Thỏa thuận an ninh mới giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland mở rộng khả năng hoạt động quân sự của Mỹ tại Greenland, đồng thời đặt sự hiện diện này trong khuôn khổ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây dương (NATO) ở Bắc Cực. Văn kiện cũng đưa ra những giới hạn đối với sự hiện diện quân sự và một số hoạt động đầu tư của các nước ngoài NATO tại Greenland.
Thỏa thuận được Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen ký ngày 22/9, bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81. Theo Thỏa thuận này, Mỹ có thể hiện đại hóa và mở rộng hoạt động tại căn cứ Pituffik, đồng thời sử dụng các khu vực quốc phòng tại Narsarsuaq ở phía Nam và Mestersvig ở phía Đông Greenland. Mỹ cũng duy trì quyền tiếp cận và di chuyển giữa các khu vực này bằng đường không, đường biển và đường bộ. Điểm đáng chú ý của Thỏa thuận là các quy định về sự hiện diện của các nước khác tại Greenland. Các quốc gia không thuộc NATO bị hạn chế thiết lập cơ sở hoặc duy trì hiện diện quân sự tại đây; một số hoạt động đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các lĩnh vực nhạy cảm cũng chịu những điều kiện về an ninh. Nhà nghiên cứu Marc Jacobsen, Phó Giáo sư tại Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch, Trưởng nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu An ninh Bắc Cực, cho rằng: Một điểm mới là thỏa thuận quy định rõ hơn về những ai được phép tham gia. Đó là các nước thành viên NATO, các đối tác NATO và các nước thành viên Liên minh châu Âu. Những nước không thuộc các nhóm này sẽ không được hoan nghênh về mặt hiện diện quân sự cũng như đầu tư, và chủ yếu được hiểu là Nga và Trung Quốc. Thỏa thuận này rất quan trọng và hy vọng sẽ chấm dứt những sức ép mà Greenland và Đan Mạch phải đối mặt trong thời gian qua.
Với vị trí chiến lược, Greenland đang trở thành một mắt xích ngày càng rõ trong cấu trúc an ninh Bắc Cực của phương Tây. Hòn đảo nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, gần các tuyến hàng hải nối Bắc Đại Tây Dương với Bắc Cực. Khi băng biển tan và hoạt động hàng hải ở phía Bắc có thêm dư địa phát triển, khu vực này đồng thời thu hút sự quan tâm về quân sự, tài nguyên và kết nối giao thông.
Với Mỹ, căn cứ Pituffik từ lâu đã là điểm quan trọng trong mạng lưới theo dõi và cảnh báo ở cực Bắc. Việc có thêm Narsarsuaq ở phía Nam và Mestersvig ở phía Đông góp phần mở rộng các địa điểm mà Mỹ có thể triển khai hoặc hỗ trợ hoạt động quốc phòng. Còn từ góc độ NATO, thỏa thuận giữa Mỹ, Đan Mạch và Greenland cũng diễn ra cùng lúc liên minh này tăng cường chú ý tới Bắc Cực. Văn kiện ủng hộ NATO đẩy mạnh lập kế hoạch, hiện diện, tập trận và chia sẻ tình báo tại khu vực. Đan Mạch cũng muốn Arctic Sentry, khuôn khổ hoạt động được triển khai từ năm 2026, trở thành cơ chế thường xuyên. Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Jeppe Bruus cho biết: Từ góc độ Đan Mạch, sự hiện diện quân sự sẽ tiếp tục và được duy trì trong khuôn khổ NATO. NATO hiện có vai trò cấp thiết hơn ở Greenland và khu vực cực Bắc so với vài năm trước. Arctic Sentry là khuôn khổ để NATO tiến hành các cuộc tập trận trong năm nay và năm tới, và chúng tôi muốn cơ chế này trở thành một hoạt động thường xuyên. Sự hiện diện quân sự gia tăng tại Greenland và Bắc Cực có thể sẽ tiếp tục, trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang mở ra các tuyến hàng hải mới và Nga, Trung Quốc ngày càng quan tâm đến khu vực.
Tác động đối với chính Greenland cũng là một phần quan trọng của thỏa thuận. Các khu vực quốc phòng mới có thể kéo theo nhu cầu xây dựng, bảo trì, cung cấp dịch vụ và lao động tại địa phương. Văn kiện yêu cầu Mỹ ưu tiên các doanh nghiệp Greenland trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ liên quan tới các khu vực quốc phòng trong phạm vi khả năng. Với những cộng đồng dân cư nhỏ và nằm cách xa các trung tâm kinh tế, đây có thể là một nguồn hoạt động kinh tế mới.
Tuy nhiên, Greenland đồng thời muốn khẳng định mình không chỉ là địa bàn để các nước lớn triển khai lợi ích an ninh. Chính quyền Greenland trực tiếp tham gia đàm phán và ký kết thỏa thuận. Văn kiện cũng ghi nhận quyền tự quyết của người dân Greenland và quy định rằng trong trường hợp Greenland trở thành một quốc gia độc lập, thỏa thuận có thể tiếp tục được duy trì nếu Greenland ở lại NATO và tiếp nhận các quyền, nghĩa vụ liên quan. Nghị sĩ Đan Mạch Trine Pertou Mach, nhấn mạnh: Thỏa thuận năm 2026 không phải là thỏa thuận năm 1951. Greenland là một bên trong thỏa thuận này, Greenland đã ký, đã tham gia đàm phán và có chỗ ngồi tại bàn đàm phán. Đây không phải là một thỏa thuận về Greenland, mà là một thỏa thuận với Greenland. Những gì đã xảy ra trong thời gian qua đã gây tổn hại nghiêm trọng và sẽ cần rất nhiều thời gian để xây dựng lại lòng tin.
Thỏa thuận mới đã tạo ra 3 thay đổi, đó là: mở rộng khả năng hiện diện và hoạt động quân sự của Mỹ tại Greenland, tăng vai trò của NATO ở Bắc Cực, đồng thời đặt ra những giới hạn rõ hơn đối với sự hiện diện quân sự và đầu tư của các nước bên ngoài NATO. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tại Bắc Cực gia tăng, Greenland tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong tính toán an ninh của Mỹ và NATO, đồng thời phải cân bằng giữa lợi ích an ninh, phát triển kinh tế và quyền tự quyết của chính mình.
