Từng cho rằng, hệ thống điện mặt trời trên mái chung cư đơn giản chỉ giúp cư dân tiết kiệm một phần tiền điện dịch vụ, nhưng đến khi một sự cố xảy ra, cả khu vực chìm trong cảnh mất điện vì mưa lớn, anh Đinh Quốc Huy (Hà Nội) mới thực sự cảm nhận được giá trị của nguồn điện được tạo ra ngay trên mái nhà mình.
Khi xung quanh mất điện, hành lang vẫn sáng
Gần 6 năm trước, gia đình anh Đinh Quốc Huy chuyển về căn nhà mới tại khu đô thị Ecohome 3 trên đường Tân Xuân (Hà Nội). Đây là dự án chung cư được xây dựng theo chế độ nhà ở xã hội.
Thời điểm mua nhà, một trong những thông tin anh Huy được chủ đầu tư giới thiệu là tòa nhà có hệ thống điện mặt trời trên mái. Nguồn điện này được sử dụng để phục vụ các khu vực công cộng của chung cư.
Khi ấy, với anh Huy và nhiều cư dân, những tấm pin nằm trên mái của tòa nhà dường như vẫn là một tiện ích khá xa xôi.
Nhưng một sự cố xảy ra vài năm sau đã khiến anh thay đổi cách nhìn.
Hôm đó, mưa lớn gây ngập úng, hệ thống điện lưới bị cắt. Khu vực xung quanh mất điện. Nhưng bên trong tòa chung cư nơi gia đình anh Huy sinh sống, điện tại hành lang và khu vực nhà sinh hoạt cộng đồng vẫn được duy trì.
"Trước khi mua nhà vào đây thì mình đã biết trước là họ có hệ thống này rồi. Có nghĩa là chắc chắn tiện lợi rồi vì như vậy tiền phí dịch vụ của mình thì sẽ không bao gồm tiền phí ví dụ ở hành lang hay thang máy. Hay như đợt bị cắt điện do ngập đấy thì tôi thấy là điện ở thang máy và điện ở hành lang là không bị mất," anh Huy chia sẻ.
Theo ông Nguyễn Duy Dương, Trưởng Ban quản trị tòa nhà N02 (khu đô thị Ecohome 3), diện tích mặt sàn mái của tòa nhà khoảng 2.500 m2. Trong đó, khoảng 600 m2 được dành để lắp đặt các tấm pin mặt trời.
Từ diện tích này, nguồn điện được tạo ra đang phục vụ khoảng 1.300 thiết bị chiếu sáng tại hành lang các tầng, hầm xe, sân vườn, cùng hệ thống chiếu sáng và quạt trần tại phòng sinh hoạt cộng đồng.
Nói về giá trị của hệ thống điện mặt trời, ông Nguyễn Duy Dương vẫn nhớ một lần Hà Nội phải thực hiện cắt điện luân phiên theo khu vực. Đó là thời điểm giữa mùa hè.
Điện sinh hoạt trong từng căn hộ bị mất. Giữa thời tiết nóng nực, cuộc sống của các gia đình trong tòa nhà bị đảo lộn. Thế nhưng tại phòng sinh hoạt cộng đồng, những chiếc quạt trần vẫn hoạt động nhờ nguồn điện mặt trời.
Không gian vốn là nơi sinh hoạt chung của cư dân khi ấy trở thành điểm tập trung của nhiều người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Trong lúc điện sinh hoạt tại các căn hộ không còn, việc quạt trần tại đây vẫn quay khiến mọi người phấn khởi.
“Đặc thù của chung cư là các hành lang, hầm xe cần duy trì nguồn chiếu sáng 24/24. Dù thiết bị chiếu sáng là đèn LED, mỗi thiết bị đèn không tiêu tốn nhiều điện, nhưng nếu liên tục hoạt động thì chi phí hàng tháng cũng là một khoản không hề nhỏ. Điện mặt trời đã tiết kiệm được khoản này”, ông Dương chia sẻ.
