Âm nhạc dân gian hôm nay không còn chỉ nằm trong những không gian cổ truyền hay trên sân khấu lễ hội. Nó đang được kể lại bằng những cách rất mới, rất trẻ và cũng rất gần với đời sống đương đại. MV “Tính chuyện trăm năm” là một thử nghiệm như thế - nơi chất liệu quan họ, văn hóa Kinh Bắc và tranh dân gian Đông Hồ gặp gỡ công nghệ AI để tạo nên một câu chuyện tình vừa truyền thống vừa hiện đại.
Mời quý vị cùng gặp gỡ nhạc sĩ Nguyễn Quang Long và ca sĩ Thanh Cường - hay còn được yêu mến gọi là anh Hai Thanh Cường - để nghe họ chia sẻ về hành trình thực hiện MV Tính chuyện trăm năm, về tình yêu dành cho âm nhạc dân gian, cũng như câu chuyện bền bỉ giữ gìn những giá trị truyền thống trong đời sống âm nhạc hôm nay.
Nghe âm thanh chương trình tại đây:
BTV Bảo Trang: Xin chào nhạc sĩ Nguyễn Quang Long và ca sĩ Thanh Cường. Điều đầu tiên khiến tôi tò mò chính là cái tên Tính chuyện trăm năm. Nghe rất dân dã, rất Việt Nam, như một câu nói mà ông bà mình vẫn hay dùng khi nhắc đến chuyện yêu thương, gắn bó lâu dài. Ý tưởng ấy đến với anh Long như thế nào?
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Thực ra trong cuộc đời, ai cũng mong có một hạnh phúc trọn vẹn. Tính chuyện trăm năm cũng xuất phát từ ước mơ về một cuộc sống như thế. Nhưng điều tôi muốn nói ở đây là hạnh phúc ấy không chỉ nằm ở tình yêu đôi lứa hay hạnh phúc cá nhân, mà còn nằm trong cộng đồng: gia đình, làng xóm, những giá trị văn hóa và truyền thống. Chúng tôi muốn tôn vinh giá trị gia đình, tình yêu và văn hóa truyền thống Việt Nam thông qua hình ảnh đám cưới, ngày hạnh phúc của người Việt.
BTV Bảo Trang: Khi nghe bài hát, tôi có cảm giác vừa có không khí quan họ truyền thống, nhưng cách kể chuyện tình yêu lại rất hiện đại và trẻ trung. Có phải anh cố tình kéo dân ca lại gần đời sống hôm nay hơn?
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Nếu quý vị theo dõi hoạt động nghệ thuật của tôi sẽ thấy phần lớn các sáng tác gắn với nghệ thuật hát xẩm. Tuy nhiên, đây là sản phẩm nằm trong album Thương câu dân ca, sử dụng chất liệu dân ca đồng bằng Bắc Bộ và quan họ Kinh Bắc. Đó là chủ ý của tôi khi nhận lời hợp tác cùng ca sĩ Thanh Cường.
Tôi muốn gửi vào âm nhạc một thế giới tinh thần đậm đặc chất liệu đồng bằng Bắc Bộ. Nhưng đúng như chị nói, chúng tôi cũng chủ ý làm cho tác phẩm vừa mang chất dân gian, vừa đương đại. Thanh Cường là một giọng hát mang màu sắc trữ tình nhạc nhẹ nhưng rất yêu dân ca. Vì vậy, chúng tôi hướng những chất liệu dân tộc ấy tới công chúng trẻ, phù hợp với thẩm mỹ hôm nay.
BTV Bảo Trang: Nhiều người nói làm nghệ thuật truyền thống hôm nay không khó bằng việc khiến người trẻ muốn nghe. Và có lẽ Tính chuyện trăm năm đang làm được điều đó bằng sự nhẹ nhàng, không áp đặt. Xin được hỏi ca sĩ Thanh Cường, lần đầu nhận bản demo ca khúc, cảm xúc của anh như thế nào?
Ca sĩ Thanh Cường: Tôi thật sự rất ngỡ ngàng. Tôi quen anh Nguyễn Quang Long khoảng hơn mười năm và biết nhiều sáng tác của anh, đặc biệt trong lĩnh vực dân gian. Khi trao đổi về album này, chúng tôi đã nói rất nhiều về yêu cầu của bài hát. Điều khiến tôi bất ngờ là anh Long vừa đưa được tính học thuật, vừa tạo được sự gần gũi, đời sống trong một ca khúc dân ca rất nhẹ nhàng và đáng yêu.
Bên cạnh đó, tôi cảm thấy bài hát rất phù hợp với tâm hồn và điều mình muốn gửi gắm tới khán giả. Dân gian đương đại là thể loại không dễ hát. Nếu xử lý quá kỹ thuật sẽ mất đi sự chân mộc, nhưng nếu quá tự nhiên lại khó tạo dấu ấn.
