Trong nửa đầu năm nay, hoạt động thương mại quốc tế ghi nhận cán cân thương mại nhập siêu gần 17 tỷ USD, mặc dù xuất tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ ở mức 2 con số. Việc các ngành hàng trong nước vừa tăng trưởng xuất khẩu, vừa có thặng dư thương mại mang nhiều ý nghĩa, góp phần quan trọng giúp cân bằng cán cân thương mại, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.
Ngành hàng thuỷ sản xuất khẩu là một trong những điểm sáng như vậy. PV Nguyên Long phỏng vấn bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) về kết quả 6 tháng đầu năm và những nhiệm vụ đặt ra trong 6 tháng cuối năm nhằm đạt mục tiêu về đích 12 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu năm 2026.
Nghe âm thanh tại đây:
PV: Thưa bà, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam nửa đầu năm 2026 đã duy trì đà tăng trưởng tích cực và là 1 trong 3 nhóm hàng có cán cân thương mại 5 tháng đầu năm 2026 ở trạng thái thặng dư, đóng góp vào thành tích xuất siêu của toàn ngành trong 6 tháng đầu năm (7,54 tỷ USD). Ở góc độ hiệp hội, xin bà cho biết cụ thể về hoạt động xuất nhập khẩu ngành hàng thuỷ sản nửa đầu năm 2026?
Bà Lê Hằng - Phó TTK Hiệp hội VASEP: Nửa đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam ước đạt 5,7 tỷ đô la, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2025. Có thể nói kết quả này là một tín hiệu tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, sức mua của một số thị trường lớn phục hồi chậm và chi phí đầu vào cũng như các yêu cầu về tuân thủ các rào cản về thuế quan và kỹ thuật đều tăng và đều khắt khe hơn.
Từ góc độ doanh nghiệp chúng tôi nhìn nhận bức tranh xuất khẩu của ngành hàng thuỷ sản với hai mặt: một mặt là ngành thuỷ sản của chúng ta vẫn duy trì được năng lực sản xuất, chế biến và xuất khẩu khá tốt. Các doanh nghiệp đều chủ động tìm kiếm được đơn hàng, điều chỉnh các cơ cấu sản phẩm, đa dạng hóa thị trường và khai thác tốt hơn các thị trường tiềm năng như là thị trường châu Á và các thị thường mới khác, đặc biệt là thị trường truyền thống ngay cạnh chúng ta là Trung Quốc.
Đối với các nhóm hàng nuôi trồng như là tôm, cá tra thì vẫn có dư địa hơn trong bối cảnh hiện nay nhưng lại gặp khó khăn về giá thành cũng như là cạnh tranh với các nước khác trên thị trường. Ngành hải đang đối mặt với thách thức lớn về nguồn nguyên liệu khan hiếm và rào cản kỹ thuật khắt khe. Các quy định như chống khai thác IUU của EU), Đạo luật Bảo vệ Thú biển MMPA của Hoa Kỳ, cùng yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ hơn, đòi hỏi doanh nghiệp phải thích ứng quyết liệt
PV. Cùng với các khó khăn đó, qua thực tế hoạt động XNK nửa đầu năm, theo bà đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong hoạt động xuất nhập khẩu ngành hàng thuỷ sản?
Bà Lê Hằng - Phó TTK Hiệp hội VASEP: Điểm nghẽn lớn nhất đó chính là áp lực từ các thị trường nhập khẩu; bao gồm các chính sách thuế quan bất ổn của Hoa Kỳ khiến cho dòng chảy thương mại bị xáo trộn và khó lường, khó có thể đoán định. Các rào cản và quy định này ngày càng khắt khe, gây cho doanh nghiệp khó khăn trong việc tuân thủ cũng như khiến cho chi phí tuân thủ ngày càng tăng.
Cụ thể, với thị trường Hoa Kỳ doanh nghiệp đang phải đối mặt đồng thời với cả thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp với tôm, cá tra; chương trình rà soát cá tra; chương trình giám sát thủy sản nhập khẩu (SIMP); quy định về bảo vệ động vật biển có vú (MMPA)… đòi hỏi phải có đầy đủ các chứng nhận để xuất khẩu hải sản khai thác sang thị trường Hoa Kỳ. Và cũng rất có thể vẫn còn những biện pháp khác nữa có thể gia tăng trong thời gian tới.
