Căng thẳng thương mại leo thang giữa Mỹ và Canada, hai nền kinh tế hàng đầu thế giới và là hai quốc gia đồng minh láng giềng Bắc Mỹ, đang khiến thế giới lo ngại về việc thương mại toàn cầu tiếp tục biến động khó lường bởi vũ khí thuế quan.
Hôm 21/08, sau nhiều ngày đàm phán kéo dài đến phút chót, Mỹ và Canada vẫn không đạt được thỏa thuận thương mại. Mỹ sau đó áp mức thuế 50% với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, có hiệu lực ngay từ ngày 22/8. Canada cũng lập tức đáp trả.
Đáp trả từng đồng
Trong thông báo áp thuế 50% với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Mỹ đã đề nghị dành cho Canada các điều kiện ưu đãi hơn so với các nước xuất khẩu lớn khác vào thị trường Mỹ. Tuy nhiên, những yêu cầu mới của Ottawa cũng như việc nước này thay đổi một số cam kết trước đó đã làm đảo lộn thế cân bằng mà hai bên đạt được sau nhiều ngày đàm phán. Trong khi đó, Thủ tướng Canada, Mark Carney lại cho rằng chính Mỹ đã thay đổi các điều khoản đề xuất vào phút chót theo hướng không công bằng và không mang lại hiệu quả kinh tế, đồng thời khiến Ottawa đặt câu hỏi về độ tin cậy của bất kỳ thỏa thuận nào.
Việc không đạt được thỏa thuận vào phút chót ngay lập tức khiến quan hệ thương mại giữa hai quốc gia đồng minh và láng giềng thân cận tại Bắc Mỹ leo thang căng thẳng. Trong ngày 22/08, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố mức thuế 50% với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa, tương đương khoảng 5% tổng kim ngạch hàng hóa Canada xuất khẩu sang Mỹ mỗi năm. Các mặt hàng chịu tác động trải rộng từ hàng tiêu dùng đến vật liệu và sản phẩm phục vụ y tế. Một ngày sau, Ottawa công bố các biện pháp đáp trả là các mức thuế từ 15%, 25%, 50% nhằm vào hơn 700 mặt hàng của Mỹ có tổng trị giá khoảng 20 tỷ USD, có hiệu lực từ 08/09. Thủ tướng Mark Carney nhấn mạnh Canada đáp trả theo nguyên tắc “từng USD một”, nhằm bảo vệ công nhân, nông dân, gia đình và doanh nghiệp Canada. Thru tướng Canada cũng thừa nhận đây là hành động mà Ottawa không mong muốn nhưng khẳng định Canada sẽ chỉ quay trở lại bàn đàm phán chừng nào phía Mỹ có thái độ đúng mực: “Khi phía Mỹ bước vào bàn đàm phán với thái độ đúng mực đối với các ngành công nghiệp của chúng tôi và tinh thần hợp tác thực sự, tất nhiên chúng tôi sẽ tham gia đàm phán. Tuy nhiên, nếu bước vào bàn đàm phán với thái độ coi Canada như một công ty con của Mỹ, hay cho rằng ngành công nghiệp Canada phải chịu bất lợi so với ngành công nghiệp Mỹ, hoặc muốn thiết lập các điều khoản khiến ngành công nghiệp Canada liên tục gặp khó khăn về lâu dài... thì đó không phải là điều chúng tôi chấp nhận”.
Sau động thái đáp trả từ Canada, quan hệ hai bên tiếp tục căng thẳng. Hôm 27/08, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh đổi tên hồ Ontario nằm ở biên giới Mỹ-Canada thành Hồ Mỹ. Trước đó, ngày 24/08, Mỹ cũng quyết định tăng gấp đôi thuế, từ 25% hiện nay lên 50%, với ô tô Canada kể từ 2027. Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer đồng thời cảnh báo Canada không leo thang trả đũa: "Nếu phía Canada tiếp tục có các biện pháp trả đũa, thì tất nhiên, chúng tôi sẽ không ngồi yên chịu đựng. Quan điểm của chúng tôi là: đừng trả đũa. Chúng tôi có chính sách thương mại của riêng mình và sẽ triển khai chính sách đó theo cách mang lại lợi ích tốt nhất cho Hoa Kỳ."
Thiệt hại cho cả hai
Căng thẳng thương mại leo thang giữa Mỹ và Canada, hai quốc gia láng giềng, hai nền kinh tế lớn trong Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7), đồng thời là hai đồng minh thân thiết trong khối quân sự Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), khiến giới quan sát đặt câu hỏi về việc liệu cuộc chiến thuế quan trên toàn cầu có đang quay trở lại, trong bối cảnh các thỏa thuận giữa Mỹ và nhiều đối tác kinh tế lớn hiện chỉ mang tính tạm thời (giữa Mỹ và Trung Quốc) hoặc luôn trong tình trạng bị đe dọa đổ vỡ (như thỏa thuận Turnberry giữa Mỹ và Liên minh châu Âu – EU).
Theo ông Robert Koopman, cựu chuyên gia kinh tế trưởng của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và là Giáo sư tại Đại học American, chính quyền của Tổng thống Donald Trump vẫn coi thuế quan là vũ khí thương mại ưu tiên, dù các biến động thương mại toàn cầu trong năm ngoái do thuế đối ứng của Mỹ cho thấy là không phải lúc nào thuế quan cũng mang lại kết quả chính sách như mong đợi: "Sự bất định nảy sinh từ các mức thuế quan này có lẽ quan trọng hơn đối với tăng trưởng kinh tế dài hạn so với chính mức tăng của các loại thuế đó. Các chính sách thuế quan và thương mại thường tác động theo những cách mà người hoạch định chính sách không lường trước được. Vì vậy, tôi tin rằng khi áp đặt thuế quan vào năm ngoái, Tổng thống Trump đã không nhận ra rằng biện pháp này không nhất thiết sẽ giúp giảm thâm hụt thương mại của Mỹ. Thực tế là thâm hụt thương mại của Mỹ đã gia tăng."
Trước mắt, căng thẳng thương mại gây thiệt hại cho cả Mỹ và Canada. Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa hai nước đạt khoảng 880 tỷ USD trong năm ngoái. Gần 72% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada hướng tới thị trường Mỹ và khoảng 2 tỷ USD hàng hóa qua biên giới hai nước mỗi ngày. Do đó, xét trên khía cạnh kinh tế, Canada được cho là gánh rủi ro lớn hơn. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng Thủ tướng Mark Carney đang nhận được sự ủng hộ lớn từ các chính trị gia, kể cả phe đối lập, cũng như dân chúng Canada, để duy trì quan điểm cứng rắn với Mỹ.
Về phía Mỹ, giới phân tích cũng chỉ ra rằng Mỹ không hẳn là “không cần Canada” như tuyên bố của Tổng thống Donald Trump, bởi Mỹ có nhu cầu cao với hàng hóa của Canada, đặc biệt là năng lượng. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), dầu thô nhập khẩu từ Canada tương đương 20% tổng lượng tiêu thụ của Mỹ. Ngoài ra, Mỹ còn phụ thuộc vào một số chuỗi sản xuất liên kết sâu rộng (như ôtô) của Canada. Do đó, Mỹ cũng sẽ thiệt hại đáng kể dù có quy mô kinh tế lớn hơn 13 lần Canada.
Cuối cùng, việc gia tăng căng thẳng Mỹ-Canada cũng sẽ cản trở việc đàm phán sửa đổi Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA), một trong những ưu tiên thương mại của Tổng thống Donald Trump thời gian qua.
