Ngày 21/6 vừa qua, tại Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp, Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và Văn hóa Việt ở nước ngoài đã tổ chức lễ kỷ niệm 5 năm thành lập cùng sự tham gia của nhiều hội đoàn người Việt ở châu Âu và thành viên tham dự từ nhiều điểm cầu trên khắp thế giới.
Điều đặc biệt là, những hoạt động thực chất của Diễn đàn tiếng Việt đầu tiên và rộng lớn này của người Việt ở nước ngoài, đã tiếp tục được nối dài, ngay trong ngày hoạt động của sự kiện, với hai tọa đàm, chia sẻ chuyên môn xung quanh nội dung gìn giữ tiếng Việt và quảng bá Văn hóa Việt ở nước ngoài.
Từ hội thảo online mùa Covid đến mạng lưới dạy và học tiếng Việt khắp thế giới
Khẳng định hành trình hình thành, phát triển và những đóng góp nổi bật của Diễn đàn trong việc kết nối các thầy cô, chuyên gia, phụ huynh, học sinh và những người yêu tiếng Việt ở nhiều quốc gia, ông Lê Xuân Lâm, Chủ tịch Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và Văn hóa Việt ở nước ngoài, nói: “Sau 5 năm kiên trì với quyết tâm cao của các thành viên, việc giảng dạy tiếng Việt và các hoạt động quảng bá văn hóa đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Mặc dù gặp không ít khó khăn tại nhiều quốc gia, Diễn đàn vẫn tổ chức thành công các buổi giao lưu trực tuyến, các buổi tọa đàm, hội thảo quy mô lớn để các thành viên báo cáo tình hình dạy, học tiếng Việt và hoạt động văn hóa tại nước sở tại”.
Một trong những thành tựu đầu tiên và quan trọng nhất của Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và Văn hóa Việt ở nước ngoài là khả năng kết nối. Từ bối cảnh đại dịch Covid-19, khi nhiều lớp học bị gián đoạn, phương pháp giảng dạy phải thay đổi, Trường Tiếng Việt Lạc Long Quân và Hội Người Việt Nam tại Ba Lan đã khởi xướng hội thảo trực tuyến về dạy và học tiếng Việt ở nước ngoài vào ngày 27/6/2021. Hội thảo thu hút hơn 100 đại biểu, hơn 40 tham luận từ các chuyên gia, giáo viên, giảng viên tiếng Việt ở nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như Ba Lan, Đài Loan, Đức, Hàn Quốc, Hungary, Nga, Pháp, Thái Lan, Ukraine...
Từ tiền đề ấy, ngày 15/7/2021, Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt ở nước ngoài được thành lập với mục tiêu xây dựng một mạng lưới trực tuyến để các thành viên hỗ trợ nhau trong việc giữ gìn và truyền bá tiếng Việt ở nhiều châu lục. Ban điều hành Diễn đàn gồm 15 thành viên đến từ 10 quốc gia ở châu Âu, châu Á và châu Úc. Đây là nền tảng giúp các hoạt động dạy học tiếng Việt không còn rời rạc trong từng cộng đồng riêng lẻ, mà từng bước trở thành một không gian chia sẻ kinh nghiệm chung.
Trong năm năm qua, thêm mục tiêu “gìn giữ Văn hóa Việt”, Diễn đàn duy trì đều đặn nhiều hoạt động chuyên môn. Các tọa đàm, buổi nói chuyện trực tuyến tập trung vào những vấn đề thiết thực: giới thiệu giáo trình dạy tiếng Việt, đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ, dạy trẻ em gốc Việt, giảng dạy phát âm tiếng Việt cho người nước ngoài. Bên cạnh đó, Diễn đàn còn xây dựng cộng đồng trên mạng xã hội với hơn 500 thành viên, chuẩn bị trang web riêng và tham gia hưởng ứng các hoạt động tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Thành tựu đặc biệt quan trọng tiếp theo trong hoạt động của Diễn đàn là nâng dần chất lượng chuyên môn cho đội ngũ dạy tiếng Việt ở nước ngoài, không chỉ dừng ở tinh thần cộng đồng, mà còn hướng tới việc chuyên nghiệp hóa hoạt động giảng dạy. Tại tọa đàm, Phó giáo sư Nguyễn Thiện Nam nhấn mạnh việc đào tạo giáo viên tiếng Việt như một ngoại ngữ, trong đó tri thức nền về tiếng Việt là yêu cầu then chốt.
Từ kinh nghiệm đào tạo giáo viên dạy tiếng Việt cho người nước ngoài tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó giáo sư Nguyễn Thiện Nam cho rằng người dạy không chỉ cần nhiệt tình, yêu nghề, kiên nhẫn, mà còn phải có tri thức về ngôn ngữ học, tiếng Việt, phương pháp dạy tiếng, quản lý lớp học, ứng dụng công nghệ và hiểu biết văn hóa Việt Nam.
Một điểm đáng chú ý khác là nỗ lực bổ sung học liệu phù hợp với trẻ em Việt Nam ở nước ngoài. Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết giới thiệu bộ sách “Vui học tiếng Việt”, hướng đến nhóm trẻ mới bắt đầu học nói và học tiếng Việt. Ông chỉ ra rằng nhiều bộ sách hiện có chủ yếu phù hợp với trẻ đã có vốn tiếng Việt nhất định hoặc đã sử dụng thành thạo chữ Latin. Vì vậy, theo ông, bộ sách Vui học tiếng Việt ra đời là để dành cho trẻ em từ lúc bắt đầu học nói.
