Nghe âm thanh tại đây:
Mỹ thuật Việt Nam đương đại ngày càng có nhiều sự hiện diện của các nữ họa sĩ. Không chỉ mang đến những góc nhìn đa dạng, giàu nữ tính và chiều sâu cảm xúc, người phụ nữ làm hội họa còn phải vượt qua không ít khó khăn để dung hòa giữa thiên chức gia đình và niềm đam mê sáng tạo. Nhân ngày Phụ nữ Việt Nam 20 tháng 10, phóng sự của Lê Huy ghi nhận những trăn trở, nỗ lực và đóng góp thầm lặng của các nữ họa sĩ phía sau giá vẽ.
“Phụ nữ Việt Nam thường vất vả hơn nam giới, nữ hoạ sĩ cũng thường vất vả hơn nam hoạ sĩ. Tuy nhiên, tranh của hoạ sĩ nữ thì thường đằm thắm hơn và mang chất dịu dàng, chất riêng. Tôi muốn tranh của tôi phải toát lên chất dịu dàng của lụa. Thứ hai, hình dáng, màu sắc phải tạo nên sự yểu điệu của người phụ nữ”.
Chia sẻ của họa sĩ Hoàng Ngọc Hà cũng là tâm sự chung của nhiều nghệ sĩ nữ đang bền bỉ theo đuổi con đường hội họa. Là người chuyên tâm với chất liệu lụa truyền thống và trung thành với những hình tượng dân gian như Truyện Kiều, chị chọn lối biểu đạt mềm mại để khắc họa vẻ đẹp đằm thắm của người phụ nữ Việt Nam. Sự dịu dàng của lụa, những đường nét thanh mảnh và hòa sắc trang nhã chính là thế mạnh tự nhiên giúp các nữ họa sĩ ghi dấu ấn riêng biệt trong không gian sáng tạo vốn đòi hỏi cá tính mạnh mẽ.
Không chỉ giới hạn ở các chất liệu cổ truyền, nhiều nghệ sĩ nữ hôm nay không ngừng tìm tòi những phương thức biểu đạt mới để bộc lộ cái tôi nghệ thuật. Với Quế Chi, mỗi tác phẩm thể hiện những rung cảm nội tâm sâu kín của hoạ sĩ: “Với mỹ thuật, tôi luôn phải tìm một cái riêng cho mình, không giống ai. Tôi không vẽ tả thực mà chỉ vẽ theo cảm nhận của mình. Ví dụ với một cái lọ hoa không đơn giản là một lọ hoa mà nó phản ánh tâm trạng. Ví dụ bình hoa hướng dương tôi phải tìm hiểu nguồn gốc, những câu chuyện xung quanh hoa hướng dương để vẽ”.
Bên cạnh những nét vẽ mềm mại, giàu tính tự sự, nhiều nữ họa sĩ đã dấn thân vào những thể loại đòi hỏi tư duy khái quát cao và trải nghiệm tâm lý phức tạp. Đi theo trường phái trừu tượng từ thời sinh viên, họa sĩ Nguyễn Hoàng Lan tìm kiếm sự kết nối với công chúng qua những mảng màu và hình khối phi hình thể. “Tôi thấy nữ hoạ sĩ có những màu sắc rất riêng và có nhiều xúc cảm, có chiều sâu về trải nghiệm tâm lý giữa đời sống và khung cảnh. Tôi vẽ với trường phái trừu tượng để thể hiện những thứ mình nhìn thấy, không hữu hình nhưng thể hiện góc nhìn của mình. Tôi muốn mọi người khi xem tranh sẽ trực tiếp đối thoại, đưa những cảm xúc riêng biệt và có kết nối với tranh như một người bạn”.
Ở một góc nhìn khác, thế giới hội họa của phái nữ còn là sự suy ngẫm về thời gian và các giá trị nhân sinh. Lấy hình tượng "dòng chảy" làm chủ đề xuyên suốt các sáng tác, họa sĩ Nguyễn Mai Hương gửi gắm vào tác phẩm của mình những chiêm nghiệm về sự hữu hạn của đời người và vẻ đẹp bất biến của vũ trụ.