Cũng theo ông Dương, hiệu quả của hệ thống còn được thể hiện qua lượng điện mà tòa nhà phải sử dụng hàng tháng. Theo tính toán của Ban quản trị Tòa nhà N02, điện mặt trời mái nhà giúp tiết kiệm tới 30% lượng điện tiêu thụ hàng tháng của cả tòa nhà.
Cơ hội từ những mái nhà chung cư
Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đặt ra yêu cầu phát triển năng lượng phải đi trước một bước, đáp ứng đầy đủ nhu cầu điện cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời thúc đẩy năng lượng tái tạo, đa dạng hóa nguồn cung và xây dựng thị trường năng lượng hiện đại, minh bạch, hiệu quả.
Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa khi Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, gắn với tăng cường tiết kiệm điện.
Trong bức tranh đó, hàng nghìn tòa chung cư tại các đô thị có thể trở thành một dư địa đáng chú ý. Khác với nhà ở riêng lẻ, các tòa nhà cao tầng thường có hệ thống phụ tải chung tương đối ổn định như chiếu sáng hành lang, sảnh, tầng hầm, bơm nước, thông gió, thiết bị kỹ thuật hay khu sinh hoạt cộng đồng.
Đây là những phụ tải có thể được nghiên cứu để sử dụng nguồn điện sản xuất ngay trên mái tòa nhà. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng và tỷ lệ điện mặt trời có thể thay thế điện lưới cần được khảo sát cụ thể đối với từng công trình.
TS. Võ Quang Lâm, Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, cho rằng tốc độ đô thị hóa nhanh đang mở ra một không gian mới cho điện mặt trời: “Trong thời gian từ nay đến năm 2030, năm 2035 các tòa chung cư sẽ phát triển rất nhanh, ngoài nhà dân riêng lẻ và các khu công nghiệp thì đây sẽ là dư địa để phát triển điện mặt trời mái nhà”, ông Lâm nhận định".
Quy mô của thị trường tiềm năng này có thể hình dung qua số lượng công trình hiện hữu. Theo số liệu thống kê tổng thể gần nhất của Viện Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng), cả nước có khoảng 4.500 nhà chung cư, trong đó khoảng 2.000 chung cư thương mại, tái định cư được xây dựng theo kiểu hiện đại. Điều này đồng nghĩa một diện tích mái đáng kể đang tồn tại ngay tại những khu vực có mật độ sử dụng điện cao.
Đáng chú ý, con số này chưa dừng lại khi Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển mạnh các khu đô thị và nhà ở cao tầng. Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu phát triển gần 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030; trong khi Hà Nội định hướng hình thành các khu đô thị đa chức năng, bao gồm nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, tái định cư và nhà ở phục vụ nhân lực công nghệ cao.
Tiềm năng còn thể hiện ở quy mô công suất có thể khai thác. Theo ông Nguyễn Anh Dũng, chuyên gia năng lượng của Quỹ Châu Á, những nghiên cứu trước đây về điện mặt trời tại khu vực đô thị cho thấy, riêng Hà Nội có thể có tiềm năng hàng nghìn MW điện mặt trời mái nhà: “Công suất này đối với Hà Nội không lớn nhưng nó gắn liền với các hộ tiêu thụ điện tại chỗ, và giảm áp lực đối với lưới điện phân phối ở các khu đô thị, trung tâm thành phố. Đây là tiềm năng đủ lớn để các cơ quan quản lý nhà nước nên quan tâm bổ sung các chính sách hỗ trợ phát triển”.
Nhìn từ những con số trên, giá trị của điện mặt trời trên mái chung cư không chỉ nằm ở tổng công suất có thể bổ sung cho hệ thống điện. Điểm đáng chú ý hơn là điện được sản xuất ngay tại nơi có nhu cầu tiêu thụ lớn, qua đó
CTV Minh Hoàn
