Ngày 7/9/1945, từ một phòng thu giữa lòng Hà Nội, Tiếng nói Việt Nam lần đầu tiên vang lên. Từ đó, tiếng nói ấy đồng hành cùng đất nước qua từng chặng đường lịch sử và trở thành một phần quen thuộc trong đời sống tinh thần của nhiều thế hệ.
Trong hành trình ấy, âm nhạc luôn giữ một vị trí đặc biệt. Từ những ca khúc viết về đất nước, quê hương đến dân ca, chèo, hát văn và nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống, âm nhạc đã góp phần tạo nên diện mạo riêng của các chương trình trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam.
Nhân kỷ niệm 81 năm ngày thành lập Đài (7/9/1945 – 7/9/2026), Bảo Trang mời quý vị gặp gỡ NSND Văn Chương – một nghệ sĩ chèo, hát văn được nhiều khán giả yêu mến, đồng thời là Trưởng Ban Văn học - Nghệ thuật – Âm nhạc của Đài Tiếng nói Việt Nam.
Từ câu chuyện nghề, những ký ức với Đài đến những suy nghĩ về âm nhạc trên sóng hôm nay, NSND Văn Chương sẽ cùng chúng ta nhìn lại một phần hành trình của Tiếng nói Việt Nam qua lăng kính của người nghệ sĩ.
Nghe âm thanh chương trình tại đây:
BTV Bảo Trang: Thưa NSND Văn Chương, trước khi trở thành một nghệ sĩ của Đài Tiếng nói Việt Nam, anh cũng từng là một người nghe Đài. Với mỗi người, ký ức về Đài có thể bắt đầu từ một âm thanh rất khác nhau. Vậy với riêng anh, tiếng Đài đã bước vào tuổi thơ và cuộc đời mình như thế nào? Có chương trình, giọng đọc hay giai điệu nào mà đến hôm nay, mỗi khi nghe lại, anh vẫn có cảm giác như mình đang trở về những năm tháng ấy?
NSND Văn Chương: Những lời xướng và những chương trình của Đài Tiếng nói Việt Nam gắn liền với tuổi thơ của Văn Chương. Đó là một điều mà Văn Chương nghĩ rằng rất có duyên. Và cuối cùng, Văn Chương được hát trên Đài, được trở thành cán bộ, công nhân viên của Đài. Đó là một cái duyên và cũng là điều vô cùng vinh dự, tự hào đối với Văn Chương.
Văn Chương vẫn nhớ như in những năm 1970. Đặc biệt, vào những ngày Quốc khánh, đi ngoài đường phố, thôn làng, tiếng loa rộn ràng, tưng bừng, đúng là một ngày hội của non sông. Và không thể nào quên được lời xướng: “Đây là Tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, Thủ đô nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Rồi lời mời: “Mời các bạn nghe chương trình 30 phút Dân ca và Nhạc cổ truyền của Đài Tiếng nói Việt Nam”.
Văn Chương nhớ cả những chương trình về Công nghiệp và phân phối lưu thông, rồi Sân khấu truyền thanh, Buổi phát thanh văn nghệ của Đài Tiếng nói Việt Nam... Nhiều lắm. Tất cả những chương trình đó ăn sâu vào ký ức của Văn Chương và đến bây giờ vẫn còn nguyên vẹn.
Dù có những chương trình, những format đã đổi mới rất nhiều để phục vụ thính giả, nhưng vẫn có những chương trình đã đi vào huyền thoại của Đài Tiếng nói Việt Nam.
BTV Bảo Trang: Trong ký ức của nhiều thế hệ thính giả, âm nhạc là một phần không thể tách rời của Đài Tiếng nói Việt Nam. Từ góc nhìn của một nghệ sĩ, anh cảm nhận như thế nào về vai trò của âm nhạc trong hành trình tạo dựng vị trí của Đài trong lòng công chúng?
NSND Văn Chương: Đúng như vậy. Âm nhạc là một thương hiệu của Đài Tiếng nói Việt Nam, đồng hành trong 81 năm qua chứ không phải chỉ mới đây. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh khai sinh Đài Tiếng nói Việt Nam thì đã có âm nhạc trên sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam rồi. Rất nhiều chương trình hiện nay chúng tôi vẫn còn giữ lại format, đồng thời cũng có một số chương trình được đổi mới.
Hiện nay trên sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam có những chương trình như Bài ca đi cùng năm tháng, Hộp thư âm nhạc, Bài ca chiến sĩ, Ca nhạc theo yêu cầu của thính giả. Chúng tôi có những chương trình phát trực tiếp như Giai điệu sống mãi với tuổi thơ, Khu vườn âm nhạc, Phượt FM, Sol vàng, Âm nhạc với cuộc sống, rồi các chương trình về thính phòng, giao hưởng...
