PGS Hy Trường Sơn: Đưa AI từ phòng lab Mỹ về Việt Nam

Nhà khoa học trẻ gốc Việt Hy Trường Sơn, Phó giáo sư (PGS) tại Đại học Alabama (Hoa Kỳ), hiện đang dẫn dắt một phòng lab tại trường Đại học này tập trung vào ứng dụng trí tuệ nhân tạo và học máy trong sinh học và khám phá thuốc.

Dù học tập và làm việc nhiều năm ở nước ngoài, PGS Hy Trường Sơn luôn hướng về Việt Nam với mong muốn đóng góp thông qua giáo dục, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ AI, tham gia hướng dẫn sinh viên giỏi Việt Nam nghiên cứu khoa học trong các chương trình kết nối với Viện Nghiên cứu cao cấp về toán và Tập đoàn FPT. Dưới sự hướng dẫn của anh, một số học trò đã có công bố tại các tạp chí, hội nghị khoa học quốc tế.

Nhân chuyến trở về Hà Nội, tại phòng thu Đài Tiếng nói Việt Nam, PGS Hy Trường Sơn có cuộc trả lời phỏng vấn về những mong muốn đóng góp cho quê hương, kết nối phát triển khoa học với Việt Nam đặc biệt thông qua giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Nghe âm thanh phỏng vấn tại đây:

PV: Xin chào Phó giáo sư Hy Trường Sơn, rất vui được gặp anh trong chuyến trở về Việt Nam lần này. Được biết hiện nay anh đang công tác tại Đại học Alabama, thành phố Birmingham, Hoa Kỳ và đang dẫn dắt một lab nghiên cứu rất quan trọng tại đây.

PGS Hy Trường Sơn: Lab nghiên cứu của tôi - HySonLab - có mục tiêu nghiên cứu chính về trí tuệ nhân tạo, tin sinh học và khai phá thuốc. Ở lab của chúng tôi hiện tại đang có hai nghiên cứu sinh tiến sĩ người Việt Nam, các học viên cao học và sinh viên đại học.

Mục tiêu nghiên cứu của lab là tạo ra được những mô hình trí tuệ nhân tạo phục vụ cho bài toán của tin sinh học và đặc biệt là khai phá thuốc. Nghĩa là chúng ta có thể phát triển những mô hình AI để tạo ra được những thuốc mới. Đây là một định hướng nghiên cứu rất quan trọng và có tiềm năng ứng dụng rất lớn.

Mọi người có thể hình dung là quá trình khai phá thuốc có thể kéo dài từ 10 - 15 năm và có thể tiêu tốn đến 2 tỉ đô la để tạo ra được một viên thuốc từ khi nghiên cứu cho đến khi viên thuốc đến tay người dùng. Như vậy bài toán tạo ra thuốc rất là phức tạp. Ở đây chúng ta rất cần những phương pháp của trí tuệ nhân tạo, học máy để cắt giảm thời gian, cắt giảm chi phí của vấn đề khai phá thuốc.

Tại các trường đại học của Hoa Kỳ, các giáo sư có quyền tự do học thuật. Tôi lại luôn luôn có mong muốn được đóng góp cho quê hương, đất nước. Truyền thống uống nước nhớ nguồn là một truyền thống hết sức tốt đẹp của Việt Nam chúng ta. Tôi rất may mắn được sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, được thụ hưởng nền giáo dục của Việt Nam từ cấp một đến bậc đại học, sau đó mới sang nước ngoài du học. Vì rất biết ơn nền giáo dục của Việt Nam, nên tôi luôn luôn mong muốn được có cơ hội đóng góp cho đất nước, đặc biệt là thông qua con đường giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

PV: Với tâm nguyện này, trong mấy năm vừa qua anh đã tham gia rất nhiều hoạt động kết nối thiết thực ở trong lĩnh vực đào tạo, phát triển nguồn lực chất lượng cao ở trong nước. Anh có thể chia sẻ với thính giả của Đài Tiếng nói Việt Nam về những hoạt động này?