BTV Bảo Trang: Tôi để ý cách Thanh Cường hát không thiên về phô diễn kỹ thuật mà giống như đang kể một câu chuyện tình bằng âm nhạc. Đó là chủ đích của nhạc sĩ Nguyễn Quang Long hay lựa chọn của Thanh Cường?
Ca sĩ Thanh Cường: Có lẽ là cả hai. Anh Long hiểu rất rõ giọng hát của tôi nên ca khúc được viết rất phù hợp. Khi thể hiện, tôi thấy mọi thứ tự nhiên đến mức không cần quá chú trọng vào kỹ thuật, mà chỉ cần hát bằng cảm xúc chân thật nhất.
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Khi nhắc đến âm nhạc, người ta thường nói về kỹ thuật, học thuật hay chất liệu dân gian như những thế giới riêng biệt. Nhưng thực ra, mẫu số chung của mọi tác phẩm nghệ thuật vẫn là chạm được tới tâm hồn người nghe.
Tôi nghĩ không gì bằng sự tự nhiên. Dù là tác phẩm hào hùng hay đậm chất tình ca dân gian thì vẫn cần được truyền tải một cách dễ nghe, dễ tiếp cận. Người nghe có thể nhớ ngay giai điệu hoặc vài câu hát chỉ sau một, hai lần nghe. Đó cũng là tinh thần mà Thanh Cường thể hiện trong ca khúc này.
BTV Bảo Trang: Lần này anh chọn đưa Tính chuyện trăm năm ra công chúng bằng một MV sử dụng AI. Đây có phải lần đầu tiên anh làm điều đó?
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Đây là lần đầu tiên chúng tôi ứng dụng AI cho dự án Thương câu dân ca. Trước đó, một số nghệ sĩ như Đan Trường cũng từng thử nghiệm với MV sử dụng AI. Tuy nhiên, công nghệ thời điểm đó còn hạn chế.
Hiện nay, công nghệ AI trong sản xuất âm nhạc tại Việt Nam đã tiến bộ hơn. Chúng tôi cũng may mắn có sự đồng hành của nhà văn, nhà báo Hồ Điệp Thanh Thanh trong việc xây dựng ý tưởng và đạo diễn AI Xuân Mạnh trong phần hình ảnh.
MV "Thương câu dân ca" trước đó khai thác tranh dân gian Đông Hồ với hình ảnh Thanh Cường bước vào thế giới cổ tích Kinh Bắc. Còn Tính chuyện trăm năm thì ngược lại: chú rể chuột bước ra từ tranh Đông Hồ để trở thành Thanh Cường ở đời thực.
BTV Bảo Trang: Vậy vì sao anh lại nghĩ đến việc lấy hình ảnh Đám cưới chuột để kể câu chuyện về tình yêu và gia đình?
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Ý tưởng này đến từ nhà văn, nhà báo Hồ Điệp Thanh Thanh. Khi nghe demo ca khúc, chị đã nảy ra ý tưởng sử dụng hình ảnh Đám cưới chuột. Chúng tôi thấy rất thú vị vì nó làm đậm hơn chất liệu dân gian Bắc Bộ trong tác phẩm.
Tuy nhiên, chúng tôi không khai thác hình tượng mèo như trong tranh Đông Hồ truyền thống, bởi nhân vật đó gợi cảm giác bị áp chế trong xã hội phong kiến. Chúng tôi loại bỏ yếu tố ấy để đám cưới thực sự trở thành niềm vui cộng đồng.
Ngoài ra, tạo hình các nhân vật chuột cũng được cách điệu gần với hoạt hình để tạo sự đáng yêu, sinh động, hướng tới cả khán giả nhỏ tuổi.
BTV Bảo Trang: Xin được hỏi Thanh Cường, nhiều nghệ sĩ trẻ hiện nay chịu áp lực rất lớn từ mạng xã hội và xu hướng thị trường. Trong khi đó, anh lại chọn đi chậm hơn với âm nhạc truyền thống. Điều gì khiến anh kiên trì như vậy?
Ca sĩ Thanh Cường: Tôi nghĩ mỗi người có một lựa chọn riêng. Tôi luôn chọn điều mình thực sự yêu thích. Dân ca đến với tôi khi tôi cảm thấy mình đủ chín chắn và đủ hiểu để thể hiện.
Thực ra, cách đây vài năm anh Long từng khuyên tôi thử hát dân ca nhưng lúc đó tôi chưa dám. Sau cuộc thi Giọng hát hay Hà Nội 2018, tôi vẫn thấy mình còn thiếu nhiều thứ nên tiếp tục học hỏi, trau dồi kỹ thuật và kiến thức dân gian. Chỉ đến giai đoạn này, tôi mới thấy mình đủ nền tảng để hát những ca khúc như thế này.
