Tháng Tư về mang theo những xúc cảm rất đặc biệt trong trái tim mỗi người Việt Nam. Đó là thời khắc của ký ức, của niềm tự hào, của ngày non sông liền một dải – ngày đất nước trọn niềm vui. Dù năm tháng đi qua, dù ở bất cứ nơi đâu trên thế giới, âm hưởng của mùa xuân đại thắng năm 1975 vẫn luôn ngân vang trong lòng những người con đất Việt.
Nhạc sĩ Trần Lệ Giang hiện đang sinh sống tại Scotland. Dù xa quê hương nhiều năm, nhưng trong trái tim người nhạc sĩ ấy, Việt Nam vẫn luôn là miền thương nhớ khôn nguôi.
Những sáng tác của bà trải dài theo năm tháng, từ thời còn sống và làm việc trong nước cho đến khi định cư nơi xa xứ. Ở mỗi chặng đường, tình yêu quê hương vẫn là mạch nguồn xuyên suốt.
Nghe âm thanh chương trình tại đây:
Bài hát "Đất nước tình yêu" của nhạc sĩ Trần Lệ Giang đã trở nên quá quen thuộc với chúng ta. "Đất nước tình yêu" đã ra đời từ nhiều năm trước, khi nhạc sĩ Trần Lệ Giang còn ở Việt Nam. Ca khúc mang vẻ đẹp đằm thắm, chân thành như chính tình cảm nguyên sơ mà người nghệ sĩ dành cho nơi mình sinh ra và lớn lên.
Nhạc sĩ Trần Lệ Giang nhớ lại: "Tôi viết ca khúc Đất nước tình yêu năm 23 tuổi, mới vào học năm thứ nhất, khoa lý luận sáng tác chỉ huy hệ 4 năm tại Nhạc viện Hà Nội. Tôi còn nhớ lúc ấy là năm 1980, Đài Tiếng Nói Việt Nam có phát động phong trào sáng tác ca khúc Chào mừng 35 năm Ngày Quốc Khánh Dân Tộc. Rất may và vinh dự ca khúc của tôi được nằm trong danh sách được lựa chọn và Đài chỉ định ca sĩ Thúy Lan sẽ thể hiện. Ngày thu thanh, tôi được gặp chị. Tôi xúng xính theo các anh chị vào phòng thu cùng chị Thúy Lan, không có dàn nhạc, chỉ có một nghệ sĩ piano đệm cho chị hát. Tôi nhớ chị Thúy Lan nhẹ nhàng, đầm thắm, tự tin. Chị hát rất hay, vô cùng cảm xúc, khiến tôi khóc nhè... Rồi tôi ra nước ngoài sinh sống, chị vẫn ở lại hoạt động nghệ thuật và đạt được danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Rồi đến một ngày nọ, từ Hà Nội, nhạc sĩ Dân Huyền gọi sang Scotland để báo cho tôi biết là chị Thúy Lan đã ra đi mãi mãi... Cách đây 2 năm, ngày 2/9/2024, tại Đài Hà Nội, “Đất nước tình yêu” lại được đối thoại giữa cố Nghệ sĩ Ưu tú Thúy Lan và con gái chị là ca sĩ Đinh Lan Hương trong chương trình “Bài ca đi cùng năm tháng”, và tôi cũng được vinh dự kết nối với chương trình này. Tôi nhớ bạn MC có hỏi là đã 44 năm trôi qua, mỗi khi nghe lại tác phẩm của mình thì ai là ca sĩ để lại dấu ấn sâu sắc nhất? Tôi đã trả lời rằng tôi yêu tiếng hát của chị Thúy Lan. Chị là người hát đầu tiên bài hát này cho tôi, và chị là người hát lời đúng nhất. Sau này lời bài hát bị tam sao thất bản do nhiều ca sĩ hát sai lời. Chị Thúy Lan hát rất trong sáng, tình cảm, rất thật và rất xúc động. Cảm xúc của tôi đối với chị còn mãi cho đến tận bây giờ!".
Đôi khi chính những người sống xa quê lại cảm nhận rõ hơn sức nặng của hai tiếng “quê hương”. Càng đi xa, càng nhớ. Càng sống giữa những miền đất khác, càng yêu hơn nơi mình sinh ra.
