Công tác bảo tồn văn hóa truyền thống các dân tộc được tỉnh Thái Nguyên đặc biệt quan tâm, phục dựng. Nhiều di sản văn hóa có nguy cơ mai một đã hồi sinh, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của người dân và góp phần phát huy giá trị trong phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương.
Nghe âm thanh tại đây:
Tại xóm Khe Mông, xã Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Mùi là người mang nặng nỗi niềm của nhiều người Mông: Làm thế nào có thể gìn giữ, bảo tồn được tiếng khèn truyền thống. Ngoài việc tham gia biểu diễn tại các chương trình giao lưu văn hóa dân tộc, ông Mùi luôn đau đáu làm thế nào truyền lại nghệ thuật thổi khèn Mông cho thế hệ con cháu sau này. “Tôi dạy cho các cháu cũng nhiều, có người thích thì thổi được, không thích thì không học được. Thổi khèn không viết bằng chữ, chỉ học thuộc lòng thôi, nên học khó lắm, không đơn giản đâu. Muốn dạy cho các cháu biết để giữ gìn văn hóa cổ truyền.”
Cũng ở xã Văn Lăng, xóm Tân Đô là nơi nổi tiếng với vẻ đẹp của những ngôi nhà sàn truyền thống của dân tộc Nùng, với nét đặc trưng có 56 cột. Hiện ở xóm Tân Đô còn giữ được 60 nếp nhà sàn cổ gần như nguyên vẹn.
Ông Hoàng Văn Thành, người có uy tín ở xóm Tân Đô, xã Văn Lăng, cho biết: “Bây giờ thế hệ trẻ cũng đang biết giữ gìn vì nó có bản sắc riêng, ngấm vào người từ lâu đời rồi. Mình cũng tuyên truyền cái gì hay thì phải giữ gìn, cái gì lạc hậu thì đẩy lùi đi, phát huy nét đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc mình. Ngoài nhà sàn thì nét văn hóa, như: hát then, hát lượn, hát si… vẫn bảo tồn được.”
Năm 2024, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên đã hỗ trợ dựng một ngôi nhà sàn theo nguyên mẫu của đồng bào Nùng làm nhà văn hóa thôn Tân Đô, đồng thời cũng hỗ trợ kinh phí sửa chữa nhà sàn cho 5 hộ dân.
Ông Chu Văn Hưởng, trưởng xóm Tân Đô, xã Văn Lăng, mong muốn: “Nếu được Nhà nước hỗ trợ đầu tư thì bà con cũng rất mong muốn được hướng dẫn, tạo điều kiện cho bà con làm du lịch cộng đồng. Đồng thời, bảo tồn giá trị những ngôi nhà sàn cổ địa phương.”
Trong hành trình hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, xanh và bền vững, xã Văn Lăng luôn đặt nhiệm vụ bảo tồn sắc màu văn hóa của đồng bào các dân tộc. Đây là nguồn lực nội sinh tạo nên sức mạnh phát triển toàn diện của địa phương. Ông Ngô Văn Tài, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên, cho biết: “Để bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, chúng tôi cũng bám sát đề án của tỉnh Thái Nguyên, xây dựng đề án của xã và thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ dân gian. Đến thời điểm hiện tại, các câu lạc bộ đang hoạt động rất tốt, gắn liền với các lễ hội, hội làng.”
Với dân số hơn 1,7 triệu dân, trong đó 50 dân tộc cùng sinh sống, tỉnh Thái Nguyên đang sở hữu một “kho tài sản” văn hóa phong phú với hơn 550 di sản văn hóa phi vật thể, 336 lễ hội truyền thống cùng nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, như: hát then - đàn tính của người Tày, múa Tắc xình của người Sán Chay; hát ví của người Tày; hát Sấng Cọ, lễ hội Cầu mùa của người Sán Chay; lễ hội Lồng Tồng của người Tày; nghệ thuật may thêu của người Dao...
Đặc biệt “Thực hành Then của đồng bào Tày, Nùng, Thái” đã được Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên Hợp Quốc (UNESCO) ghi danh là Di sản đại diện của nhân loại, có 3 nghệ nhân được phong tặng Nghệ nhân Nhân dân và 19 Nghệ nhân Ưu tú. Địa phương đẩy mạnh hoạt động sưu tầm, phục dựng và truyền dạy di sản. Ông Dương Quang Bạo, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thái Nguyên, cho biết: “Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có tác động rất lớn, liên quan đến phát triển du lịch cộng đồng. Đặc biệt giúp nâng cao được nhận thức và thu nhập cho người dân.”
Những sắc màu văn hóa đặc trưng của từng dân tộc tạo nên diện mạo văn hóa thống nhất trong đa dạng ở tỉnh Thái Nguyên. Trong bối cảnh không gian văn hóa được mở rộng với sự giao thoa của nhiều vùng, nhiều tộc người, Thái Nguyên có thêm điều kiện để hình thành các sản phẩm văn hóa độc đáo, mang bản sắc riêng.
