Nhìn lại giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam năm qua

Mỗi năm, công chúng đều có sự quan tâm nhất định đến giải thưởng văn học của Hội Nhà văn Việt Nam. Giữa thị trường xuất bản sôi động, trong năm qua Hội đã chọn được những tác phẩm thể hiện sự vượt trội trong tư duy sáng tạo để vinh danh. Có thể thấy các tác giả được xướng tên tại lễ trao giải thưởng văn học của Hội Nhà văn Việt Nam năm qua đều cho thấy sở trường và kết quả của hành trình sáng tạo sống với tác phẩm

Trong bối cảnh chung, các tác giả, tác phẩm được chọn trao giải thưởng văn học của Hội Nhà văn Việt Nam năm qua đã đáp ứng được những tiêu chuẩn về mặt nội dung, tư tưởng đặt ra ở từng hạng mục. Đặt trong bối cảnh xã hội đương đại, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam nhận định các tác phẩm trao giải đã đáp ứng được tinh thần sáng tạo nhập cuộc của các tác giả. Điều đó đã được thể hiện trong nội dung giá trị chuyển tải: "Giải thưởng năm nay có thể không phải là giải thưởng nổi trội với các năm khác, nhưng mang lại những vẻ đẹp sáng tạo, tạo nên con đường riêng, trong đó cả nỗi sợ hãi, sự buồn bã rồi khát vọng, những vẻ đẹp vang lên trong những câu thơ, những áng văn. Và đã mang đến những vẻ đẹp đích thực trong đời sống và trong sáng tạo. Hơn bao giờ hết, lúc này chúng ta cần những vẻ đẹp đó, bởi vì chúng ta đang bị tấn công bởi sự ích kỷ, sự vô cảm, sự độc ác, sự rối loạn. Và tôi nghĩ rằng những giải thưởng hàng năm sẽ củng cố cho chúng ta một niềm tin, ở đó chúng ta đào sâu, chúng ta thấy sự nỗ lực, chúng ta thấy một bản lĩnh, chúng ta đang thấy khát vọng sáng tạo của các nhà văn, nhà thơ."

Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam ở hạng mục Văn học thiếu nhi được trao cho tác phẩm ‘‘Miền thảo nguyên Panduranga” của nhà văn Lê Đức Dương do NXB Kim Đồng ấn hành. Nhan đề của tác phẩm gây tò mò với nhiều độc giả và đã được tác giả giải thích khi nhận giải: "Panduranga là tên của một miền đất Chăm pa cổ ở vùng Nam Trung Bộ, cụ thể ngày hôm nay nó ở vùng Ninh Thuận. Tôi viết đây là cũng thay mặt là những em nhỏ du mục mà tôi đã chứng kiến suốt 30 năm nay khi đi làm báo ở vùng đất này. Và tôi đã biết các em du mục tưởng là gian khổ, vất vả nhưng sẽ rất kiêu hãnh bước ra ngoài đời thông qua văn học."

Giữa khá nhiều những tác phẩm lý luận phê bình văn học ra mắt năm qua, tác phẩm “Văn học như một diễn ngôn” của nhà lý luận phê bình Trần Văn Toàn do NXB Đại học Sư phạm ấn hành được Hội Nhà văn Việt Nam chọn vinh danh. Có lẽ sự độc đáo trong tư tưởng nhân vật mà tác giả chọn khai thác cùng với ý nghĩa nhân sinh, như nhà lý luận phê bình Trần Văn Toàn chia sẻ đã giúp “Văn học như một diễn ngôn” chinh phục Hội đồng giám khảo: "Tác giả mà tôi giới thiệu trong công trình nghiên cứu của mình là Michel Foucault, một trong những học giả có sức ảnh hưởng hết sức rộng rãi trong đời sống học tập thế giới. Michel Foucault không phải là nhà văn, ông cũng không phải là người nghiên cứu văn học chuyên nghiệp. Ông là người đặt ra những câu hỏi để nhân loại suy nghĩ rằng họ đã suy nghĩ như thế nào, bằng cách nào. Với tư cách là một người làm văn học, tôi hết sức tâm đắc với Michel Foucault về vấn đề này. Trong toàn bộ cuộc đời mình, khi suy nghĩ về con người, thì những chủ thể mà Michel Foucault nghiên cứu lại là những chủ thể yếu thế, những chủ thể bên lề của xã hội. Ông bắt đầu những nghiên cứu của mình lần đầu tiên năm 1961. Nghiên cứu về những nhân vật lệch chuẩn, những nhân vật khác thường ở trong xã hội…chính điều đó cho thấy ở khía cạnh này ông rất gần với các nhà văn lớn của chúng ta. Theo tôi, trước tiên là nhà văn đại diện cho những nhân vật ở bên lề, những nhân vật mà những chính thống có thể bỏ qua họ. Những nhà văn lớn luôn tiến về con người ở dưới đáy xã hội, những con người ở bên lề, những thân phận có thể bị bỏ quên."

Cùng nhận giải thưởng Tác giả Trẻ của Hội Nhà văn Việt Nam năm qua là hai tác giả Cao Việt Quỳnh và Nguyễn Thị Kim Nhung. Nếu Cao Việt Quỳnh gây ấn tượng với bộ tiểu thuyết 5 tập mang tên “Lục địa Rồng” thì Nguyễn Thị Kim Nhung sâu lắng với tập thơ “Dần sáng”. Những suy nghĩ, cảm xúc khi đón nhận giải thưởng Tác giả Trẻ của Hội Nhà văn Việt Nam cho thấy nhận thức trưởng thành của Nguyễn Thị Kim Nhung.

Mỗi năm, giải thưởng văn học của Hội Nhà văn Việt Nam đều mang lại cho công chúng và đặc biệt là các tác giả đoạt giải những cảm xúc riêng, rất đặc biệt. Những điều mà nhà lý luận phê bình Trần Văn Toàn cảm nhận về cách mà Hội Nhà văn Việt Nam chọn lựa vinh danh cũng là ghi lại quãng đường sống với tác phẩm cũng như uy tín và con đường mở ra với các tác giả đã và sẽ được công nhận qua giải thưởng này.

"Giải thưởng Hội nhà văn như sự định giá về giá trị và từ đó định hướng cho hoạt động sáng tạo, hoạt động phê bình. Đấy chính là một sứ mạng rất lớn, trở thành cầu nối để các nhà thơ quốc tế, các nhà văn Việt Nam có thể giao tiếp với nhau, chính từ cầu nối đó tạo ra được những không gian giao tiếp về mặt văn hóa. Đấy thực sự là một thiết chế cần thiết. Hội nhà văn trong thời gian gần đây đã làm việc rất tốt, như là giới thiệu về một bản dịch hôm nay về văn học nước ngoài, trao đường cho nó. Đấy chính là sự kích hoạt để mở thêm những không gian tin tưởng, thêm dưỡng chất mới cho những người cầm bút và sáng tạo. Đối với những nhà phê bình và nghiên cứu như chúng tôi, đấy chính là sự tương tác rất có ý nghĩa." - Nhà phê bình Trần Văn Toàn nói.