Việt Nam đã có mạng lưới 17 Hiệp định Thương mại tự do (FTA) đang thực thi, mở rộng đáng kể không gian thị trường cho nền kinh tế và doanh nghiệp. Tuy nhiên, từ cam kết quốc tế đến kết quả tăng trưởng còn phụ thuộc vào cách từng địa phương tổ chức thực hiện, hỗ trợ doanh nghiệp và chuyển hóa cơ hội hội nhập thành năng lực cạnh tranh thực chất.
Chỉ số thực thi các hiệp định thương mại tự do tại các địa phương (FTA Index) năm 2025 ghi nhận điểm trung bình của cả nước ở mức 21,66/40 điểm. Hải Phòng dẫn đầu với 35,6 điểm, Tuyên Quang đứng thứ hai với 33,6 điểm, tiếp đến là Thanh Hóa, Vĩnh Long, Cà Mau. Ở từng nhóm tiêu chí, vị trí dẫn đầu cũng có sự khác nhau: Hải Phòng dẫn đầu về Tiếp cận thông tin với 9,85 điểm và Thực thi quy định pháp lý theo FTA với 9,4 điểm; Lai Châu dẫn đầu về Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA với 7,59 điểm; Cà Mau dẫn đầu về Phát triển bền vững với 9,29 điểm.
Những khác biệt này cho thấy hiệu quả của các FTA không chỉ phụ thuộc vào những gì được cam kết, mà ngày càng phụ thuộc vào năng lực thực thi ở từng địa phương. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh: “Điều đó cho thấy lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do không tự chuyển hóa thành tăng trưởng nếu thiếu năng lực tổ chức thực hiện và sự phối hợp hiệu quả giữa Trung ương, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Qua năm đầu triển khai, FTA Index đã tạo ra một cách tiếp cận mới trong công tác thực thi FTA và nhiều địa phương đã chủ động rà soát chương trình hành động, tăng cường đối thoại với doanh nghiệp, cải tiến chất lượng, cung cấp thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp để tận dụng các cam kết FTA và quan tâm nhiều hơn đến kết quả thực thi thay vì chỉ dừng lại ở việc ban hành kế hoạch”.
Từ góc độ địa phương, yêu cầu đó càng rõ hơn. Hải Phòng là một ví dụ về việc gắn thực thi FTA với yêu cầu phát triển của địa phương. Năm 2025, thành phố đạt mức tăng trưởng GRDP 11,81%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 91,72 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu và trung tâm logistics của khu vực phía Bắc. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng Hoàng Minh Cường cho biết: “Bộ chỉ số FTA Index giúp cho thành phố có thể nhìn được toàn bộ hệ thống hoạt động hiệu quả như thế nào, mà đặc biệt hơn là từ góc nhìn của doanh nghiệp. Qua đó, sẽ giúp cho thành phố hình dung được là thành phố phải làm gì tốt hơn để có thể cung cấp thông tin, hỗ trợ cho các doanh nghiệp cũng như tận dụng được tốt hơn các hiệp định thương mại tự do”.
Trong bối cảnh các FTA ngày càng gắn với tiêu chuẩn xanh, quy tắc xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu cao về chất lượng, vai trò của địa phương vì thế không chỉ là triển khai chính sách, mà phải tạo môi trường để doanh nghiệp nâng cao năng lực và đi sâu hơn vào chuỗi giá trị. Khi cam kết hội nhập được chuyển hóa thành hành động cụ thể ở từng địa phương, FTA mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
