Nghe âm thanh tại đây:
Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, nhiều phần mộ liệt sĩ tại các nghĩa trang trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, vẫn chỉ mang dòng chữ "Liệt sĩ chưa biết tên". Những ngày này, hành trình lấy mẫu ADN và số hóa dữ liệu đang được các lực lượng trên địa bàn tỉnh đồng loạt triển khai thực hiện, với một mong mỏi chung: xác định tên cho những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. "Anh em trong đội quán triệt giao nhiệm vụ từng đội viên để phát huy hết tinh thần trách nhiệm, làm hết trách nhiệm nghĩa tình mới trọn vẹn. Bản thân tôi, trong thực hiện chiến dịch đợt này cũng hy vọng tìm được ông ngoại của mình".
Giữa cái nắng như đổ lửa của tháng 7 ở Đồng Xuân, Trung tá Lê Nam Ninh, Trợ lý Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk, cùng đồng đội, lực lượng dân quân và các bác sĩ pháp y lặng lẽ làm việc tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Quang 2. Trước mỗi phần mộ chưa xác định được danh tính, họ thao tác nhẹ nhàng, gạt từng lớp đất, cẩn trọng tìm kiếm những dấu tích nhỏ nhất còn sót lại sau hơn nửa thế kỷ dưới mộ liệt sĩ.
Với anh Ninh, đây không chỉ là nhiệm vụ của một người lính làm công tác chính sách. Anh còn mang theo khát vọng nhiều năm của gia đình: tìm lại phần mộ của ông ngoại đã hy sinh trong chiến tranh, cũng là tâm nguyện cuối đời của mẹ anh. Có lẽ cũng bởi vậy mà mỗi ngày làm việc, trong anh luôn nhen nhóm niềm hy vọng rằng giữa hàng trăm phần mộ còn khuyết tên, biết đâu sẽ có một ngày gia đình anh, cũng như biết bao gia đình khác, tìm được người thân sau nhiều thập kỷ chờ đợi.
Câu chuyện của anh Ninh chỉ là một trong rất nhiều câu chuyện phía sau những phần mộ còn khuyết tên. Hiện, toàn tỉnh Đắk Lắk còn hơn 4.100 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Mỗi phần mộ là một hy vọng còn dang dở của thân nhân và cũng là lý do để Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai.
Sau hơn nửa thế kỷ, thời gian đã làm phai mờ nhiều dấu vết chiến tranh. Có những phần mộ chỉ còn lại vài chiếc răng hoặc những mẩu xương rất nhỏ. Không ít trường hợp, hài cốt đã phân hủy đến mức không còn đủ điều kiện để lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định AND. Chính vì vậy, từng mẫu sinh phẩm thu được đều phải trải qua quy trình xử lý hết sức nghiêm ngặt. Bác sĩ Hồ Kim Thi, Trung tâm Pháp y tỉnh Đắk Lắk, cho biết: "Trong khâu xử lý mẫu cực kỳ kỹ lưỡng, không để lây nhiễm chéo bản thân người xử lý, không để lây nhiễm cho mẫu đó. Bởi việc lấy mẫu đã rất khó rồi nên phải cẩn thận. Chúng tôi chỉ hy vọng tìm lại danh tính cho các liệt sĩ đã hy sinh".
Cùng với lấy mẫu ADN, một điểm mới của đợt triển khai lần này là toàn bộ thông tin về từng phần mộ đều được số hóa ngay tại hiện trường. Từ vị trí, hiện trạng phần mộ đến mẫu ADN đều được cập nhật vào hệ thống dữ liệu, tạo thuận lợi cho việc lưu trữ và đối chiếu với cơ sở dữ liệu thân nhân liệt sĩ sau này. Việc kết hợp giữa giám định ADN và số hóa dữ liệu được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian xác định danh tính, đồng thời hạn chế thất lạc thông tin trong quá trình quản lý.
Sau Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Quang 2, các tổ công tác sẽ tiếp tục triển khai lấy mẫu tại những nghĩa trang còn lại trên địa bàn, đồng thời duy trì công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong nước và tại Campuchia. Ông Đào Mỹ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, cho biết: "Chúng tôi đang đẩy mạnh triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm xác định thông tin của liệt sĩ. Chúng tôi đang rà soát lại kế hoạch để lên tiến độ giao việc, phân công cụ thể, bảo đảm mục tiêu đến ngày 31/10 hoàn thành việc lấy mẫu để xác định. Đồng thời tích cực đẩy mạnh tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trong nước và xây dựng phương án tiếp tục tìm kiếm tại Campuchia".
Những mẫu sinh phẩm được thu thập hôm nay sẽ còn trải qua quá trình giám định và đối chiếu với cơ sở dữ liệu ADN của thân nhân liệt sĩ trước khi có thể xác định danh tính. Con đường tìm lại tên cho các anh vì thế vẫn còn nhiều việc phải làm.
Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Quang 2, công việc vẫn lặng lẽ tiếp diễn. Từng phần mộ được mở bằng tất cả sự cẩn trọng, từng dấu tích nhỏ được nâng niu gìn giữ với hy vọng không bỏ sót bất cứ manh mối nào còn lại sau hơn nửa thế kỷ.
Có lẽ sẽ chưa thể có ngay câu trả lời cho tất cả những phần mộ còn khuyết tên, nhưng mỗi mẫu ADN được lưu giữ, mỗi thông tin được số hóa hôm nay đều góp thêm một cơ hội để những người đã hy sinh được xác định danh tính. Đó cũng là hành trình để ngày càng có thêm những gia đình khép lại nỗi chờ đợi kéo dài suốt nhiều thập kỷ, khi người thân của họ cuối cùng được trở về với chính tên tuổi của mình.
