Những ngày này, khi trẻ em ở Việt Nam đang háo hức chờ đêm rằm tháng Tám, tiếng trống múa lân, những chiếc đèn ông sao và mâm cỗ Trung thu cũng xuất hiện ở một nơi cách Việt Nam hàng nghìn cây số.
Tại thành phố Sakai, Osaka, hơn 100 em nhỏ cùng gia đình vừa có một chương trình “Vui hội trăng rằm” với múa lân, những bài hát bằng tiếng Việt, trò chơi và phá cỗ. Một Trung thu rất Việt giữa lòng Nhật Bản.
Để có được một đêm hội như thế, những người làm công tác cộng đồng đã dành nhiều thời gian chuẩn bị. Nhưng điều họ muốn mang đến cho các em không chỉ là một buổi tối vui chơi. Đằng sau tiếng trống, những bài hát và mâm cỗ Trung thu là một mong muốn giản dị hơn: để những đứa trẻ Việt Nam đang lớn lên ở Nhật Bản vẫn có những ký ức về quê hương, vẫn cảm nhận được tiếng Việt và văn hóa Việt theo cách gần gũi nhất.
Với ông Ngô Thanh Minh, Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Sakai, Kansai, Nhật Bản, Trưởng Ban tổ chức chương trình Trung thu tại Sakai, đó cũng là một phần công việc của những người làm cộng đồng: chăm lo cho thế hệ sau, bắt đầu từ những điều rất nhỏ.
Nghe âm thanh câu chuyện tại đây:
Năm nay, chúng tôi bắt đầu chuẩn bị chương trình Trung thu từ khá sớm, bởi mong muốn không chỉ tổ chức một buổi gặp mặt cho các cháu mà phải làm sao để các cháu thực sự cảm nhận được không khí Trung thu của Việt Nam. Ở Nhật Bản, các em vẫn có những ngày lễ của trẻ em, vẫn có những hoạt động vui chơi, nhưng Trung thu Việt Nam thì có một nét rất riêng. Đó là tiếng trống múa lân, là những bài hát Trung thu, là mâm cỗ, bánh Trung thu, là các em nhỏ cùng nhau vui chơi rồi chờ đến lúc phá cỗ. Vì thế, chúng tôi cùng với Trường Việt ngữ Cây Tre cố gắng đưa những điều rất quen thuộc ấy vào chương trình năm nay. Các cháu được xem múa lân, được biểu diễn văn nghệ, hát những bài hát về Trung thu, về quê hương, rồi cùng nhau chơi các trò chơi và phá cỗ. Điều làm chúng tôi vui nhất là các cháu tham gia rất tự nhiên. Các em gặp nhau, có bạn đã quen từ trường Việt ngữ, có bạn mới gặp lần đầu, nhưng chỉ một lúc sau đã cùng chơi, cùng cười với nhau. Tôi nghĩ với người lớn, tổ chức một chương trình Trung thu có thể là một công việc cộng đồng. Nhưng với trẻ con, đây đơn giản là một đêm hội của các em. Và chúng tôi muốn các em có một đêm thật vui, thật nhiều tiếng cười, để sau này khi nhắc đến Trung thu, các em cũng có những ký ức rất đẹp về một Trung thu Việt Nam trên đất Nhật.
Khi tổ chức những chương trình như thế này, chúng tôi nhận ra Trung thu không chỉ là câu chuyện của trẻ em. Các cháu vui, nhưng bố mẹ cũng vui. Những người lớn trong cộng đồng gặp nhau, trò chuyện với nhau, nhìn các con mình hát tiếng Việt, chơi những trò chơi Việt Nam, rồi cùng nhau phá cỗ. Nhiều khi chính những hình ảnh rất bình dị ấy lại làm người lớn nhớ quê hơn. Có những gia đình sống ở Nhật đã nhiều năm. Công việc bận rộn, con cái đi học, mỗi người có một cuộc sống riêng. Bình thường không phải lúc nào mọi người cũng có cơ hội gặp nhau đông đủ. Nhưng đến những dịp như Trung thu, Tết Nguyên đán, Quốc khánh... bà con lại tìm đến với nhau. Và tôi nghĩ đó cũng là một giá trị của hoạt động cộng đồng. Mình tổ chức cho các cháu nhưng đồng thời cũng tạo ra một không gian để người Việt gặp người Việt, để những gia đình mới sang có thể làm quen với những gia đình đã sống lâu năm, để các cháu có thêm bạn bè. Trung thu vốn là Tết của đoàn viên. Ở Việt Nam, người ta thường nói đến chuyện trẻ em quây quần bên gia đình, cùng ngắm trăng, phá cỗ. Ở xa quê, sự đoàn viên ấy có thể rộng hơn một chút. Đó là lúc cả cộng đồng cùng ngồi lại với nhau, cùng chia sẻ một chút không khí quê nhà. Và có lẽ vì thế mà mỗi năm chúng tôi vẫn muốn cố gắng tổ chức, dù biết rằng để chuẩn bị một chương trình như thế này không phải lúc nào cũng dễ.
