Ngay sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, thực hiện chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN) đã được gấp rút thành lập. Ngày 7/9/1945, chỉ 5 ngày sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lời xướng lịch sử: “Đây là Tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, Thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” vang lên trên làn sóng phát thanh, Tiếng nói Việt Nam chính thức trở thành âm thanh lịch sử nối liền đất nước, đưa hình ảnh Việt Nam đến với bạn bè khắp năm châu.
Kể từ thời khắc thiêng liêng ấy, Đài TNVN đã không ngừng lớn mạnh, luôn đồng hành, gắn bó máu thịt với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước và công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Trải qua 81 năm xây dựng, trưởng thành và phát triển, Đài TNVN đã không ngừng khẳng định vị thế là Cơ quan báo chí, truyền thông chủ lực của Quốc gia, là Tiếng nói của Đảng, của Nhà nước và Nhân dân; Tiếng nói của niềm tin, lý tưởng và khát vọng Việt Nam.
Tiếng nói ấy không chỉ vang vọng trên làn sóng phát thanh mà còn lan tỏa rộng rãi trên không gian số, kết nối hàng triệu trái tim Việt Nam, đến với đồng bào ở trong nước và kiều bào ta ở nước ngoài, cũng như bạn bè quốc tế. Trong không khí kỷ niệm Ngày thành lập Đài TNVN (7/9/1945 - 7/9/2026), nhìn lại chặng đường đã qua, những người làm phát thanh đều trào lên những cảm xúc đặc biệt. Nhân dịp này, nhà báo, Tiến sĩ Đồng Mạnh Hùng, Trưởng ban Ban Thư ký biên tập, Đài TNVN có những chia sẻ về cảm xúc nhân ngày thành lập Đài, về tầm nhìn của phát thanh trong kỷ nguyên số; cũng như nói về cuốn sách mới của mình mang tên "Phát thanh đồng hành: Cuốn thính giả theo dòng sự kiện" - tác phẩm chứa đựng nhiều trăn trở, tập nhiều nhiều tư liệu quý báu và kinh nghiệm tác nghiệp thực tiễn dành cho các thế hệ làm báo.
Nghe âm thanh phỏng vấn tại đây:
PV: Thưa nhà báo Đồng Mạnh Hùng, hôm nay trong không khí rất tự hào kỷ niệm 81 năm ngày thành lập Đài, ông có thể chia sẻ cảm xúc của mình khi nhìn lại chặng đường vẻ vang đã qua của Đài Tiếng nói Việt Nam?
Nhà báo, TS. Đồng Mạnh Hùng: Tôi vào Đài Tiếng nói Việt Nam năm 1993. Đây là một thế hệ phóng viên mới được tuyển chọn theo hình thức rất hiện đại. Lúc bấy giờ, thế hệ chúng tôi vào nghề cũng rất may mắn khi được lãnh đạo Đài cũng như các cô, chú, anh, chị lớp trước truyền dạy nghề. Nhưng quan trọng nhất là lúc đó, Đài Tiếng nói Việt Nam bắt đầu đổi mới rất mạnh mẽ. Chính vì vậy, chúng tôi là lứa phóng viên, biên tập viên đầu tiên thực hiện các chương trình phát thanh trực tiếp. Môi trường làm việc và điều kiện lúc đó khiến chúng tôi năng động và rất yêu mến làn sóng phát thanh.
Trong những thời điểm như vậy, chúng tôi cũng đã cống hiến và nỗ lực hết mình để đưa sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam đến được đông đảo công chúng hơn, đến với mọi vùng miền của Tổ quốc. Phải nói rằng thời điểm đó rất khó khăn, nhưng mỗi cán bộ, phóng viên, biên tập viên, nghệ sĩ của Đài Tiếng nói Việt Nam đều phát huy được truyền thống tự hào của một đơn vị anh hùng, đóng góp công sức của mình để Đài Tiếng nói Việt Nam có thể có những bước phát triển vượt bậc như ngày hôm nay.
Nhìn lại quá trình hình thành, phát triển của Đài Tiếng nói Việt Nam và thấy mình là một mắt xích, một thành viên trong ngôi nhà chung như vậy, chúng tôi đều rất tự hào. Bởi vì Tiếng nói Việt Nam ra đời trong Cách mạng Tháng tám, rồi trưởng thành và đóng góp to lớn trong các cuộc kháng chiến của dân tộc, và bây giờ đang tích cực tuyên truyền, đóng góp vào công cuộc đổi mới, vào kỷ nguyên mới của đất nước.
Chính điều đó càng làm cho mỗi nhà báo, mỗi cán bộ, công nhân, viên chức, nghệ sĩ của Đài Tiếng nói Việt Nam có thêm niềm tự hào, có thêm niềm tin để đóng góp công sức của mình xây dựng Đài. Và khi Đài Tiếng nói Việt Nam phát triển, hoàn thành những nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước giao cho, đấy cũng là sự đóng góp chung vào sự phát triển của đất nước.