Bên cạnh những ca khúc và âm nhạc hiện đại, dân ca và nhạc cổ truyền là một đặc sản, một thương hiệu mà không có người dân nào không biết đến những chương trình dân ca và nhạc cổ truyền của Đài Tiếng nói Việt Nam. Hiện nay, chúng tôi đang phát những chương trình như Nhịp cầu dân ca, Bạn trẻ với dân ca, Tìm hiểu dân ca, Đối thoại dân ca, Tạp chí dân ca, Cung đàn quê hương, Dân ca các miền, Lời cổ, Dân ca các dân tộc thiểu số... Có rất nhiều chương trình dân ca mà chúng tôi luôn giữ gìn truyền thống và không ngừng đổi mới để gần gũi hơn, tiếp cận với thính giả rộng rãi hơn và tạo được nhiều ấn tượng hơn.
BTV Bảo Trang: Thưa NSND Văn Chương, anh là một nghệ sĩ chèo và hát văn, đã có nhiều năm gắn bó với nghệ thuật truyền thống. Nhìn lại hoạt động âm nhạc của Đài, anh đánh giá như thế nào về vai trò của Đài trong việc lưu giữ, giới thiệu cũng như đưa các loại hình nghệ thuật truyền thống đến với công chúng?
NSND Văn Chương: Trong âm nhạc truyền thống, gọi là dân ca và nhạc cổ truyền, tôi nghĩ không hiếm có một đơn vị nào làm âm nhạc truyền thống mà chúng tôi đã khai thác được một cách phong phú, đầy đủ như vậy. Tất cả những làn điệu dân ca, các loại hình âm nhạc truyền thống trong cả nước đều được chúng tôi khai thác. Chúng tôi cũng rất biết ơn lãnh đạo Đài Tiếng nói Việt Nam và các đơn vị của Đài đã phối hợp, giúp đỡ, quan tâm để chúng tôi có một Đoàn Ca nhạc dân tộc thuộc Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc VOV.
Đoàn Ca nhạc dân tộc đến nay đã có gần 80 năm. Chúng tôi luôn giữ gìn những bản sắc truyền thống nguyên bản, đồng thời tiếp cận việc đặt lời mới cho dân ca và nhạc cổ truyền của tất cả các vùng miền trong đất nước. Chúng tôi phối khí hoặc làm mới, sáng tạo ở một góc độ hỗ trợ thôi, còn tất cả những làn điệu dân ca đều phải giữ nguyên bản. Đây là một nơi mà chúng tôi bảo tồn, giữ gìn và không ngừng phát huy để tiếp cận với hơi thở cuộc sống mới mà vẫn là dân ca và nhạc cổ truyền.
Đặc biệt, chúng tôi tiếp cận với các bạn trẻ. Có rất nhiều format chương trình, ví dụ như Bạn trẻ với dân ca, Tìm hiểu dân ca, Nhịp cầu dân ca. Chúng tôi tiếp cận với các bạn trẻ và có những chuyên mục phân tích cái hay, cái đẹp, cái đặc biệt của dân ca, từ làn điệu đến cách thể hiện của nghệ sĩ. Mỗi làn điệu, mỗi cách thể hiện đều gửi gắm những thông điệp, những hơi thở cuộc sống. Quan trọng nhất là giữ gìn cái hồn cốt văn hóa truyền thống của dân tộc mình và phải trao truyền lại cho các bạn trẻ. Người thực hiện cũng trẻ, người thụ hưởng cũng là lớp trẻ. Đấy mới là nhiệm vụ chính trị quan trọng nhất ở thời điểm này của chúng tôi.
Một điều rất may mắn đối với chúng tôi là những người nghệ sĩ, những người biên tập âm nhạc được lan tỏa rất rộng rãi nhờ cánh sóng của VOV, không chỉ trong nước mà cả trên thế giới. Có rất nhiều câu lạc bộ, không chỉ có những người lớn tuổi mà cả những bạn trẻ sinh ra ở các nước trên thế giới. Có những em bố mẹ sinh ra ở nước ngoài, thậm chí nói tiếng Việt còn chưa sõi nhưng các em lại rất yêu dân ca. Vừa rồi có một câu lạc bộ ở nước ngoài về Đài để biểu diễn. Có một em nhỏ, nói tiếng Việt còn chưa sõi lắm nhưng em đã hát một bài quan họ cùng với NSND Thúy Hường tại Nhà hát của Đài. Chúng tôi rất vui vì dù ở nơi nào trên thế giới thì người Việt Nam vẫn hướng về quê hương bằng cách hát những làn điệu dân ca của quê hương mình và hướng dẫn cho cả con mình. Có lẽ đó là một cách để người ta muốn con cháu hướng về cội nguồn bằng âm nhạc truyền thống, cụ thể là những làn điệu dân ca.