Điều mà những người làm cộng đồng ở Kansai ngày càng quan tâm, đó là một đứa trẻ sinh ra ở Nhật Bản thì tiếng Nhật là ngôn ngữ các em sử dụng hằng ngày. Các em học ở trường Nhật, chơi với bạn bè Nhật, lớn lên trong môi trường Nhật Bản. Nếu gia đình không có điều kiện thường xuyên nói tiếng Việt với con, hoặc nếu cộng đồng không có những môi trường như Trường Việt ngữ Cây Tre, thì khoảng cách với tiếng Việt và văn hóa Việt sẽ ngày càng lớn. Nhưng tôi không nghĩ chúng ta có thể giữ các em bằng cách nói rằng: “Con là người Việt thì con phải học tiếng Việt”. Trẻ con cần một lý do gần gũi hơn. Các em cần thấy tiếng Việt vui, thấy văn hóa Việt gần với mình và thấy mình có những người bạn cùng chia sẻ điều đó. Đó là lý do những hoạt động như Trung thu rất quan trọng. Khi một em nhỏ đứng trên sân khấu hát một bài hát Trung thu bằng tiếng Việt, khi em biết “phá cỗ” nghĩa là gì, biết vì sao có múa lân, vì sao người Việt lại gọi Trung thu là Tết đoàn viên..., thì các em đang tiếp nhận văn hóa theo một cách rất tự nhiên.
Trường Việt ngữ Cây Tre cũng đang cố gắng tạo ra môi trường như vậy. Trường không chỉ dạy tiếng Việt mà còn có các hoạt động cộng đồng và văn hóa; mục tiêu của trường là hỗ trợ thế hệ thứ hai, thứ ba tại Nhật Bản hiểu và sử dụng tiếng Việt, đồng thời hiểu hơn về văn hóa Việt Nam. Và tôi nghĩ đây là công việc phải làm lâu dài. Hôm nay các em hát một bài hát Việt Nam, ngày mai các em nói được vài câu tiếng Việt, sau này có thể các em sẽ muốn về Việt Nam, muốn tìm hiểu quê của bố mẹ, ông bà. Những điều đó không đến trong một ngày, mà được vun đắp từ những ký ức rất nhỏ như thế.
Điều chúng tôi mong muốn nhất là các cháu lớn lên ở Nhật nhưng đừng để mất sợi dây với quê hương. Tất nhiên, các cháu là những người sinh ra và lớn lên trong xã hội Nhật Bản. Các cháu cần học tập, làm việc và hòa nhập tốt với xã hội Nhật. Điều đó rất quan trọng. Nhưng song song với đó, chúng tôi cũng muốn các cháu biết rằng mình có một nguồn cội Việt Nam, có ông bà, cha mẹ, có một nền văn hóa và một ngôn ngữ mà mình có thể tự hào. Muốn làm được điều đó thì cộng đồng phải kiên trì. Không thể chỉ đến Trung thu mới nói chuyện văn hóa Việt Nam, đến Tết mới nhắc các cháu nhớ về quê hương. Phải có những lớp tiếng Việt, những hoạt động văn hóa, thể thao, những chương trình để các cháu gặp nhau và quan trọng nhất là tạo cho các cháu cảm giác rằng cộng đồng này cũng là một nơi thuộc về mình.
Hiệp hội Người Việt Nam vùng Kansai và Trường Việt ngữ Cây Tre đang cùng góp phần tạo ra những không gian như vậy. Một bên là hoạt động cộng đồng rộng hơn, một bên đi sâu vào việc dạy tiếng Việt và văn hóa cho thế hệ trẻ. Và những chương trình như Trung thu là nơi hai việc đó gặp nhau. Còn với cá nhân tôi, đôi khi động lực chỉ đến từ những điều rất nhỏ. Nhìn các cháu chạy ra sân khi nghe tiếng trống múa lân, nhìn một em nhỏ cầm chiếc bánh Trung thu rồi cười rất vui, hay nghe các cháu hát tiếng Việt trên sân khấu... mình thấy công sức bỏ ra là xứng đáng. Tôi vẫn nghĩ, quê hương đôi khi đến với một đứa trẻ xa quê không phải bằng những điều lớn lao. Có thể chỉ là một bài hát, một câu tiếng Việt, một chiếc bánh Trung thu, một đêm rằm được vui chơi cùng những người bạn Việt Nam. Nhưng nếu những điều nhỏ bé ấy được giữ lại đủ lâu, đến một ngày nào đó, nó sẽ thành ký ức. Và từ ký ức ấy, các cháu sẽ biết mình là ai, mình đến từ đâu và vì sao mình vẫn có một tình cảm đặc biệt với Việt Nam.
Đêm Trung thu ở Sakai rồi cũng khép lại. Những chiếc bánh được chia hết, mâm cỗ vơi dần, tiếng trống múa lân cũng lắng xuống. Nhưng có thể, điều quan trọng nhất của đêm hội lại nằm ở những gì còn ở lại sau đó. Một bài hát tiếng Việt, một tiếng cười bên bạn bè, một chiếc bánh Trung thu được cùng nhau phá cỗ, hay đơn giản là cảm giác mình đang được sống trong một không gian rất Việt Nam. Với những người làm cộng đồng, đó có thể là cách nhẹ nhàng nhất để giữ một sợi dây với quê hương cho những đứa trẻ sinh ra và lớn lên xa Việt Nam. Bởi tình yêu với nguồn cội không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ một ký ức tuổi thơ thật đẹp!