“Tranh tôi hay vẽ là dòng chảy. Đấy là quan niệm của tôi đối với cuộc sống: mọi thứ đều sẽ qua đi nhưng điều để lại là tâm tư tình cảm gửi gắm trong tác phẩm. Tôi vẽ rất nhiều tranh về dòng chảy, những con ốc, vỏ sò, biển cả, không gian vũ trụ bao la. Ngoài ra, trong đó cũng có hình bóng của người thân, gia đình, bạn bè và phong cảnh của đất nước”.
Nếu như tác phẩm trưng bày tại các phòng tranh luôn mang lại vẻ đẹp lung linh và thanh thản cho người thưởng ngoạn, thì phía sau giá vẽ lại là một hành trình lao động nghệ thuật nhiều nhọc nhằn. Khác với nam giới, các nữ họa sĩ luôn phải đối diện với áp lực kép: vừa giữ lửa đam mê sáng tác độc lập, vừa phải hoàn thành thiên chức của người phụ nữ trong gia đình. Họa sĩ Nguyễn Mai Hương chia sẻ về những khó khăn khi phải cân bằng giữa nghệ thuật và đời sống thường nhật:
“Tôi nghĩ rằng thách thức quan trọng nhất là mình vừa phải làm việc độc lập nhưng đồng thời phải dành tình yêu con cái, gia đình, người thân. Tình cảm đến đâu thì mình thể hiện trong tác phẩm đến đó. Đó cũng là sự thư giãn, đồng thời như một lời mình muốn nói với chính mình, với tác phẩm của mình”.
Thời gian chỉ là một trở ngại. Công đoạn sáng tạo mỹ thuật còn đòi hỏi thể lực và sự bền bỉ cơ bắp không thua kém những công việc nặng nhọc. Việc thực hiện các bản khắc gỗ, khắc cao su đòi hỏi người nghệ sĩ phải trực tiếp cầm đục, bào gỗ và xử lý hóa chất độc hại trong nhiều giờ liên tục. Để có được thời gian làm việc tĩnh lặng, không ít nữ họa sĩ phải tận dụng những khung giờ đêm muộn sau khi đã chu toàn mọi công việc nội trợ. Họa sĩ Quế Chi bộc bạch về những vất vả lặng thầm trong nghề: “Ngoài việc vẽ acrylic, sơn dầu, tôi còn khắc gỗ, khắc cao su. Làm cứ như người thợ mộc, dùng sức nhiều nhưng tôi rất thích. Ban ngày thì đi làm, tối về nhà nấu cơm xong, mười, mười một giờ đêm mới bắt đầu vẽ. Nói chung là vất vả hơn so với đàn ông”.
Dẫu đối mặt với nhiều rào cản và sự hao tổn tâm sức, song chính tình yêu với cái đẹp và bản năng nuôi dưỡng cảm xúc đã giúp các nữ họa sĩ tìm thấy sự cân bằng, an yên trong tâm hồn. Với họ, mỗi tác phẩm hoàn thành là nơi lưu giữ những giá trị chân thực của cuộc sống. Họa sĩ Trương Thị Ân Hà nhìn nhận về nét riêng mà người phụ nữ mang lại cho nền mỹ thuật: “Tôi có cảm nhận khi tham gia các hoạt động nghệ thuật tạo cho mình cảm giác thoải mái. Ngành mỹ thuật mang lại rất nhiều cái đẹp. Chúng tôi là những họa sĩ vẽ bằng cảm nhận và bằng năng khiếu, mang đến cho công chúng những cảm nhận khác nhau. Phụ nữ có phong cách vẽ mềm mại, chọn màu sắc tươi trẻ, nhẹ nhàng hơn. Tranh của tôi cũng vậy, mang những nét nhẹ nhàng”.
Phía sau mỗi tác phẩm hội họa của các nữ họa sĩ là sự đan xen giữa tài năng, lòng kiên định và đức hy sinh thầm lặng. Vượt lên vất vả, khó khăn, trở ngại và những gánh nặng lo toan thường nhật, họ vẫn miệt mài bên giá vẽ để làm giàu thêm đời sống văn hóa tinh thần của xã hội. Những đóng góp lặng thầm ấy không chỉ khẳng định bản lĩnh của người phụ nữ Việt Nam trong nghệ thuật, mà còn đem lại cho nền mỹ thuật nước nhà những sắc màu đằm thắm và giàu tính nhân văn.
