Trong báo cáo công bố ngày 17/9, nhóm nghiên cứu thuộc Tổ chức phân tích thời tiết thế giới (WWA) cho rằng biến đổi khí hậu là một phần nguyên nhân thảm họa lũ quét ở khu vực biên giới Nepal và Trung Quốc cuối tháng 8 vừa qua, khiến hơn 1.300 người thiệt mạng
Theo báo cáo, biến đổi khí hậu không phải nguyên nhân duy nhất của thảm họa, song làm trầm trọng thêm các yếu tố khiến sườn núi Himalaya mất ổn định, dẫn đến vụ sạt lở khối đá và băng lớn, gây lũ quét nghiêm trọng. Tình trạng nhiệt độ gia tăng trong nhiều thập kỷ tại khu vực đã khiến các sông băng mỏng đi, làm tan chảy băng và tầng đất đóng băng vĩnh cửu nằm sâu trong lớp đá gốc của dãy Himalaya. Trận động đất mạnh 7,8 độ xảy ra tại Nepal năm 2015 cũng có thể đã làm suy yếu nền đá, song vai trò cụ thể của yếu tố này vẫn chưa được xác định rõ.
Nghiên cứu khoa học đầu tiên về thảm họa này cho thấy tình trạng biến đổi khí hậu có thể đã làm suy yếu khối băng, vốn đã sụp đổ và gây ra lũ lụt kinh hoàng. Tiến sĩ Friederike Otto, giáo sư khoa học khí hậu tại Đại học Imperial College London, đơn vị thực hiện nghiên cứu, cho biết:"Khi tình trạng nóng lên toàn cầu làm mất ổn định 'nóc nhà của thế giới', thì mọi nỗ lực thích ứng tại địa phương cũng không thể bảo vệ trọn vẹn những người dân dễ bị tổn thương ở hạ lưu trước sức tàn phá khủng khiếp như vậy. Nếu không hành động nhanh chóng hơn nữa để chuyển đổi sang trạng thái không phát thải nhiên liệu hóa thạch, chúng ta chắc chắn sẽ còn chứng kiến thêm nhiều thảm họa với quy mô tương tự trong những năm tới."
Các nhà nghiên cứu đã ghi nhận tình trạng nhiệt độ tăng cao bất thường trước khi khối băng sụp đổ, tạo ra một trận lở tuyết và băng với khối lượng lên tới 110 triệu mét khối đổ xuống thung lũng bên dưới. Sự kiện này đã kích hoạt các trận lũ quét với quy mô gần như chưa từng có tiền lệ, bất ngờ ập vào các cộng đồng dân cư ở hạ lưu mà không có cảnh báo trước. Khối vật chất này rơi từ độ cao khoảng 1.400 mét và va đập mạnh xuống đáy thung lũng với lực lớn đến mức tạo ra chấn động tương đương một trận động đất; cú va chạm làm tan chảy băng và gây ra một trận lũ băng giá cuồn cuộn đổ xuống hạ lưu với tốc độ hơn 177 km/h (110 dặm/giờ). Tiến sĩ Ben Clarke, chuyên gia nghiên cứu về thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu tại Đại học Imperial, cho biết: “Những vụ sạt lở đá quy mô lớn như thế này rất hiếm gặp; ước tính tần suất xảy ra chỉ khoảng một sự kiện trong mỗi 1.000 đến 10.000 năm. Sự kiện này cho thấy chúng ta đang chạm tới giới hạn của khả năng thích ứng”.
Các nhà nghiên cứu nhận định thảm họa này là kết quả của một cuộc khủng hoảng tổng hợp, với nhiều yếu tố trở nên trầm trọng hơn do tình trạng nóng lên của khí quyển kéo dài suốt nhiều thập kỷ vì ô nhiễm khí nhà kính. Dấu ấn của biến đổi khí hậu thể hiện rất rõ qua những thay đổi dài hạn diễn ra xung quanh dòng sông băng trước khi xảy ra vụ sụp đổ thảm khốc này. Tại khu vực xảy ra vụ sụp đổ, tình trạng biến đổi khí hậu đã khiến nhiệt độ tăng khoảng 2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, và riêng trong tháng 7 và tháng 8, mức tăng là khoảng 1,5°C.
Tình trạng ấm lên đã gây ra sự thu hẹp đáng kể của các dòng sông băng, làm mất đi lớp băng giúp ổn định khu vực xảy ra sụp đổ, đồng thời tạo ra lượng nước tan chảy góp phần vào sự cố. Một trận động đất mạnh 7,8 độ vào năm 2015 cũng góp phần gây ra tình trạng sạt lở sườn núi, mặc dù không thể xác định chính xác mức độ tác động của nó đối với thảm họa xảy ra vào tháng 8.
Nepal đã chính thức gửi yêu cầu hỗ trợ tài chính tới quỹ "tổn thất và thiệt hại" của Liên Hợp Quốc để khắc phục hậu quả lũ lụt, một quy trình đòi hỏi phải chứng minh được mối liên hệ với cuộc khủng hoảng khí hậu. Ông Madhab Uprety, cố vấn kỹ thuật cấp cao tại Trung tâm Khí hậu của Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ (một thành viên của mạng lưới WWA), cho biết : “Chỉ có việc cắt giảm mạnh mẽ lượng khí thải toàn cầu mới có thể bắt đầu giải quyết được những tổn thất và thiệt hại mà các cộng đồng dễ bị tổn thương ở tuyến đầu đang phải gánh chịu. Bên cạnh thảm kịch nhân đạo với quy mô không thể tưởng tượng nổi, chi phí khắc phục hậu quả của thảm họa này cũng rất lớn”.
Tính đến nay, hơn 1.300 người đã thiệt mạng và hơn 5.000 người vẫn đang mất tích trong thảm họa này.
