Các hoạt động văn hóa do Đại sứ quán Cộng hòa Séc tại Hà Nội phối hợp tổ chức trong tháng 5/2026 đang cho thấy một hướng tiếp cận mới trong việc kết nối công chúng Việt Nam với văn hóa châu Âu: đưa văn học, nghệ thuật và ký ức đô thị ra khỏi những không gian khép kín để bước vào đời sống thường nhật của cộng đồng. Từ “Đêm hè Văn Chương 2026 – A Night of Literature” đến dự án nghệ thuật công cộng Poesiomat lần đầu xuất hiện tại Đông Nam Á, các chương trình không chỉ mang tính giới thiệu văn hóa, mà còn mở ra những cuộc đối thoại trực tiếp giữa Hà Nội và Praha bằng ngôn ngữ của văn chương, âm thanh và trải nghiệm cộng đồng.
Không gian văn học đa quốc gia giữa lòng Hà Nội
Ngày 9/5/2026, Đại sứ quán Cộng hòa Séc tại Hà Nội, Trung tâm Séc và mạng lưới EUNIC Vietnam ( tổ chức hợp tác văn hóa, bao gồm các cơ quan văn hóa và Đại sứ quán của các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam) phối hợp cùng 9 đại sứ quán và Viện văn hóa châu Âu tổ chức sự kiện “Đêm hè Văn Chương 2026 – A Night of Literature” tại khu vực Ba Đình, Hà Nội. Chương trình diễn ra đồng thời tại bốn địa điểm gồm Đại sứ quán Slovakia, Đại sứ quán Ukraina, Đại sứ quán Cộng hòa Séc và Viện Goethe Hà Nội.
Khác với những buổi giới thiệu sách thông thường, “Đêm hè Văn Chương” được xây dựng như một hành trình trải nghiệm văn học. Khán giả không ngồi cố định trong một khán phòng mà di chuyển giữa các không gian văn hóa khác nhau để lắng nghe những trích đoạn văn học được thể hiện bằng giọng đọc, âm nhạc, ánh sáng và sự tương tác trực tiếp với nghệ sĩ.
Các tác phẩm được giới thiệu trải dài từ Việt Nam đến nhiều quốc gia châu Âu như Séc, Ukraina, Áo, Đức, Bỉ/Wallonie-Bruxelles, Italia, Pháp và Vương quốc Anh. Chương trình cũng quy tụ nhiều nghệ sĩ thuộc các thế hệ khác nhau như NSND Như Quỳnh, Hoàng Hà, Giang Trang, Lê Vi, Lê Tú Oanh, Nguyễn Trường Khang, Đinh Hương Thủ.
Riêng tại Đại sứ quán Cộng hòa Séc, ba trạm đọc được xây dựng với ba màu sắc văn học khác nhau. Khán giả có cơ hội thưởng thức tiểu thuyết “Bác Hana” của nhà văn Séc Alena Mornštajnová qua phần thể hiện của diễn viên Hoàng Hà; tác phẩm khoa học viễn tưởng “Bản đồ mây” của David Mitchell do diễn viên Nguyễn Trường Khang trình bày; cùng tiểu thuyết lãng mạn “Cưỡng cơn gió bấc” của nhà văn Áo Daniel Glattauer qua giọng đọc của NSND Như Quỳnh.
Không gian đọc sách còn được kết nối với sắp đặt ánh sáng “Thiêng Thở” của họa sĩ Nguyễn Đức Phương, lấy cảm hứng từ câu thơ “Ao khuya nước chảy thì thầm” của nhà thơ Phùng Cung. Trong không gian ấy, ánh sáng và văn chương được đặt cạnh nhau như hai hình thức kể chuyện song song, tạo nên một trải nghiệm giàu chất thơ giữa đêm hè Hà Nội. Mỗi lượt đọc kéo dài khoảng 10–15 phút và được lặp lại sau mỗi 30 phút từ 19h đến 22h, cho phép khán giả tự do lựa chọn trạm đọc và di chuyển giữa các địa điểm để trải nghiệm nhiều ngôn ngữ, nhiều nền văn hóa khác nhau trong cùng một đêm.
Theo bà Dana Drabcova, Trưởng phòng văn hóa Đại sứ quán Séc, điều quan trọng nhất của chương trình không chỉ nằm ở các tác phẩm được giới thiệu mà còn ở cách công chúng tham gia vào trải nghiệm văn học. Bà cho biết:“Đêm hè văn chương là chương trình nằm trong khuôn khổ những ngày hội văn học châu Âu tại Hà Nội. Chúng tôi mong muốn mang đến một format chương trình hoàn toàn mới lạ. Ý tưởng của sự kiện này là diễn ra tại những địa điểm độc đáo, thú vị và những người đọc là những diễn viên nổi tiếng của Việt Nam. Tại Đêm hè văn chương lần này, các khán giả sẽ được lắng nghe những tác phẩm văn học châu Âu và cả những tác phẩm văn học Việt Nam nữa.”
