Giữa nhịp sống ồn ào, hiện đại của một số phường trung tâm tỉnh Cà Mau (trước là thành phố Cà Mau), có những quán nhỏ tồn tại hàng chục năm gợi một thời đã xa. Đó là nơi những người lớn tuổi trở về ký ức tuổi thơ, người trẻ tìm thấy hương của quá khứ và người xa nhà trở lại với vị quen thuộc của quê hương.
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Nằm cuối con hẻm nhỏ phường 2, nhìn ra sông Cà Mau, quán đá đậu Ông Dú lúc nào cũng tấp nập khách. Chủ quán là hai người phụ nữ tuổi gần 70, mái tóc bạc trắng nhưng đôi tay nhanh nhẹn làm từng ly đá đậu cho khách. Đó là 2 người em gái của ông Dú, họ tiếp quản xe đá đậu bằng gỗ của anh trai và tiếp tục mang đến cho người Cà Mau và du khách gần xa hương vị thân quen của các loại đậu kết hợp với đá bào. Bà Ngô Thị Yến, chủ quán đá đậu, cho biết: “Hồi đó ông anh với mẹ bán. Giờ mẹ cũng mất rồi. Ông anh bệnh nghỉ luôn. Giờ tới hai chị em. Bán 54 năm. Đậu xanh, đậu đỏ, bột khoai, khóm, chuối, mấy người uống thập cẩm thì để hết vô.”
Nhiều người Cà Mau gọi đá đậu là món của tuổi thơ. Đây là địa chỉ quen thuộc của những ngày tháng nhiều người được mẹ cho tiền ghé quán thưởng thức những ly đá đậu ngọt ngào, mát lạnh. Bạn Trương Thị Tú Trinh cho biết: “Hôm nay mình về quê, mình chọn quán này vì có không gian vắng người muốn nhìn ra sông. Mình biết quán này tại vì hồi cấp 2, hồi còn bé hay đi với bạn nên bây giờ đi học ở Sài Gòn về quê cũng ghé lại.”
Quán có không gian thoáng đãng nhìn ra sông Cà Mau với những chiếc xuồng, đò đi lại ngược xuôi, xa xa là chợ Cà Mau nhộn nhịp gợi khung cảnh cuộc sống của người miền Tây hàng chục năm trước. Quán đá đậu này được nhiều người trẻ Cà Mau, thậm chí cả những người nổi tiếng trên mạng xã hội giới thiệu. Vì vậy, ngày càng có nhiều người ở xa tìm đến để thưởng thức hương vị truyền thống và tận hưởng khung cảnh đặc trưng mang dấu ấn của quá khứ. Nguyễn Thị Thuỳ, một bạn trẻ xã Đầm Dơi lần đầu thưởng thức đá đậu, cho biết: “Trên mạng xã hội, mọi người giới thiệu đây là một quán đá đậu nhất định phải tới khi đến Cà Mau. Em thấy cũng khá đặc biệt. Em yêu thích truyền thống, muốn trải nghiệm xem như thế nào. Em thấy cũng đặc biệt. Một món ăn, em chưa ăn được ở bất cứ đâu. Nghe đá đậu có vẻ quen thuộc. Nhưng thật ra, nó được kết hợp rất nhiều thứ làm cho cái món đá đậu ở đây hơi khác biệt. Với lại khung cảnh ở đây đẹp, rất hoài niệm của Cà Mau những năm trước.
Trong một quán nhỏ nằm bên sông Cà Mau, thuộc khu vực phường An Xuyên vào những buổi chiều, khi nắng đang dần dịu nhẹ, một người phụ nữ lại chuẩn bị đồ nghề bắt đầu làm món bánh cống. Ở Cà Mau có nhiều quán bánh cống, mỗi quán lại gắn liền với sự thân thuộc và câu chuyện riêng liên quan đến cuộc sống dân cư quanh đó. Ở đây, người ta không gọi chủ quán bằng tên của bà, mà gọi là bà bánh cống, người làm ra món ăn ngon mỗi buổi chiều. Bà Hoàng Thị Khiếm cho biết: “Bán 35 năm nay. Bánh này của bà già bán, mình bán theo. Chỉ có bột gạo, bột nếp. Đậu xanh, thịt, mình chiên cùng bánh. Bán từ năm 90 đến giờ. Bán cái này không lời bao nhiêu, cũng đủ mình sống được.”
Bánh cống hay còn gọi là bánh cóng, là món ăn đặc sản của đồng bào Khmer Nam bộ. Bánh có lớp vỏ bột giòn hoà quyện nhân đậu xanh, thịt và tôm. Đây là món ăn hấp dẫn đối với du khách khi đến miền Tây. Còn đối với người Cà Mau, như chị Vương Thị Bích Trâm, mỗi lần nghỉ phép từ Thành phố Hồ Chí Minh về nhà, chị lại đến quán của bà bánh cống để thưởng thức hương vị quen thuộc: “Bánh cống của cô này đã bán lâu đời lắm rồi. Ở đây, mình thích bánh của cô làm rất nhiều đậu xanh ăn rất bùi, rất béo. Khi mình ăn kèm với rau sống, mình chấm nước mắm, nước mắm không quá mặn, không quá nhạt rất vừa phải, quyện vào nhau, ăn rất là đỉnh luôn.”
Cách không xa quán bánh cống, cũng thuộc phường An Xuyên, quán kem chuối lúc nào cũng đông khách, đặc biệt là các bạn trẻ. Nhìn bề ngoài quán có vẻ khang trang, mới mẻ nhưng ở đây đã có những món ăn tồn tại hàng chục năm. Bà Phạm Thị Mỹ Hoà chủ quán, cho biết: “Quán bán 40 năm rồi. Bán những món truyền thống. Bí quyết mẹ truyền lại. Kem chuối thành phần là bột và chuối, cốt dừa. Món kem chuối này mẹ làm cũng 40 năm đến giờ.”
Cà Mau là vùng có diện tích trồng chuối lớn ở miền Tây. Từ những quả chuối thơm ngon, người dân đã làm ra món kem dân dã nhưng lại mang hương vị đặc trưng của vùng sông nước. Đó là vị ngọt của chuối xiêm chín, kết hợp với vị béo ngậy của cốt dừa, đậu phộng là món thanh mát phù hợp với thời tiết nắng nóng của mảnh đất Tây Nam Bộ.
Mỗi quán nhỏ ở Cà Mau như cất giữ một câu chuyện riêng của bao thế hệ. Đến đó, người ta không chỉ được thưởng thức những món ăn đậm hương vị đặc trưng, mà còn như được trở về với không gian mộc mạc, bình yên và nhịp sống chậm rãi của miền Tây năm nào.
