“Công nhân Việt Nam: Đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động” được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam lựa chọn là chủ đề cho Tháng Công nhân năm nay. Trong bối cảnh đất nước bước vào "Kỷ nguyên vươn mình", công nhân, người lao động không còn chỉ là mắt xích trong dây chuyền sản xuất, mà chính họ đang trở thành những "kiến trúc sư" cho năng suất quốc gia thông qua những sáng kiến thực tiễn.
Trong lộ trình phát triển 2026–2030, Việt Nam tập trung nguồn lực để bứt phá thành nước công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Mục tiêu tăng năng suất lao động bình quân trên 6,5% mỗi năm đòi hỏi sự thay đổi quyết liệt từ tư duy đến hành động của mỗi người lao động. Do đó, Tháng Công nhân 2026 trở thành điểm nhấn khẳng định vai trò then chốt của giai cấp công nhân trong tiến trình phát triển mới.
Đổi mới sáng tạo: Động lực cho tăng năng suất lao động
Thực tiễn sản xuất cho thấy năng suất lao động không nhất thiết phải bắt đầu từ những hệ thống máy móc triệu đô, mà có thể đến từ chính những cải tiến nhỏ trong quy trình vận hành. Vì vậy, mục tiêu 10% người lao động có sáng kiến và ít nhất 30% trong số đó phải được áp dụng ngay vào thực tiễn được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đặt ra trong Tháng Công nhân năm nay chính là nỗ lực khơi dậy sức sáng tạo đang tiềm ẩn trong đội ngũ công nhân Việt Nam. Trong giai đoạn phát triển hiện nay, khi lợi thế nhân công giá rẻ không còn phù hợp, đây là lúc người lao động khẳng định giá trị bằng trình độ tay nghề và khả năng làm chủ công nghệ.
Minh chứng rõ nét cho xu hướng này là sự xuất hiện ngày càng nhiều những "cây sáng kiến" tại các doanh nghiệp. Đơn cử như tại Tổng Công ty May 10, thay vì phụ thuộc vào kỹ năng thủ công ở những công đoạn khó, đội ngũ kỹ thuật đã chủ động tự động hóa thiết bị để tối ưu hóa quy trình. Chia sẻ về giải pháp này, anh Phạm Văn Thuần, phòng Cơ điện, Tổng Công ty May 10, cho biết: “Với thiết bị này, chúng tôi có thể lập trình tự động, đồng thời, chọn được những tham số, thông số tự động hóa hoàn toàn và chỉ cần 1 lần ấn nút là có thể tự động hoạt động theo chương trình mình đặt ra”.
Hiệu quả từ những cải tiến cụ thể như tại May 10 cho thấy khi người thợ chủ động làm chủ công nghệ, năng suất lao động sẽ tạo ra những bước nhảy vọt. Đây không còn là nỗ lực riêng lẻ mà đã trở thành kim chỉ nam cho phong trào thi đua của công nhân, người lao động, đặc biệt là tại đầu tàu kinh tế Thủ đô Hà Nội. Ông Lê Đình Hùng, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn lao động Thành phố Hà Nội, cho rằng: “Phong trào sáng kiến, sáng tạo trong công nhân viên chức ở Thủ đô đã được duy trì nhiều năm ở tất cả các lĩnh vực, cả khối công chức, viên chức và khối công nhân, trong đó, chúng tôi rất quan tâm đến khối công nhân sản xuất tại các doanh nghiệp. Phong trào cũng đã góp phần khích lệ người lao động tham gia tốt hơn, có trách nhiệm hơn với công việc của mình và đăc biệt với đơn vị của mình để tăng năng suất lao động tốt hơn”.
Xây dựng đội ngũ “công nhân trí thức” đáp ứng yêu cầu mới
Bước vào kỷ nguyên vươn mình, Việt Nam không còn tìm kiếm tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ mà chuyển mình mạnh mẽ sang mô hình kinh tế tri thức. Trong bối cảnh hơn 170.000 doanh nghiệp áp dụng các công cụ số vào sản xuất từ cuối năm 2025, đội ngũ công nhân đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi để trở thành những "công nhân trí thức", "lao động kỹ năng cao".
Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII) năm 2025 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng năng suất lao động nhanh nhất toàn cầu trong thập kỷ qua. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu lọt vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN về năng suất vào năm 2030, người lao động phải đối mặt với yêu cầu đào tạo lại (reskilling) và nâng cấp kỹ năng số để thích ứng với các "nhà máy thông minh". Ông Thân Đức Việt, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10, cho biết: “Về năng suất lao động, chúng tôi đầu tư rất lớn vào việc đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho đội ngũ người lao động, bao gồm bộ phận gián tiếp, như: kỹ thuật, công nghệ và người lao động sản xuất trực tiếp; đầu tư vào chuyển đổi số trong suốt những năm qua”.
Năng suất lao động tăng trưởng sẽ giúp thu nhập thực tế được cải thiện. Đổi mới sáng tạo lúc này không chỉ là để tăng năng suất cho doanh nghiệp, mà còn là để bảo vệ "vị thế" của chính người lao động trong một thị trường đang ngày càng khắt khe hơn, khi mà trí tuệ nhân tạo (AI) và robot đang dần thay thế con người ở một số công đoạn trong sản xuất. Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, nhấn mạnh: “Công nhân tiếp tục là trung tâm của đoàn kết quần chúng lao động, để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, và sự quản lý của nhà nước. Công nhân, nhất là công nhân trí thức, sẽ là lực lượng có nhiều sản phẩm sáng tạo để chúng ta thực hiện chuyển đổi số quốc gia và đổi mới sáng tạo”.
Năng suất lao động là con đường ngắn nhất để Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Nhưng con đường đó cần được xây dựng bằng bàn tay và khối óc của hàng triệu công nhân lao động. Những sáng kiến của họ hôm nay chính là những viên gạch vững chắc nhất để kiến tạo nên một Việt Nam thịnh vượng, văn minh. Tháng Công nhân 2026, vì thế, mang theo sứ mệnh thắp sáng ngọn lửa sáng tạo trong mỗi người lao động.
