Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, “kinh tế bạc” đang dần trở thành một xu hướng mới tại Việt Nam. Không chỉ là đối tượng thụ hưởng an sinh xã hội, nhiều người cao tuổi vẫn tích cực tham gia lao động, góp phần tạo ra giá trị kinh tế và duy trì nhịp sống năng động.
khám và tư vấn cho bệnh nhân.
Người cao tuổi không “nghỉ hưu”
Tại nhiều khu dân cư và tuyến phố ở Hà Nội, không khó để bắt gặp hình ảnh người cao tuổi vẫn miệt mài làm việc mỗi ngày. Từ những quán nước vỉa hè, cửa hàng tạp hóa nhỏ, đến công việc bảo vệ, trông xe hay làm nghề thủ công, người lớn tuổi vẫn duy trì nhịp lao động đều đặn. Đối với họ, công việc không chỉ mang lại thu nhập mà còn là niềm vui và sự gắn kết với xã hội.
Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tính đến năm 2024, Việt Nam có hơn 14 triệu người cao tuổi và con số này đang tiếp tục gia tăng nhanh chóng. Việt Nam đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011, đặt ra yêu cầu cần có những cách tiếp cận mới nhằm tận dụng hiệu quả nguồn lực này. Chia sẻ về việc tiếp tục lao động ở tuổi cao, ông Lê Đình Cảnh (65 tuổi) đang làm nhân viên bảo vệ tại một quán ăn Hà Nội, cho biết: “Đi làm là để trang trải cho cuộc sống hiện tại của mình và gia đình, nuôi con ăn học, bà ở nhà làm ruộng, chăn nuôi, tức là thêm thu nhập để hỗ trợ gia đình. Để làm công việc này thì đúng ra không phù hợp với sức khỏe lắm, nhưng vẫn phải cố. Cảm thấy cũng có áp lực và vất vả, nhất là mùa hè nắng nóng. Có những lúc mùa hè ra ngoài đón khách cũng thấy choáng nhưng vẫn phải cố. Đến lúc lấy lương cũng chỉ được phép để lại 1 triệu, còn 5 triệu rưỡi gửi về gia đình để bà ở nhà lo toan cho con cái học”.
Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, việc người cao tuổi tham gia lao động còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Theo bà Lục Thị Đượm (68 tuổi, Hà Nội), việc duy trì lao động khi đã bước vào tuổi xế chiều mang lại nhiều lợi ích về cả vật chất lẫn tinh thần: “Thực ra, ở độ tuổi này, lẽ ra được nghỉ ngơi, nhưng tôi muốn xuống đây để bán hàng để kiếm thu nhập dù nhỏ nhoi nhưng rất vui. Tuổi già nhiều khi ở nhà cảm thấy trì trệ. Thu nhập cũng không đáng là bao, chủ yếu được đồng rau đồng muối hỗ trợ cho con cháu một phần nào. Những người như tôi mà còn đi bán hàng là rất tốt, còn đóng góp cho xã hội một phần, và còn cảm thấy niềm vui của tuổi già”.
Không chỉ những công việc lao động phổ thông, nhiều người cao tuổi có trình độ chuyên môn cao vẫn tiếp tục cống hiến sau khi nghỉ hưu, đặc biệt trong các lĩnh vực, như: y tế, giáo dục, tư vấn. Chia sẻ về vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Xuân Lượng, nguyên Trưởng khoa Dinh dưỡng Bệnh viện E, cho biết: “Sau khi nghỉ hưu, vẫn đi làm vì thực tế nhu cầu về kinh tế cũng có, nhưng quan trọng hơn là đam mê về nghề nghiệp. Vì mình thấy là chuyên môn cũng như tích lũy kinh nghiệm trong thời gian công tác cũng còn tương đối mà sức khỏe thì ổn định, không có gì gọi là yếu hay phải nghỉ ngơi gì cả. Người về hưu mà được đi làm cũng là một niềm phấn khích, và bản thân tôi cũng thế, là cảm thấy mình còn hữu ích, còn giúp cho được vợ con cũng như cho ngoài cộng đồng”.
Nhóm lao động này được đánh giá là có lợi thế lớn về kinh nghiệm, kỹ năng và sự am hiểu nghề nghiệp, góp phần đào tạo thế hệ trẻ và duy trì chất lượng trong nhiều lĩnh vực.
Đầu tư con người - nền tảng bền vững của kinh tế bạc
Thực tế cho thấy, trong bối cảnh tuổi thọ trung bình ngày càng tăng, lực lượng lao động cao tuổi với kinh nghiệm và kỹ năng tích lũy đang trở thành một phần không thể thiếu của nền kinh tế. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả nguồn lực này, cần có các chính sách phù hợp, như: tạo việc làm linh hoạt, hỗ trợ đào tạo kỹ năng và nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Trước xu hướng già hóa dân số ngày càng rõ nét, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để chăm sóc tốt cho người cao tuổi hiện tại, mà còn là cách chuẩn bị cho một thế hệ “kinh tế bạc” trong tương lai. Trao đổi về vấn đề này, Giáo sư Giang Thanh Long chia sẻ: “Thực ra, Việt Nam hiện nay đang có một xu hướng dân số rất quan trọng, tức là vừa già hóa nhanh, nhưng cùng lúc đó đang ở đỉnh của dân số vàng. Việt Nam có rất nhiều người trong độ tuổi lao động và dự báo sẽ tiếp tục tăng trong khoảng 10-15 năm nữa. Điều đó có nghĩa phục vụ tốt cho dân số già bây giờ, nhưng đồng thời cũng phải chuẩn bị tốt cho dân số già sau này. Khỏe hơn về mặt thể chất, tốt hơn về mặt tinh thần, giàu hơn về mặt kinh tế. Nếu thực sự như vậy, sau này, họ sẽ là những người đóng góp cho nền kinh tế”.
Trong bối cảnh kinh tế - xã hội đang chuyển mình mạnh mẽ, “kinh tế bạc” được kỳ vọng sẽ trở thành một động lực tăng trưởng mới. Việc phát huy vai trò của người cao tuổi không chỉ góp phần đảm bảo an sinh xã hội mà còn tạo thêm nguồn lực cho phát triển bền vững. Xu hướng này cho thấy tuổi già không còn là điểm dừng của lao động, mà đang trở thành một giai đoạn tiếp tục đóng góp, khẳng định giá trị của mỗi cá nhân trong xã hội hiện đại.
CTV Thu Hiền, Phương Thảo, Phương Dung
