Khi lời hứa của thiên tử không phải trò đùa, vận mệnh quốc gia còn chưa vững, mối lương duyên của Công chúa Quỳnh Trân và Hưng Vũ Vương Trần Quốc Nghiễn, con trai Hưng Đạo Vương Trần Hưng Đạo đã được quyết định, thì cũng là lúc người con gái ấy phải dứt tình riêng vì việc nhà, việc nước. Tiếng hát cũng như nỗi lòng của nàng trong đêm thanh vắng khi vừa phải dứt bỏ mối tình sâu nặng với Trần Khánh Dư để từ nay trọn đạo phu thê, qua từng cách nhả chữ, luyến láy của nữ diễn viên Trần Ngát thể hiện được sự khắc khoải, tiếc nuối.
Đây cũng chính là phân cảnh để lại nhiều ấn tượng với người xem, mang về cho Trần Ngát Huy chương Vàng tại Liên hoan chèo toàn quốc năm 2025.
Lấy nguyên mẫu nhân vật lịch sử công chúa Thiên Thụy (con gái của vua Trần Thánh Tông, chị gái của Trần Nhân Tông), vai diễn này trong vở chèo “Chuyện công chúa triều Trần” của nhà viết kịch, NSND Lê Tuấn Cường đòi hỏi khả năng nắm bắt hoàn cảnh lịch sử cũng như diễn tả tâm lý phức tạp của nhân vật. NSUT Tuấn Tài, đồng nghiệp của Trần Ngát kể lại: “Trần Ngát là một diễn viên có đủ thanh, sắc, thục, tinh, khí, thần, đặc biệt là vóc dáng cao ráo, thuận lợi trên sân khấu truyền thống. Ngát lại có niềm đam mê nghệ thuật chèo và đến nay đã được giao nhiều vai chính. Đặc biệt vai công chúa Thiên Thụy trong vở “Công chúa triều Trần” là một vai khó vì đó là một nhân vật lịch sử, nếu không nghiên cứu cẩn thận thì sẽ không diễn thành công được phần nội tâm nhân vật. Đây cũng là một vai chính khá nặng, xuyên suốt hơn 2 tiếng đồng hồ và Trần Ngát đã đảm nhận một cách sáng tạo, mới mẻ”.
Trần Ngát sinh năm 2000. Sinh ra trong một gia đình không có ai theo nghệ thuật, nhưng từ lúc còn nhỏ, Ngát đã yêu thích ca hát và tình yêu nghệ thuật cứ thế lớn dần. Mong ước ban đầu của Ngát là được trở thành diễn viên kịch nói. Thế nhưng khi tham gia ngày hội hướng nghiệp tại Hà Nội, Ngát được gặp gỡ các nghệ sĩ tên tuổi của nghệ thuật chèo và được định hướng đăng kí theo học nghệ thuật truyền thống tại Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội. Chất giọng khỏe, vang cộng với ngoại hình cao ráo, kì thi tuyển năm ấy Trần Ngát là một trong những học viên trúng tuyển.
Trong khoảng 10 năm trở lại đây, thường các chuyên ngành của Bộ môn kịch hát dân tộc như Chèo, Tuồng, Cải lương rất khó tuyển sinh. Số lượng các học viên theo học không nhiều, thay vào đó họ lựa chọn những chuyên ngành đang có sức hút hơn như kịch nói, điện ảnh truyền hình. Khóa học của Trần Ngát có 150 người đăng kí tuyển sinh bộ môn chèo, sau đó chỉ lấy được 20 người.
Thời gian theo học tại Khoa Kịch hát Dân tộc, Đại học Sân khấu Điện Ảnh Hà Nội với Trần Ngát đầy kỉ niệm, cũng có lúc cảm thấy hoang mang, nản lòng vì nghệ thuật chèo học khó và không phải ai cũng kiên trì đi hết chặng đường sinh viên. Với Trần Ngát, quãng thời gian học tập ấy có thể nói bắt đầu từ con số 0.
Thời sinh viên, Trần Ngát đã bộc lộ khả năng trong những vai nữ lệch, tính cách như các vai Thị Mầu, Xúy Vân, từng đoạt Giải Nhất vai Đào Huế trong trích đoạn Tuần Ty - Đào Huế năm thứ ba Đại học,cuộc thi Tài năng sinh viên Khoa Kịch hát dân tộc.
Nhưng khi về công tác tại Đoàn chèo, việc thử sức với đa dạng vai diễn, trong đó có vai nữ chín cũng mở ra cơ hội cho diễn viên trẻ này khi được giao vai Thị Kính, đầu năm 2026, trong kế hoạch biểu diễn lại những vở chèo kinh điển của Đoàn chèo, Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam.
