hành EC phụ trách cạnh tranh Teresa Ribera cho biết mục tiêu của quyết định là bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, trong đó các sản phẩm tốt hơn phải giành được lợi thế nhờ chất lượng thay vì nhờ vị thế thống lĩnh của nền tảng. Theo bà, người tiêu dùng châu Âu có quyền tiếp cận các lựa chọn và mức giá tốt nhất. Phía EC cũng bác bỏ các chỉ trích của Google về việc bị “phân biệt đối xử” khi cho biết trước khi đưa ra án phạt, EC đã tiến hành gần 90 cuộc họp với Google trong suốt quá trình điều tra, qua đó có những bằng chứng vững chắc.
Người phát ngôn của EC, ông Thomas Regnier tuyên bố: “Về những tuyên bố của Google cho rằng chúng tôi đang làm giảm chất lượng sản phẩm hay ngăn cản các công ty Mỹ đổi mới hoặc hoạt động tại EU, thì thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Hãy để tôi làm rõ vấn đề này. Tình hình hiện nay là có những 'người gác cổng' đang kìm hãm sự đổi mới của Châu Âu, cũng như ngăn cản các công ty Châu Âu cạnh tranh và đổi mới một cách công bằng. Vì vậy, thông qua các kết luận này, chúng tôi yêu cầu Google phải tuân thủ Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) và đảm bảo một sân chơi bình đẳng, ít nhất là trong phạm vi Liên minh Châu Âu".
Theo của EC, Google phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu trong vòng 60 ngày, nếu không có thể đối mặt với các khoản phạt bổ sung theo ngày.
Đây là diễn biến mới nhất trong cuộc đối đầu kéo dài giữa EU và các tập đoàn công nghệ lớn. Trước đó, từ năm 2017 đến 2019, Google đã bị EU phạt tổng cộng khoảng 9,6 tỷ USD trong nhiều vụ việc liên quan đến cạnh tranh. Năm 2025, tập đoàn này cũng thất bại trong kháng cáo đối với khoản phạt khoảng 4,8 tỷ USD liên quan đến việc lạm dụng vị thế thống lĩnh của hệ điều hành Android. Ngoài Google, nhiều tập đoàn công nghệ khổng lồ khác, như: Meta (Mỹ), Tik Tok (Trung Quốc)… cũng nằm trong tầm ngắm của EC trong những năm gần đây, với hàng loạt các cuộc điều tra nhằm vào việc cạnh tranh công bằng, tính năng bảo mật dữ liệu cá nhân hay việc bảo vệ trẻ vị thành niên trên mạng.
Giới hạn nhân nhượng
Án phạt mới của EC với Google đang gia tăng căng thẳng trong một lĩnh vực ngày càng chứng kiến sự cạnh tranh và bất đồng nghiêm trọng giữa EU và Mỹ: kiểm soát công nghệ. Trong khi EU xem Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) và Đạo luật Dịch vụ số (DSA) là vũ khí để bảo vệ chủ quyền công nghệ của khối này thì chính quyền Mỹ lại coi đây là công cụ nhằm triệt hạ sức mạnh của các Big Tech Mỹ tại thị trường châu Âu.
Ngay sau án phạt mới của EC nhằm vào Google, hôm 24/07, ông Donald Trump đe dọa EU “sẽ phải trả một cái giá rất lớn” vì hành động mà ông cho là “bất hợp pháp”. Tổng thống Mỹ cho biết ông sẽ ngay lập tức khởi động cuộc điều tra theo Điều 301 (của Đạo luật Thương mại 1974), đồng thời dự kiến áp đặt “mức thuế quan đáng kể” đối với EU trong thời gian sớm nhất có thể. Không chỉ có ông Donald Trump, trong chính giới và giới chuyên gia Mỹ hiện nay cũng đang có nhiều tiếng nói cứng rắn với EU.
Chuyên gia Bill Reinsch, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington D.C (Mỹ), nhận định: “Hãy xem những gì ông Trump nói về EU. Nếu gạt bỏ những lời lẽ kiểu như 'không công bằng' hay 'họ đang gian lận', thì các vấn đề cụ thể là: họ áp dụng thuế giá trị gia tăng (VAT) – thứ mà ông ấy coi là một dạng trợ cấp. Ngoài ra, họ còn có các quy định về thương mại kỹ thuật số mà ông ấy cho là phân biệt đối xử với các công ty Mỹ – và ông ấy hoàn toàn đúng về điểm này”.
Câu hỏi đặt ra là liệu EU có chịu lùi bước trước các đe dọa đáp trả thương mại của Mỹ hay không. Theo giới quan sát, EU rất khó nhượng bộ trong các vấn đề liên quan đến DMA và DSA, do đây được xem là các giới hạn cuối cùng để bảo vệ chủ quyền công nghệ của EU, trong bối cảnh EU đang tụt hậu đáng kể về công nghệ so với Mỹ và Trung Quốc. Bên cạnh đó, dư luận xã hội tại nhiều nước châu Âu cũng đang ngày càng cảnh giác trước các rủi ro “bóp nghẹt tự do” từ các Big Tech nước ngoài.
Bà Ava Lee, Giám đốc điều hành People vs Big Tech, một tổ chức xã hội dân sự có mục tiêu chống lại việc kiểm soát của các Big Tech tại châu Âu, chia sẻ: “Chúng ta đã chứng kiến cách chính phủ Mỹ ngăn chặn người dân châu Âu tiếp cận một số hệ thống AI mạnh mẽ nhất thế giới. Chính vì vậy, việc các nhà lãnh đạo châu Âu thực sự đứng lên đối đầu với ông Donald Trump cùng các đồng minh trong giới công nghệ lớn (Big Tech) lại càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết".
Sau lời đe dọa từ ông Donald Trump, các quan chức EU cho biết sẵn sàng chủ động trao đổi với Washington nhằm hạ nhiệt căng thẳng, dù vẫn nhấn mạnh EU sẽ tiếp tục bảo vệ “quyền tự chủ” trong việc xây dựng các quy định quản lý của mình.
