Những người phụ nữ dân tộc Nùng Phàn Slình ở khối Hợp Tân vẫn lặng lẽ gìn giữ nghề may thêu, dệt thổ cẩm truyền thống như cách họ giữ lại ký ức của dân tộc mình. Từng đường chỉ, từng họa tiết không chỉ làm nên một bộ trang phục, mà còn lưu giữ cả nếp sống, phong tục và tâm hồn của người Nùng nơi miền Đông Bắc.
Trong căn nhà nhỏ nằm sâu trong khối Hợp Tân, phường Kỳ Lừa, tỉnh Lạng Sơn, những người phụ nữ Nùng Phàn Slình đang cặm cụi bên từng mảnh vải chàm. Có người ngồi thêu hoa văn bằng tay. Có người dệt cửi, may áo. Trong không gian đó, không khí luôn rôm rả.
Dù cuộc sống đô thị ngày càng phát triển, nhiều gia đình người Nùng nơi đây vẫn giữ thói quen mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Nghệ nhân Hà Thị Thơm, cư trú tại khối Hợp Tân, phường Kỳ Lừa, tỉnh Lạng Sơn, người gắn bó hơn 40 năm với nghề thêu may trang phục dân tộc truyền thống Nùng Phàn Slình, chia sẻ: “Bây giờ người Nùng vẫn tiếp tục làm, chúng tôi làm những chiếc khăn để đi chợ, đi hội. Túi thì cái to đeo đi hội, cái nhỏ thì đeo thường xuyên, hàng ngày.”
Người Nùng Phàn Slình vốn nổi tiếng với trang phục màu chàm đậm. Trên nền vải giản dị ấy là những họa tiết được thêu thủ công với đường nét mềm mại, cân đối. Hoa văn thường lấy cảm hứng từ thiên nhiên, từ núi rừng, hoa lá và cuộc sống thường ngày.
Để hoàn thiện một bộ trang phục truyền thống, người làm phải mất nhiều ngày, thậm chí hàng tuần. Khó nhất là công đoạn thêu tay. Chỉ cần lệch một đường kim, cả bố cục hoa văn có thể bị hỏng.
Nghệ nhân người Nùng Phàn Slình, Hứa Thị Phúc, khối Hợp Tân, phường Kỳ Lừa, tỉnh Lạng Sơn, chia sẻ: “Cái này là chỉ vàng, cái này là len, cái này là chỉ xanh, chỉ đỏ, 3 màu, 4 màu kết hợp vào cùng để làm cái lai quần. Thêu cái này phải làm từng nét một, rất cầu kỳ. Sản phẩm này 5 ngày mới được 1 cái khăn.”
Nghề truyền thống này đã gắn bó với người Nùng Phàn Slình ở đây lâu rồi. Khi lớn lên họ đã được ông bà, cha mẹ truyền dạy và bảo tồn cho tận đến ngày nay.
Không chỉ xuất hiện trong đời sống cộng đồng, những bộ trang phục thêu tay của người Nùng Phàn Slình giờ đây còn trở thành sản phẩm văn hóa thu hút du khách.
Nhiều du khách khi đến Lạng Sơn đã tìm mua khăn đội đầu, túi thổ cẩm hay áo chàm như một món quà mang đậm bản sắc vùng cao.
Anh Nguyễn Việt Dũng, du khách đến từ Hà Nội, sau khi tham quan một điểm giới thiệu sản phẩm thổ cẩm của người Nùng Phàn Slình tại Lạng Sơn, cho biết: “Mình rất là ngỡ ngàng bởi những đường nét rất là tinh hoa mà toàn bộ bằng handmade. Công sức lao động này về cả trí tuệ, công sức, sự khéo léo tôi thấy rất là đẹp. Những đường nét chỉ cho thấy công sức, thời gian bỏ ra rất nhiều cho thấy sự tỉ mỉ và cần mẫn. Nếu để chỉ sử dụng thế này thì giá trị sẽ thấp. Với góc độ của tôi, nếu những bức tranh thêu tay như thế này, được đóng vào khung để du khách mua về treo lên, sẽ khiến cho giá trị sản phẩm tăng hơn rất nhiều.”
Giữa dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, làng nghề truyền thống thêu tay của người Nùng Phàn Slình tại Lạng Sơn là nét chấm phá độc đáo để những người yêu văn hóa truyền thống đến để tìm hiểu và khám phá.
Bà Hồ Thị Tố Uyên, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Kỳ Lừa, tỉnh Lạng Sơn, cho biết: “Nghề truyền thống thêu trang phục Nùng Phàn Slình chưa được cung cấp ra nhiều cho thị trường. Trong thời gian tới, phường đã có kế hoạch, giải pháp, như: tổ chức không gian để các hộ tham gia sản xuất trực tiếp cùng du khách trải nghiệm từ khâu nhuộm vải, dệt, thêu. Qua đó, về truyền thông chúng tôi xây dựng những câu chuyện đối với từng sản phẩm để du khách khi trải nghiệm có thể hiểu được từng sản phẩm cảu người Nùng Phàn Slình trên địa bàn.”
Có những giá trị không thể đo bằng tiền bạc. Đó là ký ức văn hóa, là câu chuyện của một cộng đồng được gửi gắm qua những họa tiết trên từng tấm áo, từng chiếc khăn hay từng cái túi.
Khi tiếng dệt vải, những đường kim, những họa tiết vẫn hiện hữu nơi miền non đá Xứ Lạng, thì sắc tràm của người Nùng Phàn Slình sẽ còn được gìn giữ đến nhiều thế hệ mai sau.