Với nhạc sĩ Trần Lệ Giang cũng vậy. Từ Scotland xa xôi, bà vẫn dõi theo từng nhịp sống quê nhà. Và mỗi dịp tháng Tư trở lại, cảm xúc về lịch sử dân tộc, về những người đã hy sinh cho hòa bình hôm nay lại thôi thúc bà cầm bút.
Cơ duyên đặc biệt đã đưa bà gặp gỡ những tác phẩm của nhà văn, nhà thơ quân đội Nguyễn Trọng Luân. Những vần thơ giàu hình ảnh, đậm chất lính và chan chứa tình yêu đất nước của ông đã tạo nên sự đồng cảm sâu sắc để bà phổ nhạc thành hai ca khúc mới: "Vương vấn đỉnh Trường Sơn" và "Tháng Tư các anh ấy sẽ về". Cả hai ca khúc được gửi tới người yêu nhạc qua tiếng hát của NSND Đức Long.
Nói về ca khúc "Vương vấn đỉnh Trường Sơn", nhạc sĩ Trần Lệ Giang bày tỏ: "Đường Trường Sơn là một con đường huyền thoại của ý chí quyết thắng, sự dũng cảm và tinh thần sắt đá của quân dân Việt Nam trong chiến tranh chống Mỹ. Mỗi một cành cây, ngọn cỏ trên tuyến đường Trường Sơn đều thấm đượm mồ hôi, sương máu của biết bao anh hùng liệt sĩ. Cảm ơn nhà văn, nhà thơ quân đội, người cựu chiến binh anh dũng Nguyễn Trọng Luân đã có rất nhiều bài thơ, tản văn nói về nỗi vương vấn không thể xóa nhòa về đỉnh Trường Sơn. Những tác phẩm của anh đã cho tôi cảm xúc để ca khúc “Vương vấn đỉnh Trường Sơn” được ra đời".
Cũng từ 1 bài thơ của tác giả Nguyễn Trọng Luân mang yếu tố tâm linh với sự nhớ thương da diết và tự hào về các đồng đội của mình đã hy sinh cuộc đời mình cho Tổ Quốc, dịp kỷ niệm ngày thống nhất đất nước năm nay, nhạc sĩ Trần Lệ Giang còn cho ra mắt bài hát "Tháng tư các anh ấy sẽ về".
Nhạc sĩ nói về ca khúc "Tháng Tư các anh ấy sẽ về: "Nhà văn quân đội Nguyễn Trọng Luân nổi tiếng với các tác phẩm viết về chiến tranh cách mạng và người lính. Ông viết nhiều thể loại, từ tiểu thuyết, chuyện ngắn, các hồi ký, bút ký và nhiều bài thơ mang đậm chất nhân văn về đồng đội. Ông viết để tri ân những người bạn đã ngã xuống vì quê hương đất nước và cho chúng ta nhìn thấy sự thật của chiến tranh mà biết được cái giá của hòa bình. Tôi đã thực sự xúc động và ám ảnh khi được đọc bài thơ “Con đường từ rừng ra biển” và một chùm những bài thơ về tháng tư của ông. Tất cả các bài thơ đã để lại cho tôi một cái cảm xúc rất khó tả, nó ám ảnh, day dứt, len lỏi trong tôi... Và một ca khúc cùng tên với một bài thơ mang yếu tố tâm linh trong chùm thơ ấy đã ra đời".
Ba ca khúc trong chương trình hôm nay là ba sắc màu của tình yêu Tổ quốc: có nỗi nhớ quê hương, có lòng biết ơn quá khứ, có niềm tự hào và niềm vui đoàn tụ. Từ Scotland xa xôi, nhạc sĩ Trần Lệ Giang vẫn để trái tim mình ngân cùng nhịp đập Việt Nam. Âm nhạc của bà nhắc chúng ta rằng, quê hương không chỉ là nơi để trở về, mà còn là nơi luôn ở trong tim, dù ta đang ở bất cứ phương trời nào.
Tháng Tư rồi sẽ khép lại trên tờ lịch, nhưng tháng Tư của dân tộc – tháng Tư của hòa bình và thống nhất – sẽ còn mãi trong ký ức mỗi người Việt Nam!
