Tại Hà Nội, dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân được triển khai từ nhiều năm trước, đã chuyển đổi một đoạn bờ sông Hồng bị bỏ quên thành một trong những không gian văn hóa độc đáo của Thủ đô. Dự án không chỉ thay đổi diện mạo của một khu dân cư dưới chân cầu Long Biên mà còn thay đổi nhận thức của người dân về môi trường và không gian sống.
Nghe âm thanh bài viết tại đây:
Một khu tập kết rác thải dài khoảng 500 mét nằm cạnh bờ sông Hồng, phía dưới chân cầu Long Biên, thuộc phường Phúc Tân, quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) vốn là nơi chẳng ai muốn đặt chân tới, nay đã trở thành không gian sáng tạo văn hóa độc đáo, thu hút sự quan tâm của nhiều người.
Trên nền bức tường đã nhuốm màu thời gian được xây dựng ngăn giữa khu vực nhà dân và hành lang ven sông Hồng, 16 tác phẩm nghệ thuật của 16 nghệ sĩ trong nước và quốc tế được thiết kế với nhiều chất liệu khác nhau, làm thay đổi diện mạo cho con đường. Tác giả trẻ Cấn Văn An tạo ra một con thuyền chống lũ của người dân sống ven sông Hồng với tác phẩm “Phản chiếu song hành”, trên đó gắn 5.000 mảnh gương để phản chiếu hình ảnh cây cầu Long Biên. Tác giả Vương Văn Thạo với “Lịch sử vỡ” sắp đặt 36 đĩa gốm đường kính 30cm để tương tác với câu chuyện về ngôi làng cổ ven sông-làng gốm Bát Tràng. Nhà nghiên cứu mỹ thuật, nghệ sĩ thị giác Trần Hậu Yên Thế với tác phẩm “Bức tường danh vọng” gợi nhắc ký ức về những cánh cửa của các căn nhà bị biến mất trong quá trình phát triển đô thị.
Nhà nghiên cứu mỹ thuật, nghệ sĩ thị giác Trần Hậu Yên Thế chia sẻ: “Đây là dự án mà nghệ sĩ đã cùng đồng hành với chính quyền và người dân để thay đổi khu vực trước đây rất tối và không sạch sẽ. Các nghệ sĩ thấy rằng đây là khu vực ở vị trí đô thị, trung tâm Thành phố nhưng bị bỏ quên. Dự án không được thực hiện theo thông lệ thông thường, đó là tác phẩm nghệ thuật được thực hiện trên một bờ tường sạch. Ở đây, chúng tôi làm ngược lại. Sau khi tác phẩm nghệ thuật hiện diện ở khu vực Phúc Tân thì không gian ở đó trở nên sạch hơn và cộng đồng có ý thức làm sạch khu vực đó hơn.”
Dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân kể câu chuyện về văn hóa, lịch sử của vùng đất Phúc Tân, về sông Hồng và rộng hơn nữa là về Hà Nội. Đáng nói, nhiều tác phẩm được thiết kế từ những vật dụng tái chế, như: vỏ chai, lốp xe, thùng phuy, bu gà… vừa thân thiện môi trường, vừa tạo sự khác biệt và độc đáo. Từ sắt phế thải và inox gương, nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, giám tuyển của dự án, mang đến tác phẩm sắp đặt hình ảnh của những gánh hàng rong, những người lao động ở bến sông Hồng.
Nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, giám tuyển của dự án, cho biết: “Dự án cũng khiến cộng đồng cư dân ở đó thấy tự hào hơn về không gian của họ, thúc đẩy việc họ chăm chút cho không gian đó hơn, có ý thức vệ sinh môi trường hơn. Dự án cũng góp phần thay đổi cảnh quan khu dân cư. Ánh sáng từ đèn ở các tác phẩm cũng khiến khu vực đó sáng lên.”
Mỗi buổi chiều hay ngày nghỉ cuối tuần, rất đông người dân vui chơi ở con đường nghệ thuật cộng đồng Phúc Tân. Dự án đã trở thành một phần hài hòa với đời sống của người dân nơi đây. Còn với khách du lịch, họ đến đây để ngắm nhìn những tác phẩm đang “sống” trong cộng đồng, thay vì được đóng khung trong bảo tàng. Họ cũng thích thú khi ngắm nhìn cầu Long Biên từ không gian này, với tiếng tàu hỏa và những thanh âm của nhịp sống thường ngày. Phúc Tân cho thấy một không gian đô thị hoàn toàn có thể thay đổi khi được nhận lại bằng những giá trị văn hóa cộng đồng.
Nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, giám tuyển của dự án, cho biết thêm: “Dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân mang tính đối thoại với cộng đồng cư dân ở đó; thu hút những người thích tìm hiểu, khám phá. Dự án trở thành cảm hứng để các nhóm nghệ sĩ khác phát triển các dự án nghệ thuật gắn với cộng đồng.”
Dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân không chỉ mang lại không gian xanh sạch cho cộng đồng mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết và sáng tạo. Đây là minh chứng cho thấy, với sự chung tay của cộng đồng, những điều kỳ diệu có thể trở thành hiện thực.
Cách đây 2 năm, Dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân được biết đến nhiều hơn sau khi Dự án nghệ thuật công cộng trên cầu đi bộ Trần Nhật Duật được khánh thành, giúp kết nối khu Phố cổ Hà Nội và khu vực phường Phúc Tân ngoài đê sông Hồng. Không gian này góp phần cải tạo diện mạo đô thị, vừa giúp người dân Thủ đô và du khách khám phá các di sản văn hóa nghệ thuật trong đô thị.