PV: Và niềm vui tăng thêm khi mỗi dịp 7/9 lại được gặp lại các cô chú anh chị thế hệ đi trước trở về thăm Đài?
Nhà báo, TS. Đồng Mạnh Hùng: Vâng, khi gặp lại các cô, chú, anh, chị nguyên là cán bộ, phóng viên, biên tập viên, phát thanh viên, nghệ sĩ của lớp trước đến thăm lại Đài, mỗi chúng tôi đều cảm thấy rất rung động. Bởi vì các cô chú đã trải qua một thời kỳ cống hiến rất dài, và thời kỳ đó là những năm tháng khó khăn, gian khổ nhất của đất nước, trong đó có Đài Tiếng nói Việt Nam. Nhưng mọi người đã góp công sức của mình - cả sự hy sinh, gian khổ, sự sáng tạo và tinh thần trách nhiệm - để làm nên Tiếng nói Việt Nam, để lại cho chúng tôi một truyền thống dày dặn, quý báu và đặc biệt là một nền tảng rất đáng tự hào, rất đáng trân trọng như ngày hôm nay.
PV: Vâng, được biết cuốn "Phát thanh đồng hành- Cuốn thính giả theo dòng sự là một tác phẩm rất tâm huyết của ông về lịch sử cũng như chặng đường phát triển của Đài. Ông có thể chia sẻ đôi chút về cảm hứng cũng như thông điệp cốt lõi mà cuốn sách muốn gửi gắm đến những người làm nghề?
Nhà báo, TS. Đồng Mạnh Hùng: Tôi đã làm nghề hơn 30 năm và tôi cũng rất may mắn là một trong những người được tham gia làm phát thanh hiện đại từ năm 1993. Chính vì vậy, hơn ai hết, tôi rất hiểu rằng làn sóng phát thanh đã, đang và sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong hệ thống truyền thông nói chung để đóng góp vào sự phát triển của xã hội, của đất nước. Khi nghiên cứu làm nghề, tích lũy kinh nghiệm, trải nghiệm và nghiên cứu về phát thanh, tôi thấy rằng phát thanh còn những dư địa rất lớn. Nếu như mình hiểu và sáng tạo để tạo ra những cách thức mới mẻ, làm mới mình, thì chắc chắn phát thanh sẽ là một mảnh đất màu mỡ trong hệ thống truyền thông. Chính vì vậy, tôi đã nghiên cứu về một hình thức phát thanh mà trên thế giới họ làm rất nhiều. Đó là phát thanh trực tiếp đồng hành với những chương trình có thời lượng lớn, với định dạng phát thanh mở. Những chương trình thời lượng lớn và mở này đã giúp phát thanh có thể cập nhật tin tức nhanh nhất, đeo bám sự kiện để thông tin cho công chúng, thậm chí là từng phút.
Đặc biệt, nếu làm theo cách hiện đại, phát thanh có thể triển khai các vấn đề, tạo ra những chủ đề mà công chúng quan tâm. Khiến cho vấn đề, sự kiện không chỉ dừng lại ở việc đưa tin là kết thúc, mà còn có những phát triển sau đó để định hướng công chúng, giúp công chúng hiểu sâu hơn. Thậm chí, với hình thức phát thanh này, công chúng có dư địa để tương tác với những người làm phát thanh thông qua tin tức, bình luận, và đặc biệt họ trở thành người "đồng sáng tạo" - tức là công chúng cùng tham gia sản xuất các chương trình phát thanh với các biên tập viên, phóng viên. Với định dạng "phát thanh đồng hành" này, chúng ta có thể đồng hành cùng sự kiện từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc, thậm chí kết thúc rồi chúng ta vẫn có thể phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Chúng ta có thể đồng hành cùng công chúng từ lúc công chúng nghe tin, tương tác, rồi họ tham gia cùng sản xuất nội dung với mình.
Chính sự đồng hành như vậy kéo công chúng gần lại hơn với các nội dung, các chương trình phát thanh; làm cho các chương trình phát thanh đến được với đông đảo công chúng hơn, gần gũi hơn, khiến sợi dây giữa người làm phát thanh và công chúng xích lại gần nhau, thậm chí không còn khoảng cách nào cả. Khi phát thanh hay báo chí đi cùng với công chúng, và công chúng lại đi cùng với phát thanh, báo chí, chắc chắn sẽ giúp báo chí và phát thanh gần gũi hơn, làm tốt hơn vai trò trong hệ thống truyền thông của mình.
PV: Làm sao để phát thanh giữ vững vị thế "dòng chảy thông tin chính thống" mà vẫn chạm đến trái tim công chúng hiện đại, thưa ông?
