Ngân hàng Thế giới vừa công bố bộ Chỉ số vốn con người mở rộng (Human Capital Index Plus - HCI+) năm 2026, trong đó Việt Nam thuộc 5 quốc gia cao nhất của nhóm nước có cùng trình độ phát triển. Đây là sự ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam trong việc tối ưu hóa nguồn lực con người để phục vụ tăng trưởng kinh tế bền vững.
Chỉ số vốn con người mở rộng (HCI+) phản ánh đầy đủ hơn mức độ đầu tư và hiệu quả sử dụng vốn con người của mỗi quốc gia. HCI+ không chỉ đo lường tiềm năng con người được tạo ra thông qua giáo dục và y tế, mà còn xem xét mức độ chuyển hóa tiềm năng đó thành kết quả kinh tế thực tế, đặc biệt là việc làm và thu nhập. HCI+ đánh giá các khía cạnh chính gồm: Chất lượng giáo dục và kết quả học tập; sức khỏe và tuổi thọ; khả năng tham gia thị trường lao động và mức độ sử dụng kỹ năng trong nền kinh tế; và mức độ thất thoát vốn con người khi kỹ năng không được khai thác hiệu quả.
Minh chứng rõ nét cho năng lực cạnh tranh
Việt Nam được Ngân hàng thế giới đánh giá nổi trội ở các phương diện: giáo dục, việc làm và hiệu quả sử dụng vốn con người. Cụ thể, Việt Nam có kết quả giáo dục nổi bật. Việt Nam duy trì thành tích cao trong các đánh giá quốc tế về năng lực học sinh, cho thấy chất lượng giáo dục cơ bản được cải thiện bền vững và đồng đều. Việt Nam có sự cải thiện mạnh mẽ về việc làm. Báo cáo HCI+ ghi nhận Việt Nam có mức tăng đáng kể về việc làm hưởng lương, phản ánh sự chuyển dịch tích cực từ lao động phi chính thức sang khu vực việc làm có năng suất cao hơn.
Về hiệu quả sử dụng vốn con người, Việt Nam là một trong những quốc gia có khả năng chuyển hóa đầu tư vào giáo dục và y tế thành tăng trưởng kinh tế thực chất tốt hơn mức trung bình của nhóm thu nhập tương đương.
Việc Việt Nam được Ngân hàng Thế giới vinh danh thể hiện nỗ lực của Chính phủ cùng các Bộ ngành, địa phương trong quyết tâm thực hiện thành công Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, cùng Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị tập trung đột phá phát triển giáo dục, đào tạo nhân lực chất lượng cao đến năm 2030.
Về triển khai thực hiện Nghị quyết số 72 – NQ/TW, Bộ trưởng Bộ y tế Đào Hồng Lan thông tin: "Bộ Y tế đã phối hợp cùng Bộ Công an và Bảo hiểm xã hội Việt Nam triển khai 34,3 triệu sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID. Trên cơ sở đó, một trong những nhiệm vụ rất quan trọng của Nghị quyết 72 là xây dựng đề án triển khai thực hiện khám sức khỏe định kỳ, hướng tới miễn viện phí ở mức cơ bản. Hiện nay, tất cả cơ sở pháp lý cho việc triển khai khám sức khỏe định kỳ đã được Bộ Y tế đưa vào Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Phòng bệnh".
Dưới góc nhìn của các chuyên gia kinh tế quốc tế, thành tích tại chỉ số HCI+ 2026 không chỉ là kết quả của ngành giáo dục và y tế, mà còn in đậm dấu ấn của công tác quản lý tài chính nhà nước trong việc chuyển hóa nguồn lực đầu tư thành kết quả thực tiễn. Cụ thể, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có khả năng chuyển hóa các khoản đầu tư từ ngân sách vào giáo dục và y tế thành tăng trưởng kinh tế thực chất tốt hơn mức trung bình quốc tế. Chất lượng chi tiêu công bền vững với kết quả giáo dục nổi bật cho thấy hiệu quả của các chính sách tài khóa trong việc ưu tiên đầu tư cho tri thức. Mặt khác, Ngân hàng Thế giới cũng ghi nhận sự cải thiện mạnh mẽ về việc làm hưởng lương tại Việt Nam, phản ánh sự thành công trong việc kết nối giữa nguồn lực tài chính dành cho đào tạo với nhu cầu thực tế của thị trường lao động năng suất cao.
Vốn con người: yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa vào tri thức và công nghệ, vốn con người đang dần thay thế tài nguyên thiên nhiên, trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.
Từ góc độ chính sách, kết quả HCI+ 2026 gợi mở cho Việt Nam một số hàm ý quan trọng. Đó là đầu tư vào giáo dục và y tế vẫn cần được duy trì, nhưng trọng tâm cần chuyển dần sang chất lượng và tính phù hợp với thị trường lao động.
Không chỉ đào tạo nhiều hơn mà phải đào tạo đúng kỹ năng mà nền kinh tế cần, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, số hóa và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó là việc cải thiện thông tin thị trường lao động, nâng cao chất lượng đào tạo nghề, và khuyến khích dịch chuyển lao động giữa các ngành có năng suất khác nhau.
Tiếp đó là vai trò của khu vực doanh nghiệp trong việc "kích hoạt" vốn con người. Doanh nghiệp không chỉ là nơi sử dụng lao động mà còn là nơi tiếp tục đào tạo, nâng cao kỹ năng và đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới các ngành công nghệ cao và kinh tế số, năng lực của doanh nghiệp trong việc hấp thụ và phát triển nhân lực sẽ quyết định mức độ tận dụng lợi thế HCI+.
Việc Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu HCI+ mang lại một thông điệp quan trọng về mô hình phát triển. Việt Nam đang dần chứng minh rằng đầu tư vào con người có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Đây là con đường khó, đòi hỏi thời gian dài và chính sách nhất quán, nhưng lại mang lại hiệu quả lâu dài và ít rủi ro hơn, góp phần đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước.
