Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc đang nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng thương mại thông qua đối thoại, trong bối cảnh châu Âu gấp rút tìm cách khắc phục tình trạng thâm hụt thương mại ngày càng gia tăng với Trung Quốc, đồng thời muốn Bắc Kinh phải có những cam kết cụ thể hơn về mở cửa thị trường hay hạn chế xuất khẩu.
Hôm 08/10, Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic đã tới Bắc Kinh, bắt đầu vòng thảo luận thương mại 2 ngày giữa EU và Trung Quốc, vào thời điểm sức ép đạt được các thỏa thuận mang tính đột phá giữa hai bên ngày càng gia tăng.
Kết quả cụ thể
Trước thềm chuyến đi của ông Maros Sefcovic, phía EU đã phát đi một loạt các cảnh báo. Hôm 07/10, Nghị viện châu Âu (EP) tiến hành phiên thảo luận toàn thể về quan hệ EU-Trung Quốc và đã bỏ phiếu thông qua (với tỷ lệ 454 phiếu thuận và 86 phiếu chống) một nghị quyết kêu gọi "sự có đi có lại về mặt kinh tế” giữa EU và Trung Quốc. Đáng chú ý hơn, đầu tháng này, hai quốc gia đầu tàu của EU là Đức và Pháp ra tuyên bố chung, kêu gọi xây dựng một cơ chế của EU để có thể đóng cửa hoàn toàn thị trường châu Âu đối với một số sản phẩm xuất khẩu của một đối tác kinh tế nếu không đáp ứng được một số tiêu chí nhất định.
Thủ tướng Đức, Friedrich Merz nêu rõ: “Chúng tôi trước hết muốn tạo điều kiện để Ủy ban Châu Âu có thể hành động nhanh chóng khi cần thiết. Một hạn chế trong chính sách thương mại của châu Âu những năm gần đây là quy trình ra quyết định thường kéo dài quá lâu. Mục tiêu của chúng tôi là cung cấp cho Ủy ban một công cụ cho phép họ phản ứng nhanh chóng, tất nhiên là luôn dưới sự giám sát của Hội đồng Châu Âu, để có thể đưa ra quyết định nhanh nhất có thể khi các thách thức về chính sách thương mại đòi hỏi điều đó. Và đó chính là nội dung sẽ được thảo luận trong những tuần tới"
Các động thái từ châu Âu xuất hiện trong bối cảnh EU hiện tại ghi nhận mức thâm hụt thương mại với Trung Quốc lên tới hơn 1 tỷ euro/ngày (1,1 tỷ USD), và mức thâm hụt dự kiến sẽ vượt mức 400 tỷ USD trong năm nay. Bên cạnh đó, EU cũng cho rằng khối này chưa nhận được các cam kết “có đi, có lại” liên quan đến việc tiếp cận thị trường 1,4 tỷ dân của Trung Quốc, đồng thời tiếp tục phụ thuộc lớn vào nguồn cung đất hiếm hay một số nguyên liệu chiến lược từ Trung Quốc.
Nhằm giải quyết các tồn tại trên trong quan hệ kinh tế-thương mại với Trung Quốc, phía EU xác định 3 ưu tiên trọng tâm trong các cuộc đàm phán, gồm: kiểm soát đà tăng nhập khẩu ở các ngành chiến lược, thúc đẩy xuất khẩu của châu Âu sang Trung Quốc và bảo đảm khả năng tiếp cận các nguyên liệu thô quan trọng. Điều quan trọng nhất, như nhiều nhà ngoại giao châu Âu nhấn mạnh, đó là cần phải nhanh chóng đạt được thỏa thuận cụ thể sau một thời gian dài đối thoại.
Ưu tiên đối thoại
Vấn đề lớn đặt ra với châu Âu là cần xây dựng cách tiếp cận ra sao trong các đàm phán với Trung Quốc. Trong vài năm qua, châu Âu theo đuổi học thuyết "giảm thiểu rủi ro, không tách rời" (de-risking, not decoupling) của Chủ tịch Ủy ban châu Âu, Ursula von der Leyen. Học thuyết này cho thấy EU ý thức được việc cần xử lý vấn đề thương mại với Trung Quốc một cách khéo léo trong bối cảnh khối này vẫn bị chi phối bởi sự phụ thuộc lớn vào các nguyên liệu thô quan trọng của Trung Quốc cần thiết cho quá trình chuyển đổi xanh, từ lithium đã qua chế biến đến nam châm đất hiếm. Các quan chức châu Âu trực tiếp tiến hành các đàm phán thương mại với Trung Quốc cũng cho rằng các đối thoại, dù khó khăn, nhưng đang đạt tiến triển thực chất.
Ủy viên thương mại của EU, Maros Sefcovic cho biết: “Tôi có thể nói rằng chúng tôi nhận thấy sự tham gia thực chất từ phía đối tác Trung Quốc, và chắc chắn là từ cả phía chúng tôi nữa. Tất nhiên, điều vô cùng quan trọng là phải tận dụng cơ chế Tham vấn Thương mại và Đầu tư EU-Trung Quốc (TIC) lần thứ hai này để chuyển từ những tuyên bố đơn thuần sang các kết quả cụ thể, bởi đó là điều mà mọi người kỳ vọng ở tôi”.
Về phía Trung Quốc, nguyên tắc xuyên suốt là đối thoại. Phản ứng trước các động thái gần đây của EU, các quan chức Trung Quốc luôn nhấn mạnh đến việc duy trì các ưu tiên hợp tác mà hai bên cùng có lợi và sự cần thiết của việc giữ vững ổn định trong quan hệ song phương. Bà Mao Ninh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao, tuyên bố: "Trên tinh thần nguyên tắc, chúng tôi hy vọng châu Âu sẽ cùng Trung Quốc nỗ lực theo cùng một hướng, giải quyết các quan ngại của mỗi bên thông qua đối thoại và tham vấn, đồng thời thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, ổn định của quan hệ kinh tế - thương mại Trung Quốc - châu Âu. Chúng tôi tin rằng điều này phù hợp với lợi ích chung của cả hai bên".
Tuy nhiên, cũng giống như sự triển khai chiến lược "giảm thiểu rủi ro, không tách rời" từ phía EU, các đối thoại kinh tế-thương mại của Trung Quốc với bất kỳ đối tác nào giờ đây luôn xoay quanh những trụ cột, gồm: "an ninh kinh tế" và "tự chủ chiến lược", những điều mà Bắc Kinh đã thể hiện rất rõ ràng và quyết tâm trong quan hệ với Mỹ hai năm qua.