Đó là điều chúng tôi vô cùng vinh dự và cảm thấy tự hào: thông qua cánh sóng của VOV, những làn điệu dân ca đã được lan tỏa khắp thế giới, để người Việt Nam, thậm chí cả người nước ngoài, yêu những làn điệu dân ca và cùng đồng hành với chúng tôi trong việc giữ gìn những làn điệu ấy.
BTV Bảo Trang: Thưa NSND Văn Chương, từ một nghệ sĩ trực tiếp đứng trước micro đến hôm nay là Trưởng Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc, cách anh nhìn về một chương trình âm nhạc của Đài đã thay đổi như thế nào? Khi đứng ở vị trí người tổ chức và định hướng nội dung, anh quan tâm nhất đến điều gì để mỗi chương trình thực sự chạm được tới người nghe?
NSND Văn Chương: Hiện nay, Ban Âm nhạc đã sáp nhập với Ban Văn học - Nghệ thuật và sáp nhập với Nhà hát, tạo thành một lực lượng nghệ sĩ rất hùng hậu của Đài Tiếng nói Việt Nam, nối tiếp truyền thống của các nghệ sĩ đi trước. Chúng tôi cũng phải xây dựng rất nhiều kế hoạch làm sao cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mới của đơn vị. Trên kênh VOV3 bây giờ không chỉ phát âm nhạc mà còn phát cả những chương trình văn học, nghệ thuật. Văn Chương, với vai trò người đứng đầu đơn vị, cũng rất may mắn được đồng hành cùng các đồng chí trong ban lãnh đạo, mỗi bộ phận khác nhau để cùng xây dựng các chương trình, kế hoạch, thực hiện các format. Làm sao vẫn giữ gìn được truyền thống âm nhạc của một kênh sóng đã mấy chục năm, đồng thời phải có sự sáng tạo, đổi mới để có nhiều chương trình vừa giữ được tính truyền thống, vừa có hơi thở cuộc sống thông qua những format mới, phục vụ thính giả và thực hiện những nhiệm vụ chính trị mà Đài giao cho.
BTV Bảo Trang: Có thể thấy, Đài Tiếng nói Việt Nam hôm nay không còn chỉ phát trên chiếc radio như trong ký ức của nhiều thế hệ. Công chúng nghe Đài trên nhiều nền tảng và tiếp nhận âm nhạc theo những cách rất khác, đặc biệt là khán giả trẻ. Ở cương vị Trưởng Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc, anh nghĩ đâu là những giá trị Đài nhất định phải giữ lại và đâu là những điều cần đổi mới để âm nhạc trên sóng tiếp tục hấp dẫn công chúng?
NSND Văn Chương: Ở Đài Tiếng nói Việt Nam có đặc thù riêng, rất nhiều đối tượng nghe và tiếp cận khác nhau. Các thính giả lớn tuổi tiếp cận với công nghệ số không như các bạn trẻ. Họ rất thích nghe truyền thống, tương tác liên tục với các chương trình dân ca và nhạc cổ truyền, cũng như các chương trình âm nhạc theo yêu cầu của thính giả. Các bác cựu chiến binh rất thích nghe âm nhạc hoặc nghe văn nghệ qua radio truyền thống. Dù nghe trên ô tô cũng vẫn là một cách nghe truyền thống.
Tuy nhiên, các bạn trẻ bây giờ tiếp cận với số hóa rất cao. Chính vì vậy, xu hướng đưa phát thanh lên nội dung số là tất yếu. VOV3 chúng tôi đưa âm nhạc, đưa văn nghệ lên nền tảng số cũng là điều tất yếu. Vừa qua, chúng tôi làm một số kênh podcast và đã tiếp cận được với thính giả, đặc biệt là thính giả trẻ. Rất đông đảo thính giả đã vào tương tác với podcast của VOV3 và những tín hiệu ban đầu rất vui. Trên cơ sở này, chúng tôi sẽ phát triển mạnh mẽ hơn và sâu sắc hơn cả về nội dung cũng như cách làm, có sự sáng tạo, đổi mới, nhưng vẫn không mất đi truyền thống để tiếp cận được với thính giả nói chung và đặc biệt là thính giả trẻ nói riêng.
BTV Bảo Trang: Xin cảm ơn NSND Văn Chương về cuộc trò chuyện và những chia sẻ rất riêng về ngôi nhà Tiếng nói Việt Nam!