Nhà báo, TS. Đồng Mạnh Hùng: Tôi cho rằng sự phát triển của khoa học công nghệ -đặc biệt khi Internet, mạng xã hội bùng nổ và có trí tuệ nhân tạo (AI) - tạo ra cho phát thanh những thách thức, nhưng thực tế cũng mang lại những cơ hội rất lớn. Nói về thách thức, rõ ràng chúng ta phải làm sao đưa thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và đến gần với công chúng hơn nữa. Chúng ta cũng phải tìm ra những nội dung đặc biệt hơn, độc đáo hơn mà mạng xã hội không thể làm được. Nhưng cơ hội lại rất nhiều. Bởi vì có Internet, có mạng xã hội thì phát thanh không chỉ phát trên sóng AM, FM bình thường, mà có thể phát trên mạng Internet, đưa lên các nền tảng mạng xã hội để nhóm công chúng mới trên các không gian này tiếp cận được thông tin của Đài. Thứ hai, Internet và mạng xã hội trở thành nguồn tin ban đầu rất phong phú. Chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng nguồn tin đó để phát triển thành những tuyến bài, những vấn đề phục vụ công chúng. Bởi mạng xã hội và Internet có thể chỉ đưa thông tin ban đầu, còn những câu chuyện tiếp theo diễn biến và phát triển như thế nào thì các cơ quan báo chí chính thống phải chịu trách nhiệm, trong đó có đài phát thanh.
Đặc biệt, trong điều kiện tin giả, tin xấu tràn lan trên mạng xã hội, công chúng cần điều kiện để kiểm định thông tin. Người ta sẽ phải nghe đài phát thanh và theo dõi các cơ quan báo chí chính thống để khẳng định tính đúng đắn của tin tức. Nếu phát thanh làm tốt nhiệm vụ đó, chắc chắn công chúng sẽ quay trở lại nghe phát thanh nhiều hơn nữa.
Còn với công nghệ AI, đây là mã nguồn mở nên có rất nhiều ưu thế. Nếu biết phát huy ưu thế của trí tuệ nhân tạo, chắc chắn chúng ta sẽ tạo ra những nội dung hấp dẫn hơn, phong phú hơn, phù hợp hơn với công chúng hiện đại. Đặc biệt, AI có thể giúp chúng ta trong quá trình sản xuất, dàn dựng các sản phẩm phát thanh; thậm chí giúp thể hiện các sản phẩm hấp dẫn hơn và đưa sản phẩm đến với công chúng rộng rãi, nhanh chóng hơn.
Chính vì vậy, tôi cho rằng trong bối cảnh này, chúng ta phải cố gắng giảm bớt thách thức để tận dụng cơ hội từ mạng xã hội và AI đưa vào quá trình sản xuất phát thanh. Tất nhiên, ở đây chúng ta cũng phải lưu ý. Khi sử dụng Internet, mạng xã hội và đặc biệt là AI, đạo đức nghề nghiệp phải luôn được coi trọng, phải kiểm chứng thông tin. Ở Đài Tiếng nói Việt Nam cũng đã có quy định về việc sử dụng AI: được sử dụng ở công đoạn nào, đến công đoạn nào thì phải kiểm chứng, và khi phát sóng thì sản phẩm phải như thế nào, chất lượng ra sao mới được tiến hành phát sóng. Khi chúng ta có những quy định, quy chế cùng sự sáng tạo của mình, chắc chắn sẽ đạt được hiệu quả tốt nhất.
Hiện nay, Đài Tiếng nói Việt Nam đang thực hiện định hướng Digital First (Ưu tiên nền tảng số) nghĩa là làm sao viết, sản xuất các sản phẩm cho nền tảng số trước (như đưa lên Podcast hay mạng xã hội), sau đó mới phát trên sóng phát thanh truyền thống. Bởi công chúng phát thanh truyền thống dễ dàng chấp nhận các sản phẩm trên số. Như vậy, chúng ta sẽ tiết kiệm được nhân lực, tiết kiệm nguyên liệu, dữ liệu mà vẫn có những chương trình, sản phẩm hay đáp ứng nhu cầu của công chúng hiện đại.
PV: Vâng, nói về Podcast - một trong những loại hình truyền thông đang được ưa chuộng hiện nay, Đài TVNV đang có những lợi thế như thế nào trong việc phát triển loại hình này. Thưa ông?