BTV Bảo Trang: Còn với nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, nhiều người nhắc đến anh là nhắc tới hành trình gắn bó với xẩm và các dự án đưa âm nhạc truyền thống tới gần giới trẻ. Có bao giờ anh tự hỏi vì sao mình cứ nặng lòng với dân gian như vậy?
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Tôi nghĩ đó vừa là duyên, vừa là nghiệp của mình. Từ nhỏ tôi đã mơ trở thành ca sĩ, sau đó mới là nhà báo. Khi ra Hà Nội học, tôi được Nghệ sĩ Nhân dân Trần Hiếu phát hiện có năng khiếu ca hát.
Nhưng rồi tôi nhận ra mình phù hợp với nghiên cứu lý luận hơn. Và khi bước vào nghiên cứu, tôi dành ưu tiên cho âm nhạc truyền thống vì thấy đây là lĩnh vực còn thiếu người theo đuổi. Tôi sinh ra ở vùng Kinh Bắc, lớn lên cùng quan họ, chèo, dân ca từ loa phát thanh, từ gia đình, nên những chất liệu ấy ngấm vào mình rất tự nhiên.
Có thể nói, hơn 95% hành trình âm nhạc của tôi gắn với âm nhạc dân tộc Việt Nam.
BTV Bảo Trang: Nhưng đó là một hành trình khá chậm trong thời đại hôm nay?
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Đúng vậy, nó không nhanh như những xu hướng hay scandal. Nhưng tôi chưa bao giờ thấy mình lạc nhịp. Dân gian có thể ở thế yếu trong đời sống hiện đại, nhưng nó luôn có giá trị riêng và sức sống bền bỉ. Tôi tin âm nhạc dân gian sẽ luôn tồn tại.
BTV Bảo Trang: Còn với anh Hai Thanh Cường - một người trẻ, hiện đại - có bao giờ anh thấy mình “lạc nhịp” với dân ca không?
Ca sĩ Thanh Cường: Tôi không thấy vậy. Văn hóa là hồn cốt dân tộc và con người luôn cần được nuôi dưỡng bởi văn hóa. Những xu hướng mới có thể mang lại giá trị giải trí hay kinh tế lớn hơn, nhưng những người làm văn hóa như chúng tôi vẫn muốn góp phần gìn giữ và phát triển âm nhạc dân gian.
BTV Bảo Trang: Chỉ cần vài chục giây trên TikTok, một bài hát đã có thể nổi tiếng. Điều đó tạo cơ hội hay áp lực cho người làm âm nhạc truyền thống?
Ca sĩ Thanh Cường: Tôi nghĩ sự nổi tiếng cũng là cơ duyên. Đằng sau vài chục giây viral ấy vẫn là rất nhiều nỗ lực. Với âm nhạc dân gian, có thể chưa dễ viral nhưng nó vẫn có giá trị riêng và chỗ đứng của mình.
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Tôi thấy âm nhạc dân gian trên TikTok hiện nay xuất hiện khá nhiều, với chất lượng khác nhau. Nhưng chỉ riêng việc nó có mặt trên mạng xã hội đã là điều đáng vui, bởi điều đó chứng tỏ âm nhạc dân gian vẫn gắn với đời sống hôm nay.
BTV Bảo Trang: Xin được hỏi về những dự định tiếp theo của hai anh?
Ca sĩ Thanh Cường: Thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục hợp tác với nhạc sĩ Nguyễn Quang Long trong các sản phẩm mang màu sắc dân gian đồng bằng Bắc Bộ — chất liệu gần gũi với tôi nhất. Đồng thời, chúng tôi cũng sẽ thử nghiệm những hướng đi mới để tăng tính giải trí và dễ tiếp cận hơn với khán giả.
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Tôi sẽ tiếp tục đồng hành cùng Thanh Cường trong các dự án âm nhạc dân gian Bắc Bộ. Bên cạnh đó, tôi vẫn tiếp tục các dự án về hát xẩm cùng nhóm Sẩm Hà Thành và những hoạt động quảng bá âm nhạc truyền thống mà mình theo đuổi suốt nhiều năm qua.
BTV Bảo Trang: Xin cảm ơn nhạc sĩ Nguyễn Quang Long và anh Hai Thanh Cường đã trò chuyện cùng thính giả của Đài Tiếng nói Việt Nam hôm nay. Và cũng rất mong sẽ sớm được đón nhận thêm nhiều điều thú vị, bất ngờ tiếp theo từ nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cũng như anh Hai Thanh Cường dành cho âm nhạc, đặc biệt là âm nhạc truyền thống Việt Nam.
