Nghe âm thanh tại đây:
Có những người sinh ra ở cách Việt Nam hàng nghìn cây số, nhưng lại dành gần nửa cuộc đời rong ruổi trên dải đất hình chữ S, lặng lẽ ghi lại những ngôi chùa, những dòng sông và những câu chuyện đời thường bằng chiếc máy ảnh. Điều gì khiến người đàn ông này lựa chọn gắn bó với Việt Nam lâu đến vậy? Và điều gì khiến những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam vẫn không ngừng khơi gợi sự tò mò của những người đến từ phương xa? Đó cũng là câu chuyện được mở ra từ buổi giới thiệu bản tái bản cuốn sách ảnh Chùa Việt Nam của nhiếp ảnh gia người Pháp Nicolas Cornet, diễn ra tại Hà Nội.
Gần bốn mươi năm trước, Nicolas Cornet lần đầu đặt chân đến Việt Nam. Khi ấy, đất nước vừa bước vào thời kỳ Đổi mới, còn nhiều điều khác biệt so với hôm nay. Từ những chuyến đi đầu tiên ấy, ông bắt đầu ghi lại hình ảnh về con người, những vùng đất và nhịp sống thường ngày. Trải qua gần bốn thập kỷ, Việt Nam đã thay đổi rất nhiều, nhưng hành trình của nhiếp ảnh gia người Pháp vẫn chưa dừng lại.
Cuốn sách ảnh “Chùa Việt Nam” không chỉ là một tuyển tập ảnh đẹp. Đó là kết quả của nhiều năm đi dọc đất nước, tìm đến hàng chục ngôi chùa tiêu biểu từ Bắc vào Nam để ghi lại những giá trị kiến trúc, nghệ thuật và đời sống tín ngưỡng của người Việt trước khi chúng tiếp tục đổi thay theo thời gian: “Ý tưởng của tôi là tạo nên một dạng "hồ sơ lưu trữ", bởi nhiều ngôi chùa sau này có thể được trùng tu hoặc xây dựng lại. Tôi cho rằng việc lưu giữ hình ảnh của các ngôi chùa ở thời điểm hiện tại là rất quan trọng, không chỉ đối với thế hệ hôm nay mà còn với các thế hệ sau, trong đó có chính các con tôi và con của những người bạn Việt Nam. Các con tôi mang hai dòng máu Pháp - Việt, vì vậy tôi mong các cháu có thể nhìn thấy di sản văn hóa Việt Nam như nó vốn có ở thời điểm này. Nếu sau này các ngôi chùa được trùng tu hoặc thay đổi, những bức ảnh sẽ trở thành tư liệu quý để so sánh”.
Điều Nicolas Cornet muốn lưu giữ không chỉ là mái ngói rêu phong hay những pho tượng cổ. Với ông, mỗi ngôi chùa còn là một lát cắt của đời sống văn hóa. Chính vì thế, thay vì chỉ hướng ống kính vào kiến trúc, ông luôn tìm kiếm sự hiện diện của con người. Ông từng chia sẻ, mình hiếm khi chụp một bức ảnh nếu trong đó không có bóng dáng con người. Bởi với ông, con người mới là linh hồn của mọi không gian văn hóa. Trong hành trình ấy, điều khiến Nicolas ấn tượng vừa là sự đa dạng của hệ thống chùa Việt, vừa là cách mỗi vùng đất gìn giữ đời sống tâm linh theo những sắc thái rất riêng. Từ đồng bằng sông Hồng đến miền Trung, rồi đồng bằng sông Cửu Long, mỗi ngôi chùa đều mang trong mình một câu chuyện khác nhau về lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật. Nhưng có lẽ, những điều đọng lại sâu sắc nhất với người nhiếp ảnh gia Pháp lại đến từ những khoảnh khắc rất đời thường: “Đã có rất nhiều khoảnh khắc khiến tôi quên mất mình là người nước ngoài. Khi tôi nói tiếng Việt, nhiều người dường như quên luôn... chiếc mũi cao của tôi. Họ đối xử với tôi như với bất kỳ người Việt nào. Chẳng hạn, vào khoảng 11 giờ trưa, các vị sư thường mời tôi dùng bữa cùng trong chùa. Tôi còn nhớ khi làm việc tại chùa Bút Tháp, trời mưa rất to và sau nhiều giờ chụp ảnh, vị trụ trì đã mời tôi nghỉ trưa ngay trong chùa. Tôi đã ngủ tại đó như một người trong nhà”
Có lẽ cũng bởi ông luôn tìm đến con người trước khi tìm đến những khung hình. Và cũng chính từ những cuộc gặp gỡ ấy, khoảng cách giữa một người nước ngoài với những ngôi chùa Việt dần được xóa nhòa.