Với thị trường EU thì thẻ vàng IUU vẫn chưa gỡ được, đó vẫn là một áp lực lớn đối với nhóm các doanh nghiệp xuất khẩu hải sản khai thác. Và, sau những thông tin khuyến nghị của EU sau đợt thanh tra vừa qua thì các quy định và các lần kiểm tra về thủ tục xác nhận, chứng nhận đối với hải sản khai thác cũng được thiết chặt hơn nữa, việc thực thi ở địa phương cũng chặt chẽ hơn nữa. Điều này cũng khiến cho việc xuất khẩu sang thị trường EU cũng có những nhịp bị chững lại. Ngoài ra còn có các điểm nghẽn khác, như chi phí logistics hay là container tăng lên.
Trong đó có cả vấn đề về nhiên liệu, phí bảo hiểm hay là phụ phí vận tải… cũng khiến cho các chi phí đầu vào của doanh nghiệp tăng, và ảnh hưởng đến giá thành và sức cạnh tranh của doanh nghiệp thuỷ sản Việt Nam. Một thách thức nữa đó chính là vấn đề về nguồn nguyên liệu. Những khó khăn của giai đoạn trước đã khiến cho các hộ nuôi bị giảm sản lượng đi. Do vậy nguồn nguyên liệu tôm và cá tra trong giai đoạn từ nay đến cuối năm được xác định là cũng sẽ khó khăn hơn.
PV. VASEP có nhận định như thế nào về hoạt động xuất khẩu 6 tháng cuối năm, và giải pháp nào để đạt mục tiêu kim ngạch hơn 12 tỷ USD của cả năm 2026?
Bà Lê Hằng - Phó TTK Hiệp hội VASEP: VASEP vẫn kỳ vọng 6 tháng cuối năm xuất khẩu có cơ hội tăng trưởng cao, mặc dù những kỳ vọng đó cũng mang nhiều yếu tố phải thận trọng. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng trên 12 tỷ đô la (thì mới đạt tăng trưởng 2 con số) trong năm 2026 thì trước hết, doanh nghiệp rất cần sự đồng hành của các bộ, ngành để tháo gỡ những bất cập trong các quy định chính sách trong nước, ví dụ như là những vấn đề về xác nhận chứng nhận nguyên liệu để xuất khẩu đi EU; hay là chứng nhận giấy COA để xuất khẩu hải sản đi Hoa Kỳ.
Thứ hai là doanh nghiệp cũng rất cần sự hỗ trợ của các bộ, ngành trong việc cung cấp các thông tin cảnh báo thị trường, thông tin về nhu cầu thị trường để tìm kiếm thị trường mới, hoặc là giữ được những thị trường ổn định.
Thứ ba là cần tận dụng được cơ hội của các thị trường ít có những biến động và đang có những lợi thế về địa lý, về chi phí logistics như là Trung Quốc, ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc v.v. Thứ tư là cũng phải tính đến chuyện gia tăng nhiều hơn tỷ trọng sản xuất hàng chế biến sâu. Chế biến hàng giá trị gia tăng một mặt là vừa để nâng cao giá trị hiệu quả kinh tế kinh doanh cho ngành của mình. Thứ 5 là cần phải nâng cao khả năng, năng lực tuân thủ trước bối cảnh mà các yêu cầu, các quy định thị trương ngày càng khắt khe như thế.
Cuối cùng, đó chính là muốn mở rộng thị trường bây giờ thì phải tăng cường hơn nữa xúc tiến thương mại; Và truyền thông ngành hàng. Nếu mà những giải pháp này được triển khai đồng bộ thì VASEP rất lạc quan và kỳ vọng năm 2026 xuất khẩu thuỷ sản có thể đạt được mức tăng trưởng 10%.
PV. Xin trân trọng cảm ơn bà!
