Cho đến nay, Uông Triều đã xây dựng một thế giới đồng thoại với “Ong Béo và Ong Gầy”, “Vua Ngan xóm Hồ”, “Chó Mực và Mèo Mướp”, “Thủ lĩnh Rô Đồng”… và gần đây nhất là “Bọ Ngựa – Hiệp sĩ một tay”. Cũng ở mảng sáng tác này, anh liên tục gặt hái thành công: “Ong Béo và Ong Gầy” lọt vào chung khảo Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2022 ở hạng mục văn học thiếu nhi trong khi “Vua Ngan xóm Hồ” đem về cho anh giải “Khát vọng Dế Mèn”. Điều gì đã thôi thúc nhà văn Uông Triều viết cho các em? Liệu anh có dự định đi đường dài với văn học thiếu nhi? Câu trả lời ít nhiều được bật mí trong cuộc trò chuyện sau đây.
Phóng viên (PV): Thưa nhà văn Uông Triều, tên tuổi của anh gắn liền với tiểu thuyết về đề tài lịch sử cũng như các sáng tác, truyện ngắn sắc sảo dành cho người lớn. Vậy điều gì đã khiến anh chuyển hướng sang viết cho thiếu nhi?
Uông Triều: Tôi dự định sẽ vết một sê-ri cho thiếu nhi, có thể lấy tên là “Chuyện xóm Hồ”, khoảng 10 đến 20 cuốn. Lý do tại sao tôi chuyển sang viết cho thiếu nhi là bởi trước hết, tôi thấy văn học thiếu nhi ở Việt Nam chưa thật phát triển. Các nhà văn viết cũng nhiều. Nhưng để tạo ra một thành tựu hoặc tạo ra một sự yêu thích thực sự cho các em thiếu nhi thì khá ít.
Khi nhìn ra văn học thế giới, tôi thấy có những bộ như “Dũng sĩ Hesman”, “Bảy viên ngọc rồng”, “Doraemon”… Các nhà văn thế giới khi viết cho thiếu nhi thì tạo thành chuỗi, thành bộ và gây được tiếng vang rất lớn. Vì vậy, tôi mong muốn góp sức nhỏ của mình cho mảng văn học thiếu nhi đang bị sách nước ngoài chi phối.
Thứ hai, bây giờ những sinh hoạt đồng quê, những con vật đồng quê như con gà, con vịt, con ngan, con ong… các em nhỏ ở thế hệ bây giờ rất ít được tiếp xúc. Tôi còn muốn đưa ngôn ngữ thuần Việt ở vùng nông thôn, thậm chí là những ngôn ngữ mà do rất nhiều yếu tố nên bây giờ đã không còn phổ thông như ngày trước. Là một người sống ở “thời xưa” cũng khá nhiều - tôi 50 tuổi rồi - tôi nghĩ rằng những vốn từ ở vùng nông thôn về động vật, cảnh quê… đang bị phai nhạt trong đời sống hôm nay. Dựa trên tất cả những mong muốn, những suy nghĩ và cả những công việc đó, tôi quyết định viết cho thiếu nhi. Và bây giờ, thiếu nhi chắc chắn là một phần rất quan trọng trong sự nghiệp văn học còn lại của tôi.
PV: Có thể thấy những tác phẩm viết cho đối tượng người lớn của anh có một số đặc trưng như tập trung vào góc khuất trong đời sống tâm lý của con người chẳng hạn. Nhưng khi chuyển sang văn học thiếu nhi, tôi thấy rõ ràng anh đã sắm vai một người hoàn toàn mới. Đương nhiên, chúng ta đều hiểu là viết cho thiếu nhi sẽ rất khác viết cho người lớn. Nhưng việc chuyển vai như thế có tạo ra khó khăn gì cho người viết hay không?
Uông Triều: Viết cho người lớn tôi chủ trương viết khó. Viết cho thiếu nhi thì không thể viết khó nữa. Chủ trương của tôi là viết thật đơn giản, dễ hiểu và thuần Việt. Nếu các bạn đọc những tác phẩm viết cho người lớn của tôi, còn cảm thấy chúng chịu ảnh hưởng văn phong nước ngoài hoặc tư duy phương Tây nhiều. Nhưng tác phẩm thiếu nhi lại rất thuần Việt. Việc chuyển mình thì chắc chắn có những khó khăn nhất định. Nhưng ngược lại, đó là sự trưởng thành của tôi. Một là tôi phải viết đủ cho người lớn rồi tôi mới chuyển sang thiếu nhi. Về mặt nghề nghiệp, về mặt kỹ thuật, về mặt tư duy cảm xúc, nó rất chín muồi.
Thứ hai, tôi cũng có một lợi thế, là tôi sống một tuổi thơ rất bùn đất, tuổi thơ đúng nghĩa của một đứa trẻ được chạm với cỏ cây, chạm với những con vật nhỏ, chạm với những sinh hoạt rất đơn giản, rất truyền thống của người Việt mình. Thế hệ 7x, 8x trước đây rất gần gũi với thiên nhiên, không có máy móc hoặc phương tiện gì cả. Tôi được sống một tuổi thơ đúng nghĩa. Bây giờ có một thuận lợi, là khi viết cho thiếu nhi, gần như tôi bê nguyên xi những câu chuyện tuổi thơ của tôi, của bạn bè tôi, của thế hệ chúng tôi ngày trước đưa vào trong câu chuyện.