Để những bức ảnh ấy đến với độc giả qua những trang sách, bên cạnh Nicolas Cornet còn có sự đồng hành của người bạn lâu năm Olivier Jeandel. Gần ba mươi năm gắn bó với Đông Nam Á, nhiều lần làm việc tại Việt Nam trong lĩnh vực thư viện và xuất bản, Olivier không chỉ chứng kiến sự phát triển của văn hóa đọc trong khu vực mà còn góp phần kết nối những cuốn sách về Việt Nam với bạn đọc quốc tế: "Tôi nhận thấy người Việt Nam đọc sách nhiều hơn người Thái Lan hay người Khmer. Tôi cảm thấy người Việt Nam tò mò và quan tâm nhiều hơn đến văn học cũng như lịch sử. Theo quan điểm của tôi, thói quen đọc sách là một phần quan trọng trong văn hóa tại đây. Điều này lại ít phổ biến hơn ở Campuchia và Thái Lan; văn hóa đọc ở đó không phát triển mạnh mẽ như tại Việt Nam”.
Tại nhà sách Inbook, những cuốn sách như “Chùa Việt Nam” nhận được sự quan tâm của nhiều bạn trẻ. Họ tìm thấy trong đó những bức ảnh đẹp và một góc nhìn khác về chính di sản của đất nước mình. Theo ông Đặng Tùng Lâm, Giám đốc Nhà sách InBook, đó cũng là lý do đơn vị mong muốn kết nối những tác giả trong và ngoài nước cùng chung tình yêu với văn hóa Việt Nam: "Cuộc gặp này là cơ hội mời 2 người bạn Pháp cùng chia sẻ hành trình tổng cộng 70 năm ở Việt Nam cũng như Đông Nam Á. Chúng tôi muốn thu hút và mời những tác giả dù là Việt Nam hay nước ngoài nhưng có cùng đam mê văn hoá, văn học châu Á và Việt Nam".
Điều thú vị là trên hành trình lưu giữ những giá trị văn hóa Việt Nam, Nicolas Cornet không đơn độc. Đồng hành cùng ông là những người bạn cùng chung tình yêu với Việt Nam, trong đó có Olivier Jeandel. Một người miệt mài ghi lại ký ức bằng ống kính, một người góp phần đưa những câu chuyện ấy đến với độc giả qua những trang sách. Từ những công việc khác nhau, họ cùng gặp nhau ở mong muốn lan tỏa vẻ đẹp văn hóa và con người Việt Nam. Với Nicolas Cornet, điều khiến ông tiếp tục trở lại chính là văn hoá, là con người Việt Nam: “Có lẽ thời gian gần đây tôi ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Huế hay Đà Nẵng quá nhiều. Tôi thực sự muốn quay trở lại với cuộc sống ở các vùng quê, nơi có nhiều cơ hội tiếp xúc với con người hơn. Tôi chưa bao giờ cảm thấy mệt mỏi với hành trình ấy. Mới đây tôi vừa hoàn thành chuyến đi dọc sông Hồng từ Hà Nội lên Lào Cai và thực sự rất trân trọng những trải nghiệm đó”.
Gần bốn mươi năm đã trôi qua kể từ lần đầu tiên Nicolas Cornet đặt chân đến Việt Nam. Những thành phố đã đổi thay, nhiều công trình mới mọc lên, không ít ngôi chùa cũng dần được trùng tu theo thời gian. Nhưng trong hàng chục, hàng trăm nghìn bức ảnh ông đã chụp, điều được lưu giữ là diện mạo của một công trình kiến trúc, đồng thời là ký ức của một giai đoạn, những câu chuyện đời thường và vẻ đẹp của con người Việt Nam. Bằng sự kiên trì quan sát và một tình yêu bền bỉ dành cho văn hóa Việt Nam, những người bạn đến từ phương xa cũng đang góp phần lưu giữ những ký ức quý giá cho hôm nay và cho cả những thế hệ mai sau.