Nhà báo, TS. Đồng Mạnh Hùng: Tôi cho rằng, Đài Tiếng nói Việt Nam có rất nhiều lợi thế khi chuyển sang làm Podcast. Thứ nhất, chúng ta có truyền thống sản xuất phát thanh lâu đời, có rất nhiều chương trình phát thanh mang thương hiệu. Nếu biết tận dụng những thương hiệu đó để sản xuất thành các sản phẩm Podcast thì chắc chắn công chúng sẽ đón nhận. Thứ hai, chúng ta có nguồn nhân lực rất dồi dào, tinh thông nghề nghiệp để sản xuất phát thanh. Lực lượng này hoàn toàn có thể sản xuất Podcast mà không cần đầu tư thêm quá nhiều nhân lực hay trang thiết bị, máy móc. Thứ ba, chúng ta có một kho dữ liệu lớn (Big Data) về âm thanh, lời nói, âm nhạc,... hoàn toàn có thể tái sử dụng để tạo ra những sản phẩm Podcast chất lượng.
Điều quan trọng nhất là chúng ta phải nghiên cứu kỹ dạng thức Podcast này, nghiên cứu kỹ công chúng của Podcast để hiểu họ cần gì, muốn gì và cách thức làm như thế nào cho phù hợp. Với cách thức hiện nay Đài Tiếng nói Việt Nam đang triển khai - cụ thể là Đề án xây dựng Đài Tiếng nói Việt Nam thành cơ quan báo chí sản xuất Podcast hàng đầu cả nước, tôi cho rằng đó là điều kiện rất tốt để chúng ta sản xuất các sản phẩm báo chí đưa lên Podcast, chiếm lĩnh và phục vụ đối tượng công chúng mới. Đây là định hướng rất đúng đắn, các đơn vị của Đài cũng đã và đang đi theo hướng này, chắc chắn sẽ thành công trong tương lai.
PV: Vâng, Nhân ngày 7/9 - ngày lễ lớn của Đài, ông có lời chúc cũng như mong muốn nào gửi tới toàn thể cán bộ, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên, nghệ sĩ - những người đang giữ vững cánh sóng Quốc gia?
Nhà báo, TS. Đồng Mạnh Hùng: Thực ra trong ngày vui như thế này, tôi chỉ mong muốn mỗi cán bộ, phóng viên, biên tập viên, nghệ sĩ, diễn viên, kỹ thuật viên của Đài Tiếng nói Việt Nam luôn phát huy truyền thống vẻ vang, rất tự hào của Đài trong hơn 80 năm qua. Các thế hệ đi trước đã để lại cho chúng ta một khối tài sản rất lớn, một nguồn lực rất quý giá, một thương hiệu rất tuyệt vời. Chúng ta cần phát huy điều đó để trong kỷ nguyên số này, chúng ta vẫn giữ vững được vai trò, vị trí, thế mạnh của Đài Tiếng nói Việt Nam đối với công chúng, đặc biệt là công chúng nước ngoài và thính giả quốc tế. Chúng tôi mong rằng các sản phẩm của Đài sẽ đáp ứng tốt yêu cầu của công chúng. Và đúng như điều chúng tôi luôn gửi gắm là sự "đồng hành", chúng tôi rất mong công chúng hãy đồng hành cùng Đài Tiếng nói Việt Nam: hãy tương tác nhiều hơn, chia sẻ nhiều hơn và trở thành những người đồng sáng tạo các sản phẩm báo chí với Đài Tiếng nói Việt Nam
PV: Vâng, xin cảm ơn những chia sẻ của Nhà báo, TS Đồng Mạnh Hùng!
Cuốn sách "Phát thanh đồng hành - Cuốn thính giả theo dòng sự kiện" của Nhà báo, Tiến sĩ Đồng Mạnh Hùng giới thiệu phương thức sản xuất chương trình phát thanh hiện đại đang được phát triển mạnh mẽ trên thế giới. Cuốn sách được ra mắt đúng dịp kỷ niệm 81 năm Ngày thành lập Đài TNVN (7/9/1945 - 7/9/2026), như một dấu ấn nghiệp vụ giàu tâm huyết, giới thiệu một phương thức sản xuất chương trình phát thanh hiện đại.
Cuốn sách dày 220 trang, không chỉ tổng kết “kinh nghiệm làm nghề”, mà còn khái quát thành hệ thống tư duy về phát thanh hiện đại, góp thêm tiếng nói có giá trị vào quá trình đổi mới phương thức sản xuất phát thanh; gợi mở nhiều hướng tiếp cận đối với công tác tổ chức sản xuất nội dung trong môi trường truyền thông đa nền tảng.
Nội dung cuốn sách được kết cấu thành 7 chương. Chương 1: Phát thanh đồng hành - điểm chạm phát thanh hiện đại. Chương 2: Nhận diện Phát thanh đồng hành; Chương 3: Các điều kiện tổ chức sản xuất phát thanh đồng hành; Chương 4: Công chúng phát thanh đồng hành; Chương 5: Những mô hình phát thanh đồng hành tiêu biểu; Chương 6: Ứng dụng phát thanh đồng hành tại Việt Nam; Chương 7: Giải pháp sản xuất phát thanh đồng hành.
