Meta chấp thuận trả tới gần 18 tỷ USD để giải quyết các khiếu nại liên quan đến mức độ an toàn của trẻ em trên Facebook và Instagram. Bên cạnh khoản tiền dàn xếp, tập đoàn sẽ phải thực hiện một loạt thay đổi về thời gian sử dụng, thông báo, xác minh độ tuổi và nội dung dành cho người dùng dưới 18 tuổi. Thỏa thuận đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong việc yêu cầu các nền tảng mạng xã hội chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với những tác động của sản phẩm đối với trẻ em và thanh thiếu niên.
Vụ việc bắt đầu từ tháng 10/2023, khi các Tổng Chưởng lý nhiều bang của Mỹ cáo buộc Meta thiết kế Facebook và Instagram theo hướng khiến trẻ em và thanh thiếu niên sử dụng quá mức, đồng thời không minh bạch về những rủi ro đối với sức khỏe tâm thần. Trước nguy cơ theo đuổi một vụ kiện kéo dài, tập đoàn lựa chọn dàn xếp. Theo thỏa thuận, Meta có thể phải chi khoảng 17,7 tỷ USD cho 47 bang, gồm: Washington D.C. và một số vùng lãnh thổ của Mỹ. Khoảng 12,7 tỷ USD được bảo đảm, phần còn lại phụ thuộc vào việc Snapchat, TikTok và YouTube có đạt các thỏa thuận tương tự hay không. Trong đó, bang Texas đã có thỏa thuận riêng trị giá hơn 1 tỷ USD. Tổng chưởng lý California, Rob Bonta, cho rằng kết quả này không chỉ liên quan đến tiền bồi thường mà còn đến những thay đổi mà Meta phải thực hiện đối với các nền tảng của mình: “Liên minh đa bang, lưỡng đảng của chúng tôi đã đạt được một thỏa thuận dàn xếp được đề xuất với Meta. Nếu được tòa án phê chuẩn, thỏa thuận này sẽ giải quyết các cáo buộc trong vụ kiện của chúng tôi, đồng thời tạo ra những thay đổi thực chất, tăng cường tính minh bạch và các biện pháp bảo vệ thực sự dành cho trẻ em và thanh thiếu niên trên toàn nước Mỹ”.
Những yêu cầu mới tác động trực tiếp đến cách thanh thiếu niên sử dụng hai nền tảng. Meta phải giới hạn thời gian sử dụng Facebook và Instagram ở mức hai giờ mỗi ngày, trừ khi được phụ huynh cho phép; chặn truy cập từ nửa đêm đến 6h sáng; hạn chế phần lớn thông báo trong giờ học từ 8h - 15h. Công ty cũng phải tăng cường phát hiện và loại bỏ người dùng dưới 13 tuổi, hạn chế nội dung có hại và cấm một số bộ lọc phẫu thuật thẩm mỹ. Tổng Chưởng lý Vermont, Charity Clark, cho rằng những thay đổi này sẽ được áp dụng rộng hơn đối với người dùng dưới 18 tuổi: “Thứ nhất là cải thiện cơ chế xác minh độ tuổi, nghĩa là để sử dụng ứng dụng, người dùng phải chứng minh mình đủ độ tuổi phù hợp. Thứ hai là áp dụng giới hạn thời gian sử dụng cứng trên tất cả các nền tảng của Meta, ở mức 2 giờ mỗi ngày”.
Đối với các bang, một điểm quan trọng khác là cơ chế bảo đảm Meta thực hiện những thay đổi đã cam kết. Giáo sư Trường Luật Đại học California, Berkeley Stavros Gadinis cho rằng bên nguyên đơn đã đạt được nhiều cải cách về cơ cấu, trong đó có việc giám sát độc lập: “Meta sẽ phải thực hiện những thay đổi, và bên nguyên đơn đã giành được nhiều cải cách mà họ yêu cầu, như hạn chế thời gian và mức độ sử dụng nền tảng của thanh thiếu niên, cùng nhiều yêu cầu khác. Như vậy, bên nguyên đơn đã đạt được nhiều cải cách mang tính cơ cấu. Nhưng họ cũng đạt được một điều rất quan trọng, đó là có một đơn vị kiểm toán độc lập, một bên thứ ba giám sát để bảo đảm những thay đổi này thực sự được thực hiện”.
Cơ chế này có ý nghĩa bởi thỏa thuận không yêu cầu Meta thay đổi toàn bộ mô hình hoạt động. Hệ thống đề xuất nội dung cá nhân hóa và quảng cáo nhắm mục tiêu vẫn được duy trì. Trong khi đó, việc xác minh độ tuổi cũng đặt ra yêu cầu về bảo vệ thông tin cá nhân của người dùng. Còn với các gia đình, điều quan trọng là những cam kết mới phải được thực hiện trên thực tế. Victoria Hinks, mẹ của Alexandra Hinks, cho rằng giám sát độc lập có thể giúp bảo đảm điều đó: “Tôi nghĩ điều quan trọng là các biện pháp này phải được thực thi một cách nghiêm túc. Tôi rất mừng khi thẩm phán đặt câu hỏi: ‘Các vị sẽ thực sự thực hiện điều này như thế nào?’ Bởi đôi khi mọi thứ chỉ dừng lại ở lời nói, trong khi họ cần phải có những người độc lập tham gia giám sát. Tôi cho rằng đây là một điều rất tích cực”.
Dàn xếp giúp kết thúc phiên tòa liên bang bắt đầu ngày 18/8, sớm hơn kế hoạch xét xử khoảng sáu tuần. Đối với Meta, điều này giúp tập đoàn tránh một quá trình tố tụng kéo dài và những rủi ro pháp lý khó dự đoán. Nhưng với các bang và các gia đình, đây mới chỉ là một điểm chuyển tiếp.
Với Meta, thỏa thuận giúp tập đoàn tránh một quá trình tố tụng kéo dài và những rủi ro pháp lý lớn hơn. Với các bang, đây là cơ sở để yêu cầu Meta thực hiện những thay đổi cụ thể trong nhiều năm tới.
Tuy nhiên, thỏa thuận mới chỉ đặt ra khuôn khổ. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cách các biện pháp được triển khai, mức độ tuân thủ của Meta và hoạt động giám sát độc lập. Giáo sư Luật Stavros Gadinis, Trường Luật Đại học California, Berkeley, cho rằng: “Liệu những biện pháp này có hiệu quả hay không? Liệu thanh thiếu niên có ít bị ảnh hưởng hơn hay không? Điều đó vẫn cần phải được kiểm chứng. Chúng ta cần xem liệu những biện pháp này có đủ hay không, và liệu có cần thêm các biện pháp khác hay không”.
Thỏa thuận với Meta không khép lại cuộc tranh luận về trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội đối với người dùng trẻ tuổi. Nhưng với những giới hạn cụ thể về thời gian sử dụng, thông báo, độ tuổi và nội dung, cùng cơ chế giám sát độc lập, thỏa thuận tạo thêm một khuôn khổ để các cơ quan quản lý buộc các nền tảng phải quan tâm nhiều hơn đến sự an toàn của trẻ em. Trong ít nhất 10 năm tới, việc Meta thực hiện những cam kết này sẽ là yếu tố quyết định giá trị thực tế của thỏa thuận.