Không chỉ dừng lại ở việc tái hiện mô hình văn học châu Âu tại Hà Nội, bà Dana Drabcova cũng nhấn mạnh tới sự hưởng ứng của khán giả Việt Nam đối với loại hình trải nghiệm này: “Điều khiến tôi vô cùng ngạc nhiên đó là, chúng tôi với tư cách là Ban tổ chức cố gắng thực hiện và điều phối chương trình giống với phiên bản dự án buổi đọc đêm tại Séc và các nước châu Âu khác. Nhưng điều thú vị là cách mà khán giả Hà Nội đón nhận và tham gia hiểu cách vận hành cũng như là hoạt động của sự kiện này. Đối với tôi, đó là một điều thật sự ý nghĩa khi chứng kiến một dự án của châu Âu hoạt động tương tự tại Hà Nội.”
Bên cạnh “Đêm hè Văn Chương”, một hoạt động khác của Đại sứ quán Cộng hòa Séc cũng thu hút sự chú ý trong tháng 5/2026, là dự án nghệ thuật công cộng Poesiomat. Đây là lần đầu tiên dự án xuất hiện tại Đông Nam Á, với điểm dừng chân tại Hà Nội. Poesiomat được giới thiệu như một “máy hát tự động ngoài trời” cho phép công chúng dừng lại giữa không gian đô thị, xoay tay quay và lắng nghe những thanh âm gắn với chính nơi họ đang đứng: tiếng nói, âm nhạc, thơ ca, ký ức hay những câu chuyện mang linh hồn của địa điểm đó.
Ông Zaroslav Zukerstein, đại diện Đại sứ quán Cộng hòa Séc, cho biết việc lựa chọn Hà Nội cho dự án này không phải ngẫu nhiên: “Tại Cộng hòa Séc cỗ máy Poesiomat hay là máy đọc thơ hoặc là máy hát ngoài trời thường được lắp đặt tại nhiều địa điểm công cộng quan trọng và có yếu tố lịch sử. Hiện nay, chỉ có một số quốc gia trên thế giới là có sự hiện diện của cỗ máy này như là các quốc gia châu Âu, Mỹ.. Và đây là lần đầu tiên Poesiomat có mặt tại khu vực Đông Nam Á. Vì sao chúng tôi lại chọn Hà Nộ? Giữa mối quan hệ của Cộng hòa Séc và Việt Nam, có mối quan hệ hữu nghị truyền thống, giao lưu văn hóa và trên hết là tình cảm của người Việt Nam về văn hóa Séc. Vì vậy, Hà Nội là lựa chọn hoàn hảo cho dự án lần này.”
Ra đời tại Cộng hòa Séc, mỗi chiếc Poesiomat đều được thiết kế riêng cho từng thành phố và từng không gian cụ thể. Không có hai Poesiomat giống nhau bởi nội dung bên trong được tuyển chọn dựa trên lịch sử, đời sống đương đại và các lớp ký ức văn hóa của nơi nó hiện diện. Phiên bản đặt tại Hà Nội được xây dựng cùng đội ngũ Complex 01, với 20 bản ghi âm phản chiếu tinh thần trẻ trung, thử nghiệm, đa văn hóa và giàu tính cộng đồng của không gian sáng tạo này.
Đặc biệt, trong số những âm thanh được lưu giữ trong chiếc máy có ca khúc dân gian Séc nổi tiếng “Holka modrooká” – “Cô gái mắt xanh”, do chính đội ngũ Complex 01 học hát và thể hiện bằng tiếng Séc như một lời chào văn hóa giữa Praha và Hà Nội.
Ngày 12/5/2026, lễ bàn giao chiếc Poesiomat đầu tiên tại Việt Nam chính thức diễn ra tại không gian Complex 01. Theo ông Zaroslav Zukerstein, trong không gian của một khu nhà máy công nghiệp cũ được tái sinh thành trung tâm sáng tạo, sự xuất hiện của Poesiomat không chỉ bổ sung thêm một trải nghiệm nghệ thuật công cộng mới cho thành phố mà còn mở ra một kết nối văn hóa mới giữa Việt Nam và Cộng hòa Séc: “Việc đưa Poesiomat máy hát ngoài trời đến không gian công cộng là ý tưởng của chúng tôi, mong với mong muốn được mang văn hóa nghệ thuật đến gần hơn với cộng đồng, giờ đây, công chúng không chỉ có thể thưởng thức nghệ thuật trong các bảo tàng hay các nhà hát. Chúng tôi tin rằng văn hóa nghệ thuật cũng có thể hiện diện giữa đường phố trong những không gian công cộng, gần gũi hơn với đời sống thường nhật và mở ra cho tất cả mọi người.”
Nếu “Đêm hè Văn Chương” đưa văn học châu Âu đến gần công chúng bằng trải nghiệm đọc trực tiếp trong không gian đại sứ quán và các viện văn hóa, thì Poesiomat lại đưa nghệ thuật bước hẳn ra đường phố, hòa vào nhịp sống đô thị của Hà Nội. Thông qua những hoạt động này, Đại sứ quán Cộng hòa Séc giới thiệu các giá trị văn học, nghệ thuật của nước mình tới khán giả Việt Nam, tạo ra những không gian giao lưu văn hóa mang tính tương tác cao, nỗ lực biến văn hóa thành một trải nghiệm mở, nơi khán giả không chỉ “xem” hay “nghe” mà còn trực tiếp tham gia vào hành trình khám phá.