Tọa đàm cũng mở rộng góc nhìn sang nhiều mô hình thực tế ở nước ngoài. Giảng viên Nguyễn Thị Liên Hương, Phó Chủ tịch Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và Văn hóa Việt , từ Đài Loan, (Trung Quốc) chia sẻ về một trường hợp đặc biệt: tiếng Việt đã bước vào hệ thống giáo dục phổ thông và đại học tại Đài Loan. Theo bà, tiếng Việt ở đây không còn chỉ nằm trong phạm vi gia đình hay lớp học cộng đồng, mà đã trở thành một phần của hệ thống giáo dục chính thức của Đài Loan.
"Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu người học ở Đài Loan, mà thách thức lớn nhất là vẫn chưa xây dựng được một hệ sinh thái hoàn chỉnh cho việc dạy và học tiếng Việt. Hệ sinh thái đó bao gồm chương trình đào tạo, giáo trình, đội ngũ giáo viên, hệ thống đánh giá năng lực và sự kết nối giữa các cấp học, tức là học sinh chỉ học hết tiếng Việt ở cấp một, sau đó cấp hai, cấp ba lại không được học như là một ngoại ngữ. Hai nữa, tiếng Việt đang phát triển nhanh về quy mô, nhưng để phát triển bền vững thì ở Đài Loan cần có sự hỗ trợ cũng như nền tảng đồng bộ và lâu dài hơn." - Giảng viên Nguyễn Thị Liên Hương cho biết.
"Yêu ngôn ngữ đi qua dạ dày"
Từ thực tế Đài Loan, (Trung Quốc) vấn đề đặt ra là cần xây dựng một hệ sinh thái tiếng Việt hoàn chỉnh hơn, bao gồm chương trình đào tạo, giáo trình, đội ngũ giáo viên, hệ thống đánh giá năng lực và sự kết nối giữa các cấp học. Đây cũng là một hướng gợi mở quan trọng cho hoạt động của Diễn đàn trong giai đoạn tiếp theo: không chỉ khơi dậy nhu cầu học tiếng Việt, mà còn góp phần tạo nền tảng để việc học ấy phát triển bền vững.
Ở một hướng tiếp cận khác, giảng viên Ngô Thị Bích Thu từ Hàn Quốc chia sẻ kinh nghiệm dạy tiếng Việt thông qua các hoạt động ngoại khóa, ẩm thực, phim ảnh, âm nhạc, dã ngoại, giao lưu với du học sinh Việt Nam, dùng tiếng Việt khi giảng dạy lịch sử Việt Nam và chương trình “Đêm Việt Nam”. Cách làm này cho thấy văn hóa có thể trở thành chiếc cầu tự nhiên để người học đến với tiếng Việt. Bà đúc kết: “yêu ngôn ngữ đi qua dạ dày” - "Đây là một trong những sinh hoạt chúng tôi tổ chức vào mỗi học kỳ cho sinh viên một đến hai lần. Các em có thể học tất cả các từ vựng liên quan đến nhà bếp, các món ăn, các loại gia vị vân vân và phải thực hành nói tiếng Việt. Trong buổi gặp mặt này chúng tôi thường mời các lưu học sinh, du học sinh Việt Nam đang học tại trường cùng tham gia. Như vậy các em có thể trao đổi, giúp đỡ lẫn nhau và giúp các sinh viên học thêm được rất nhiều tiếng Việt từ các bạn..." - Bà Bích Thu ví dụ.
Câu chuyện từ Trường Tiếng Việt Lạc Long Quân tại Ba Lan, do ông Đặng Ngọc Hân trình bày, lại cho thấy một mô hình tổ chức bền vững hơn ở cấp cơ sở. Mô hình quản trị của trường là sự kết hợp giữa doanh nghiệp, nhà trường và cộng đồng. Sau nhiều năm hoạt động, trường đã xây dựng được chương trình giảng dạy, đội ngũ giáo viên, hoạt động ngoại khóa, trại hè và môi trường học tập ổn định cho con em người Việt tại Ba Lan. Ông nhấn mạnh: “Sau 27 năm hoạt động, với cơ chế tổ chức và quản lý như vậy thì nhà trường đã tạo dựng được một môi trường học tiếng Việt thực sự ổn định và bền vững”.
Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và Văn hóa Việt ở nước ngoài, qua 5 năm, với sự góp sức không vụ lợi, chí công vô tư của các thầy cô giáo, của những người yêu tiếng Việt trên khắp thế giới, đã kết nối hiệu quả, thực chất cho một mạng lưới người dạy và người học tiếng Việt trên toàn cầu; tạo diễn đàn chia sẻ chuyên môn, học liệu, phương pháp giảng dạy; và thúc đẩy những mô hình gắn tiếng Việt với văn hóa Việt trong đời sống cộng đồng.
Sau năm năm, Diễn đàn không chỉ là nơi gặp gỡ của những người yêu tiếng Việt, mà còn là một không gian chung để các kinh nghiệm riêng từ nhiều địa bàn có người Việt sinh sống trên thế giới, được chia sẻ, đối thoại và lan tỏa. Trong dòng chảy hội nhập của các thế hệ người Việt xa quê, đó là một nỗ lực cần thiết để tiếng Việt tiếp tục được nói, được học, được yêu và được truyền lại