Hơn nữa, những điều đấy rất truyền thống, rất dân dã nên việc chuyển đổi không khó khăn gì. Một là tôi đã trưởng thành về mặt cảm xúc, kỹ thuật. Thứ hai là những điều tôi viết ra đều là những điều tôi trải nghiệm. Giờ đây, tôi chỉ cần nhớ lại và thổi thêm một không khí văn học cũng như những cách tiếp cận mới mẻ, vui tươi phù hợp cho thiếu nhi.
PV: Tôi nghĩ rằng những người sinh ra và lớn lên ở thôn quê giống như chúng tôi cũng sẽ rất dễ tiếp cận các tác phẩm thiếu nhi của nhà văn Uông Triều. Tuy nhiên, chúng ta đều thấy rằng trẻ em bây giờ đang sống trong một thế giới số, thế giới điện tử, quen với ipad, TV hơn là một tuổi thơ lấm lem bùn đất như thế. Vậy thì điều gì khiến anh nghĩ rằng những tác phẩm của mình vẫn có sức hấp dẫn đối với các em?
Uông Triều: Khoảng cách thế hệ là một thách thức. Thế hệ trước là sống với thiên nhiên, bùn đất, cỏ cây nhưng bây giờ là ipad, các game trò chơi. Tôi nghĩ đầu tiên vẫn phải hấp dẫn đã. Nếu chúng ta chỉ nghĩ rằng phải lôi kéo các em đọc tác phẩm của mình một cách duy ý chí thì khó. Đầu tiên, trong tác phẩm của tôi bao giờ cũng có sự sinh động của các nhân vật, nghĩa là nhân vật rất cá tính, rất hồn nhiên, rất vui tươi. Tôi cũng không áp đặt tính giáo dục. Tôi học cách các nhà văn thế giới cũng như các tác phẩm văn học thế giới được trẻ em rất thích như “Hãy đợi đấy”, “Doraemon”… Tính giải trí, vui tươi, hóm hỉnh rất cao. Và thông qua những câu chuyện đấy thì chúng ta có những thông điệp ngầm ẩn, những bài học ngầm ẩn chứ không đưa ra những bài học lộ liễu, áp đặt với trẻ em bởi vì như thế, các em sẽ rất khó tiếp nhận.
Tác phẩm của mình phải cạnh tranh được với các phương tiện giải trí khác, cạnh tranh được với những kiểu viết khác chẳng hạn như trí tuệ nhân tạo, như game… Nếu chúng ta vẫn giữ cách viết cũ hoặc không tiếp cận được tâm lý trẻ em bây giờ thì đôi khi nó chỉ là ước mơ thôi. Cũng may mắn là tác phẩm của tôi được đón nhận khá tốt, được tái bản nhiều lần và tôi cũng nhận được rất nhiều phản hồi tốt. Các em đem tác phẩm đi thi, các em kể chuyện và rất thích thú. Thậm chí, có em viết thư cho nhà văn yêu cầu phải thay đổi nhân vật. Chẳng hạn, thấy anh Gà trống chết thảm quá thì đề nghị là cho tái sinh… Tôi rất vui khi các tác phẩm thiếu nhi của tôi nhận được nhiều phản hồi nhất trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác của tôi.
PV: Với kế hoạch dựng một thế giới đồng thoại xóm Hồ, anh có thể đã đi được nửa chặng dường. Nhưng theo quan sát của cá nhân, tôi thấy khi lựa chọn các đơn vị xuất bản hoặc họa sĩ minh họa cho sách thì nhà văn Uông Triều cũng có lựa chọn rất đa dạng. Ví dụ như cho đến nay, anh đã hợp tác với NXB Kim Đồng, Công ty Trần Lê Books rồi NXB Phụ nữ Việt Nam… Phải chăng khi đã ra đủ bộ 10 cuốn, anh mới quay lại để thống nhất về mặt tranh truyện cho tác phẩm của mình?
Uông Triều: Đúng rồi! Một là tôi cũng muốn đa dạng. Tôi đã hợp tác với NXB Phụ nữ Việt Nam, Kim Đồng, Trần Lê Books và một cuốn với Nhã Nam nữa. Tôi nghĩ mỗi nhà sách sẽ có một thế mạnh riêng, một phương pháp tiếp cận và phát hành riêng. Thứ hai, đấy cũng là cách để trẻ em được nhìn nhận các tác phẩm thiếu nhi ở nhiều kênh khác nhau. Tôi cũng muốn phổ thông cuốn sách của mình để trải nghiệm các nhà xuất bản cũng như là để cho độc giả phản hồi.
Tất nhiên, sau này, theo như kế hoạch dài hơi là đã đủ 10 cuốn hoặc 20 cuốn, tôi sẽ gom lại và có thể chỉ chọn một đơn vị xuất bản để tạo ra sự thống nhất trong tác phẩm. Còn bây giờ, giống như sinh ra một đứa con, phải cho nó cơ hội để phát triển, cơ hội được tiếp cận, mở mang nhiều điều. Khi trưởng thành, mình sẽ có một gia tài cho nó sau. Còn bây giờ, cứ để cho đứa con tinh thần của mình được tung cánh ở các phương trời, có những trải nghiệm khác nhau và độc giả cũng cảm nhận được sự khác biệt, sự đa dạng trong việc xuất bản, phát hành và giá cả nữa. Tôi nghĩ cũng là một cái hay.
PV: Xin cảm ơn nhà văn Uông Triều!
