Các dấu hiệu về một giai đoạn leo thang nguy hiểm mới của cuộc xung đột Nga-Ukraine xuất hiện nhiều hơn trong thời gian gần đây, thể hiện không chỉ qua các chiến dịch quân sự của Nga và Ukraine mà còn trong quan hệ giữa Nga với phương Tây, đặc biệt là các nước châu Âu.
Rạng sáng ngày 16/8, khoảng 600 thiết bị bay không người lái (UAV) của Ukraine đã nhắm mục tiêu vào khu vực Moscow, đánh dấu vụ tấn công bằng UAV có quy mô lớn nhất nhằm vào thủ đô của Nga từ khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát tháng 2/2022. Động thái này đến sau các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV có quy mô lớn tương tự của Nga nhằm vào lãnh thổ Ukraine trong những ngày trước đó.
Gia tăng thiệt hại với thường dân
Sau quãng thời gian tương đối dài chiến trường phía Đông Ukraine gần như “đóng băng”, không xuất hiện các biến động lãnh thổ lớn, xung đột Nga-Ukraine tăng nhiệt trở lại trong mùa Hè này. Nga gia tăng các đợt tấn công quy mô lớn bằng tên lửa đạn đạo và UAV vào các thành phố của Ukraine, đặc biệt là thủ đô Kiev, trong khi Ukraine tiến hành nhiều chiến dịch tấn công sâu vào lãnh thổ Nga bằng UAV, nhắm mục tiêu đến các cơ sở hạ tầng năng lượng (nhà máy lọc dầu, trạm xăng) và hậu cần (kho hàng của các tập đoàn bán lẻ)… Các chiến dịch tấn công quy mô lớn này từ cả hai bên cho thấy vòng xoáy nguy hiểm của logic leo thang xung đột, khi các đòn trả đũa của các bên luôn có quy mô và mức độ gây thiệt hại lớn hơn lần trước và các “lằn ranh đỏ” cũng đang trở nên mờ nhạt hơn.
Số liệu do Phái bộ Giám sát nhân quyền của Liên hợp quốc (LHQ) tại Ukraine (HRMMU) cho biết trong tháng 7/2026 tại Ukraine có hơn 430 dân thường thiệt mạng và hơn 2.600 người bị thương, trong khi tại Nga có khoảng 80 người thiệt mạng và hơn 600 người bị thương, đánh dấu tháng có số thương vong thường dân cao nhất kể từ giữa năm 2022. Các mục tiêu dân sự bị tàn phá ở cả hai phía cũng ngày càng mở rộng. Phó phát ngôn viên của LHQ, ông Farhan Haq cho biết:“Chuỗi các cuộc tấn công mới nhất này tiếp nối một mô hình đáng báo động về sự leo thang các đợt tập kích nhắm vào những khu vực đông dân cư; theo các báo cáo, tình trạng này đã dẫn đến sự gia tăng kỷ lục về số lượng thương vong trong dân thường cũng như sự tàn phá trên diện rộng đối với nhà ở và cơ sở hạ tầng dân sự tại Ukraine, và ngày càng gia tăng tại Liên bang Nga”
Điều nghiêm trọng hơn, như đánh giá của đa số các chuyên gia quân sự, đó là việc leo thang tấn công-trả đũa lẫn nhau giữa Nga và Ukraine thời gian qua khiến các nhận thức về việc “không có giải pháp quân sự” cho xung đột đang ngày càng bị phớt lờ. Việc Nga tăng tốc sản lượng sản xuất vũ khí trong khi chính quyền Mỹ đang cân nhắc cấp phép cho Ukraine sản xuất tên lửa phòng không Patriot cho thấy cả hai bên đang chuẩn bị cho một xung đột tiếp tục kéo dài. Ông Thomas Withington, chuyên gia nghiên cứu liên kết tại Viện Các quân chủng Thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định:"Đây không phải là giải pháp tức thời cho các vấn đề về vũ khí; nói cách khác, nó không giải quyết được ngay những mối đe dọa phòng không mà Ukraine sẽ phải đối mặt trong tương lai gần. Tuy nhiên, động thái này sẽ cho Nga thấy rằng Ukraine đang chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh trên không kéo dài và sẵn sàng tự vệ trong bối cảnh đó. Vì vậy, đây là một tín hiệu chính trị quan trọng gửi tới Nga"
Leo thang đối đầu
Cùng với sự leo thang quân sự, bế tắc ngoại giao, một mặt trận khác cũng đang cho thấy các dấu hiệu đáng lo ngại của xung đột Nga-Ukraine , đó là các va chạm ngày càng phức tạp giữa Nga với khối quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) thông qua các hành động thuộc “vùng xám”, tức ở sát ngưỡng đối đầu trực diện. Hôm 16/8, Bộ Quốc phòng Romania cho biết máy bay chiến đấu của Tây Ban Nha đã bắn hạ 1 UAV xâm nhập không phận nước này, gần khu vực biên giới với Ukraine và Moldova. Các sự cố như trên đang xảy ra với tần suất ngày càng cao hơn, trải rộng từ Ba Lan đến các các nước Baltic hay Balkan thuộc NATO và thậm chí cả Đức, Pháp. Dù chưa có bất kỳ lời giải thích đáng tin cậy nào được đưa ra cho những sự kiện trên nhưng giới chức tại châu Âu đang ngày càng cảnh báo nhiều hơn về nguy cơ “chiến tranh lai”, tức các hình thái xung đột không chính thức và phi truyền thống nhưng có thể gây các hậu quả nghiêm trọng.
Đối với quan hệ Mỹ-Nga, việc leo thang giữa Nga và Ukraine cũng phản ánh sự thất bại của những nỗ lực ngoại giao mà hai nước đã tiến hành từ sau Thượng đỉnh Mỹ-Nga vào tháng 8 năm ngoái tại Alaska (Mỹ). Từ chỗ phàn nàn rằng Mỹ không còn tuân thủ “Đồng thuận Alaska”, Moscow thời gian gần đây đã quyết liệt hơn khi cho rằng Mỹ cần đưa ra câu trả lời rõ ràng về vai trò của Washington trong các vụ tấn công gia tăng của Ukraine nhằm vào Nga. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov hôm 14/08 tuyên bố:"Chúng tôi đã gửi một loạt câu hỏi tới Bộ Ngoại giao Mỹ để đề nghị phản hồi – bao gồm các vấn đề liên quan đến dữ liệu tình báo và việc Mỹ tham gia sâu, kể cả trong khâu lên kế hoạch và thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào mục tiêu dân sự nằm sâu trong lãnh thổ Nga. Chúng tôi đang chờ câu trả lời."
Đối với riêng các quốc gia châu Âu, một lời cảnh báo từ Nga cũng vừa được đưa ra ở cấp cao nhất, khi Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm 12/08 tuyên bố Nga sẽ đáp trả tương xứng với các nước châu Âu, nếu các nước này tiếp tục việc bắt giữ các tàu thương mại của Nga, hành động Nga cho là xâm phạm luật hàng hải quốc tế dù phía châu Âu lập luận rằng đây là các tàu thuộc “hạm đội bóng tối” của Nga nhằm lách các lệnh trừng phạt của khối này. Đây là lần đầu tiên lãnh đạo cao nhất của Nga đưa ra cảnh báo đáp trả trực tiếp, phản ánh mức độ đối đầu leo thang giữa hai bên đã tiến sát ngưỡng nguy hiểm và có nguy cơ không thể được kiểm soát trong khuôn khổ của một cuộc xung đột chỉ giữa Nga và Ukraine./.
