Trong dòng chảy lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, tinh thần độc lập, tự chủ luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, là mạch nguồn nuôi dưỡng ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam. Bước vào giai đoạn phát triển mớitinh thần ấy lại được nâng lên một tầm cao mới, được đúc kết thành một phương châm hành động mạnh mẽ: Tự chủ chiến lược. Giờ đây, tự chủ chiến lược trở thành một yêu cầu tất yếu để hiện thực hóa khát vọng phát triển quốc gia.
Thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại. Chúng ta đang sống trong một thế giới đa cực, đa trung tâm, đa tầng, phân mảnh và phân tuyến. Trong bối cảnh ấy, thuật ngữ "tự chủ chiến lược" xuất hiện ngày càng phổ biến trong lý luận và thực tiễn chính trị hiện đại. Xác lập "tự chủ chiến lược" là một trong những điểm nhấn tư duy lý luận mới và cốt lõi nhất trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. PGS.TS Nguyễn Viết Thảo, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, phân tích về bản chất của "tự chủ chiến lược": "Tự chủ chiến lược là tự mình xây dựng tầm nhìn và mục tiêu chiến lược về con đường thực hiện mục tiêu, chủ động xây dựng phát huy không gian chiến lược, kịp thời phân tích so sánh giữa lợi thế và bất lợi, xác lập phương châm và lộ trình chiến lược, huy động các nguồn lực và chuẩn bị kế hoạch thực hiện, phân công trách nhiệm chỉ huy, chỉ đạo, lãnh đạo, dự kiến từ sớm một số tình huống chiến lược và dự phòng các phương án xử lý ... Tự chủ chiến lược có một số đặc trưng và yêu cầu riêng. Một là, tự chủ chiến lược là tự chủ vượt trước của lãnh đạo cấp cao, trước hết là người đứng đầu về tư duy chiến lược. Trong đó, điều đầu tiên và khó khăn nhất là tự chủ về tầm nhìn chiến lược. Đó là năng lực nắm bắt từ sớm, từ xa và chính xác xu thế lớn, dòng chủ lưu giữa hàng loạt dòng chảy ngược xuôi của đời sống hiện thực, từ đó, nhìn nhận về hình ảnh tương lai của quốc gia dân tộc".
Nhìn lại lịch sử đổi mới, chúng ta đã giải quyết thành công mối quan hệ lớn giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế. Để tự chủ trong kỷ nguyên mới, Việt Nam phải tiến hành đồng thời độc lập, tự chủ trên cả ba trụ cột: kinh tế, chính trị và đối ngoại. Từ việc "tự chủ chiến lược" trong phạm vi đối ngoại để bảo vệ chủ quyền, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc từ sớm, từ xa, giờ đây, Đảng ta đã chuyển trạng thái: đưa tự chủ chiến lược vào phạm vi phát triển quốc gia toàn diện.
Sự chuyển dịch tư duy này được thể hiện rõ nét thông qua định hướng phát triển và các Nghị quyết lớn của Trung ương, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết 57 mới đây. Tự chủ trong phát triển quốc gia nghĩa là chúng ta không thể đi sau, không thể phụ thuộc, mà phải tự chủ về định hướng chính sách, tự chủ về nguồn lực và đặc biệt là phải có năng lực hiện thực hóa khát vọng phát triển.
Tự chủ chiến lược trong phát triển đòi hỏi một bản lĩnh định vị: Phải biết lựa chọn ưu tiên, nắm chắc thời cơ và khi đã làm là phải làm đến cùng, làm hiệu quả. Về vấn đề lựa chọn mục tiêu cấp thiết, mang tính sống còn này, PGS.TS Nguyễn Viết Thảo nhấn mạnh: "Tự chủ về tư duy chiến lược bao giờ cũng phải làm rõ lợi thế cạnh tranh và xác định rõ những ưu tiên của quốc gia dân tộc. Tự chủ chiến lược phải biết lựa chọn xác định được các mục tiêu ưu tiên, đó là các mục tiêu cấp thiết nhất có tính quyết định, thậm chí có tính sống còn, mà khi đạt được các mục tiêu này, chúng sẽ tạo tiền đề cho việc thực hiện các mục tiêu khác".
Để Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030, cần phải có một tư duy hành động quyết liệt: Nắm chắc thời cơ, làm đến cùng và làm cho bằng được. PGS.TS Nguyễn Viết Thảo đưa ra ý kiến về những việc cần làm trong chặng đường sắp tới: "Trong thời gian tới, toàn Đảng, toàn dân, nhất là giới lý luận cần phải cụ thể hóa thêm, bổ sung phát triển những nội dung quan trọng của phương châm tự chủ chiến lược. Chúng ta đã chủ động được tầm nhìn, chủ động được mục tiêu, thì hành động phải quyết liệt và hiện thực hóa bằng được các chính sách lớn để đưa đất nước vững bước đi lên".
"Tự chủ chiến lược" là năng lực định vị quốc gia và là chìa khóa để mở cánh cửa bước vào "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Việc chuyển trạng thái tự chủ chiến lược từ phạm vi đối ngoại sang phạm vi phát triển quốc gia, việc kiên quyết thực hiện các mục tiêu trọng tâm theo tinh thần Nghị quyết 57 chính là lời giải cho bài toán phát triển bền vững của Việt Nam trong thế kỷ 21. Nhìn rõ xu thế lớn, chọn đúng mục tiêu ưu tiên, hành động quyết liệt để làm đến cùng và làm hiệu quả, đó là tâm thế của một Việt Nam tự lực, tự cường, tự tin sải bước cùng thời đại.