“Với tôi, vai Thị Kính, thực sự rất khó! Thông thường mọi người sẽ nghĩ vai lệch thì khó hơn nhưng với nghệ thuật chèo, vai nào cũng khó. Vai nữ chín đặc biệt ở chỗ mọi thứ không được làm quá lên, từ ánh mắt, cử chỉ, bước chân cho phép trong một khuôn mẫu nhất định, với đường thẳng, đường vuông chứ không được xiên, chéo, vòng tròn. Mọi thứ đều trong một khuôn thước nhất định, đòi hỏi diễn viên năm được kĩ thuật. Trong khi đó, với những diễn viên trẻ, để ngấm một vai chèo cổ nền nã, thùy mị như Thị Kính và đến bây giờ, dù đã làm vai nhiều lần nhưng tôi vẫn chưa thấy thực sự hài lòng”- Trần Ngát nói.
Sở hữu giọng hát đầy nội lực, cộng với ngoại hình ưa nhìn nên Trần Ngát được tin tưởng giao các vai nữ chín, thùy mị, nết na hoặc những vai diễn đề tài lịch sử với phần nội tâm sâu sắc. So với những diễn viên cùng trang lứa, Trần Ngát đã gặt hái nhiều thành tích trong các kì liên hoan, hội diễn chuyên nghiệp.
Không chỉ thành công với các vai nữ chín như vai Tấm trong vở “Tấm Cám”, Thị Kính trong vở “Quan Âm Thị Kính”, Trần Ngát đã thử sức và để lại dấu ấn với vai Xúy Vân trong trích đoạn “Xúy Vân giả dại”, giành Giải Nhất Tài năng diễn viên Chèo toàn quốc 2023. Xúy Vân là vai diễn nữ kinh điển trong nghệ thuật chèo. Hình ảnh nhân vật Xúy Vân trên sân khấu với diễn biến tâm lý phức tạp, nỗi đau chất chứa nỗi đau. Do vậy, động tác múa của nhân vật này mang nặng tâm tư, sự phá cách, được xem là khó nhất trong các vai diễn của nghệ thuật chèo. NSND Thúy Ngần, người trực tiếp hướng dẫn thời sinh viên đã dành nhiều kì vọng với Trần Ngát.
“Diễn viên chèo là một nghề khắc nghiệt. Bởi có người hát rất hay những người lại không đẹp. Có người hát rất hay nhưng múa lại xấu. Bởi vì chèo là nghệ thuật tổng hợp: hát, múa, diễn và sử dụng linh hoạt ngôn ngữ hình thể. Nhưng Ngát lại thuận lợi ở chiều cao, múa cũng đẹp, khuôn mặt xinh xắn. Tôi vẫn thường nói với các sinh viên rằng: các bạn đừng ghen tỵ với Trần Ngát. Ngát sinh ra để làm công chúa, bởi trời phú cho bạn điều đó. Tất nhiên không phải chỉ cần năng khiếu mới thành tài, mà đó còn là quá trình khổ luyện”- NSND Thúy Ngần nói.
Theo NSƯT, nhà viết kịch Phạm Ngọc Dương, Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam: Trần Ngát đã có cơ hội cộng với tài năng, những yếu tố rất quan trọng đặc biệt với một diễn viên trẻ mới vào nghề. Anh cho rằng: Nếu như nhìn ở góc độ nhập vai thì cô cần thêm thời gian để có được độ chín, để học hỏi, rèn luyện. Nhưng với sức trẻ và tình yêu nghề, khả năng tạo sức hút trên sân khấu thì có lẽ Trần Ngát đã làm được.
“Tất nhiên diễn viên trẻ sẽ còn chưa có nhiều kinh nghiệm như những diễn viên hoạt động lâu năm trong nghề. Nhưng chính bởi sức trẻ, khi lên sân khấu họ đã bừng sáng, đầy nhiệt huyết, thu hút ánh nhìn của khán giả. Đặc biệt Ngát luôn gửi gắm tình yêu nghệ thuật chèo, trong cách em miệt mài luyện tập và miết, nhấn nhá từng câu hát”- NSUT Phạm Ngọc Dương nói.
NSND Lê Tuấn Cường, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam cho biết: trong nhiều vở chèo cổ đang được phục dựng, biểu diễn, lãnh đạo nhà hát đã gửi gắm giao vai cho các diễn viên trẻ có tiềm năng, trong đó có nghệ sĩ Trần Ngát.
Tuy vậy, gắn bó với nghệ thuật truyền thống là lựa chọn không dễ với những người trẻ. Bởi để đi vững vàng trên con đường ấy, ngoài sự vất vả khổ luyện, sáng tạo, bản thân họ cũng phải đối diện với những sự lựa chọn và trách nhiệm giữ gìn những di sản của cha ông