PGS Hy Trường Sơn: Tôi là một trong số các mentor ở chương trình đào tạo AI Residency của Tập đoàn FPT Software. Trong chương trình này các bạn sinh viên Việt Nam sẽ có cơ hội được làm việc với các nhà nghiên cứu ở trong nước và quốc tế. Đây là chương trình rất hay, cho phép sinh viên Việt Nam được trực tiếp làm việc với các nhà nghiên cứu trên thế giới. Và ở trong thời đại chúng ta là thế giới phẳng, nên các trao đổi, hợp tác, hướng dẫn sinh viên đều có thể làm online. Trong chương trình này sinh viên Việt Nam sẽ được làm trong các dự án của người hướng dẫn, tức là người hướng dẫn đưa ra bài toán, đưa ra được phương pháp, sinh viên Việt Nam sẽ cố gắng triển khai các bài toán, các phương pháp đó. Nếu kết quả nghiên cứu tốt, cả thầy và trò có thể cùng nhau đăng các công bố nghiên cứu khoa học trên thế giới.

Tôi tham gia chương trình đào tạo tạo AI Residency ở Tập đoàn FPT từ năm 2023, đến nay đã hướng dẫn được nhiều sinh viên ở Việt Nam, có những bạn đạt được những thành tích rất tốt, những công bố khoa học chất lượng cao. Và từ những công bố khoa học chất lượng cao này, các bạn nhận được thư giới thiệu để có thể xin các học bổng lớn trên thế giới. Hai bạn nghiên cứu sinh ở bậc học tiến sĩ ở tại phòng thí nghiệm HySonLab ở Đại học Alabama, Hoa Kỳ hiện nay cũng chính là sinh viên từ chương trình đào tạo ở FPT.

Bên cạnh đó, tôi còn hướng dẫn sinh viên thực tập sinh tại Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán từ năm 2024 . Trong chương trình này, cũng gần giống như là chương trình FPT, các bạn sinh viên xin vào làm việc và có cơ hội được làm việc trực tiếp cùng với giáo sư trong các bài toán mà giáo sư đưa ra, với mục tiêu là có được những công bố quốc tế. Từ chương trình này cũng có một bạn được nhận học bổng toàn phần sang học nghiên cứu sinh tại Đức.

PV: Trong thời gian trở về Việt Nam lần này, anh đã có những hoạt động cũng như những dự định gì để tiếp tục tâm nguyện đó?

PGS Hy Trường Sơn: Trong thời gian thăm Việt Nam gần đây, tôi đã có các chuyến thăm Học viện Kỹ thuật quân sự, Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội và Tập đoàn Viettel. Tôi có những seminar trao đổi học thuật tại Viện Công nghệ thông tin và Truyền thông, Học viện Kỹ thuật quân sự, cũng đã có những trao đổi ban đầu với học viện về tiềm năng có thể có những chương trình đào tạo bậc học tiến sĩ song phương và đồng hướng dẫn giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Mong muốn của tôi trong chuyến đi lần này, là tạo được những hợp tác, trao đổi học thuật với các cơ quan nghiên cứu, các trường đại học và các tập đoàn công nghệ ở trong nước. Thông qua những buổi giao lưu học thuật như này, chúng ta có thể hình thành nên những hợp tác nghiên cứu song phương. Những sự hợp tác này với mục tiêu tạo ra được những công nghệ mới, đưa ra được những công trình công bố nghiên cứu khoa học và từ đó giúp chuyển giao được công nghệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.

Hoa Kỳ dồn rất nhiều các nguồn lực để đầu tư cho khoa học và trí tuệ nhân tạo. Và hiện tại với tư cách là một giảng viên tại một trường đại học của Hoa Kỳ, tôi mong muốn thiết lập được những hợp tác giữa đại học Alabama và các cơ sở nghiên cứu ở trong nước. Thông qua các hợp tác này chúng ta có thể phát triển được những công nghệ mới và cũng là một cách để có thể chuyển giao được các công nghệ từ Hoa Kỳ về cho Việt Nam.

Mong muốn của tôi là được trực tiếp đóng góp cho nền khoa học Việt Nam, phát triển được nội lực của nền khoa học trong nước. Trong đó rất cần thiết phát triển được những chương trình đào tạo tiến sĩ ở trong nước có chất lượng cao, tiệm cận với chất lượng của các chương trình đào tạo tiến sĩ ở nước ngoài. Từ đó chúng ta có thể trực tiếp đào tạo được các nhà khoa học ở trong nước và giữ chân được các nhà khoa học ở lại làm việc và cống hiến cho đất nước.

Xin trân trọng cảm ơn anh.