Lễ Kareh (dành cho nữ) và Katal (dành cho nam), là một trong lễ nghi vòng đời vẫn còn được cộng đồng người Chăm theo đạo Hồi giáo Bà Ni gìn giữ. Nghi lễ này để thông báo đến ông bà tổ tiên trong tộc họ đã thêm thành viên trưởng thành, đồng thời người được làm lễ chính thức trở thành một tín đồ Hồi giáo Bà Ni.
Nghe âm thanh phóng sự tại đây:
Từ bao đời nay, cứ vào tháng 6, tháng 8, hoặc tháng 10 (theo lịch Chăm), bà con dân tộc Chăm theo đạo Hồi giáo Bà Ni lại tổ chức lễ Kareh - Katal, tức lễ trưởng thành hay còn gọi là lễ nhập đạo cho con gái và con trai bắt đầu bước sang tuổi 15. Đây là một trong những nghi lễ quan trọng trong cuộc đời của người Chăm theo đạo Hồi giáo Ba Ni. Nghi lễ bao gồm cắt tóc, đặt tên thánh, cúng tổ tiên và nhận của hồi môn, thường kéo dài 3 ngày. Ngày thứ nhất, mọi người trong gia đình lo chuẩn bị trang phục, dựng rạp. Ngày thứ 2, họ chuẩn bị lễ vật, như: chuối, nếp nổ, bánh ít, bánh xalam... Và lễ cúng sẽ diễn ra vào ngày thứ 3.
Ảnh: Đoàn Sĩ/VOV-TP. Hồ Chí Minh
Dịp này, gia chủ (người đứng ra tổ chức) mời tất cả bà con trong làng đến dự để cùng chứng kiến thời khắc cậu con trai và cô con gái được thần linh công nhận là người trưởng thành. Tùy theo điều kiện kinh tế mà mỗi gia đình có thể tổ chức lễ trưởng thành cho con trai, con gái lớn hay nhỏ. Thường thì gia đình phải chuẩn bị mỗi người một nải chuối, một khay nếp nổ và một con gà trống để làm lễ cúng thần linh. Vào lúc hoàng hôn, các thanh niên nam nữ tập hợp tại địa điểm làm lễ. Nam sẽ do một vị chức sắc gọi là “Imem” hướng dẫn vào ngồi trong một rạp. Nữ sẽ được bà “Amuk Buh” hướng dẫn vào ngồi trong một cái rạp khác.
Đến sáng hôm sau, khi mặt trời vừa mọc, những người đỡ đầu cho số thanh niên nam nữ trên lần lượt hướng dẫn cho xuống sông tắm rửa tội. Đây là phần việc quan trọng trong quá trình tiến hành lễ trưởng thành. Người Chăm quan niệm dòng sông sẽ rửa sạch mọi bụi trần, rửa sạch mọi tội lỗi và mang lại sự thuần khiết cho con người. Đến với dòng sông là nhớ lại cội nguồn, thông báo với đất trời giai đoạn trưởng thành của một đời người.
Trước khi thực hiện các lễ nghi chính, phải làm lễ mbang Aluah tức là lễ tấu với Pô Nabi (vị thần linh) biết rằng có gia chủ làm lễ trưởng thành cho con cháu. Vào ngày lễ chính, sáng sớm một số người lớn tuổi sẽ dẫn các cháu đi tắm gội. Sau khi rửa tội tại sông, những thanh niên nam nữ lần lượt được đưa về nơi làm lễ chính. Tại đây, các vị chủ lễ chính thức đặt tên cho những người trưởng thành trong đợt này. Tên được đặt lấy từ tên các vị thần đỡ đầu.
Cái tên mà người đó sẽ được sử dụng khi qua đời, ở cả thế giới bên kia. Tiếp đến là việc chính thức thực hiện nghi lễ “cắt bao quy đầu” đối với nam. Tuy nhiên, ngày nay, nghi thức này thực hiện tượng trưng đối với nam giới. Đối với nữ thực hiện nghi lễ cắt tóc mái để xin thề không làm sai trái trong đạo giáo.
Trong quá trình diễn ra nghi lễ chính thức, một người bế một bé trai khoảng 8 tháng đến 1 tuổi là con cháu của gia đình hay trong dòng họ tổ chức lễ và gọi là Anek Po La Dhi vào làm lễ. Ông Imem Kết, người dân ở xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, cho biết vì ai sinh ra cũng phải nằm trong bụng mẹ, rồi mới sinh ra. Do đó, trước tiên phải làm lễ cho đứa bé này. “Bắt buộc phải có đứa trẻ này, vì phong tục tập quán của ông bà mình để lại từ xưa rồi. Đứa trẻ này phải là cháu trai, chứ không được là cháu gái, tầm 7 đến 8 tháng. Phải mặc cho bé bộ trang phục đúng theo quy định của đạo giáo. Thường phải tìm bé trai trong dòng họ, trường hợp bất khả kháng mới đi nhờ vả con cháu ngoài tộc họ.”
Tuy vẫn còn những nghi thức và tập tục trong quá trình thực hiện lễ Kareh - Katal, nhưng so với trước đây thì có sự tiến bộ hơn, nhất là rút ngắn thời gian trong quá trình làm.
Ông Lư Văn Xuống, người dân ở xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, cho biết: “Trước đây, những người tham gia làm lễ Kareh - Katal này phải đi tát ao bắt cá, vào rừng chặt củi để chuẩn bị lễ. Sau khi kết thúc lễ thì những người này vẫn tiếp tục ở lại phục vụ cho gia chủ từ 7 đến 10 ngày. Từ lúc bắt đầu làm lễ đến khi kết thúc lễ cũng mất gần nửa tháng, nhưng giờ rút gọn lại trong 3 ngày, bây giờ tiến bộ hơn.”
Kết thúc buổi lễ, gia đình mời bà con trong làng đã đến dự chứng kiến thời khắc cậu con trai và cô con gái được thần linh công nhận là người trưởng thành dùng bữa cơm thân mật. Các cô gái, chàng trai tại lễ trưởng thành này được bà con, họ hàng tặng quà, chúc mừng. Kể từ đó, những cô gái, chàng trai này đã chính thức trở thành tín đồ Hồi giáo Bà Ni và thành viên chính thức trong tộc họ.
