Triển lãm “Sắc Tâm” là cuộc gặp gỡ giữa mỹ thuật sơn mài đương đại, văn hóa trầm hương đang diễn ra trong không gian Văn Miếu Quốc Tử Giám. Đây là sự kiện nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026) - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam. Sự kiện do Nguyen Art Gallery phối hợp cùng Trầm Tuệ giới thiệu, cùng sự tham gia của 19 họa sĩ sơn mài đương đại. Tiếp theo Tạp chí Văn nghệ, mời quý vị và các bạn nghe ghi chép “Sắc tâm - nghệ thuật sơn mài và trầm hương trong không gian di sản”
Tiếp nối triển lãm “Sắc Tâm” năm ngoái, câu chuyện của “Sắc Tâm” 2026 tiếp tục là cuộc gặp gỡ giữa mỹ thuật sơn mài đương đại, văn hóa trầm hương và không gian di sản, nơi những giá trị truyền thống được tiếp nối bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Triển lãm quy tụ 19 họa sĩ với những phong cách và ngôn ngữ nghệ thuật đa dạng: Đỗ Khải, Lê Khánh Hiếu, Lương Duy, Tuấn Cường, Đặng Hiền, Đậu Quang Anh, Giám Văn Tuấn, Ngô Tuấn Anh, Nguyễn Văn Nghĩa, Nguyễn Hồng Giang, Ngô Bá Công, Nguyễn Lương Huyên, Triệu Khắc Tiến, Nguyễn Xuân Việt, Hoàng Ngọc Hoàn, Chu Viết Cường, Nguyễn Bỉnh Sơn, Nguyễn Bách Triệu và Lê Xuân Hưởng.
Trong không gian nhà Tiền Đường, Văn Miếu Quốc Tử Giám, mỗi họa sĩ một cách biểu hiện, người đi theo con đường hiện thực, người lại theo đuổi hình thức biểu hiện, trừu tượng, lập thể. TS, Họa sĩ Triệu Khắc Tiến (Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam) cho biết: Ngôn ngữ của sơn mài như một phương tiện để mỗi họa sĩ gửi gắm ý tưởng của mình đến công chúng, đồng thời mở rộng biên độ chất liệu, vang vọng từ truyền thống, cộng hưởng trong không gian di sản là Văn Miếu Quốc Tử Giám, cùng với hương thơm tự nhiên của cây trầm, tạo ra sự tinh tế: “Với tác phẩm “Khởi nguyên”, tôi kế thừa kĩ thuật sơn mài Nhật Bản, nâng hiệu quả chất liệu nhưng vẫn đảm bảo bản sắc sơn mài Việt Nam với 3 đặc điểm: phẳng, nhẵn, bóng. Trong tác phẩm này, cả 3 tiêu chí phẳng, nhẵn, bóng đã được đẩy lên gần như tuyệt đối, tuân thủ các bước sáng tạo với sơn ta truyền thống nhưng vẫn đưa vào những thử nghiệm để đẩy ngôn ngữ mang tính biểu hiện mạnh mẽ hơn và có tính trực cảm”.
Cùng với đó, họa sĩ Nguyễn Hồng Giang mang đến triển lãm “Sắc tâm” bức tranh sơn mài tái hiện hình ảnh phố cổ thời bao cấp; Họa sĩ Lương Duy với tác phẩm “Chính ngộ” và “Hành trình giác ngộ” gợi mở triết lý nhân sinh sâu sắc, lòng chính trực và con đường tu tâm tìm về sự cân bằng; họa sĩ Lê Khánh Hiếu với hai tác phẩm “Chiều Hồ Gươm” và “Hồ Tây mùa sen” khắc họa vẻ đẹp dịu nhẹ, thanh tao đong đầy sức sống nguyên sơ của thiên nhiên Hà Nội….
Với phong cách và ngôn ngữ nghệ thuật đa dạng, các họa sĩ mang đến nhiều cách tiếp cận khác nhau với sơn mài – từ trừu tượng đến hiện thực, vừa tinh tế vừa mạnh mẽ, tạo nên không gian đối thoại về con người, thiên nhiên, thời gian và đời sống. Họa sĩ Nguyễn Bỉnh Sơn giới thiệu tác phẩm sơn mài “Vọng ngàn năm” khổ lớn với hình ảnh cây đa đỏ trăm năm tuổi, gợi sức sống trường tồn và niềm tự hào về cội nguồn quê kiểng, chân phương: “Bên cạnh cảm xúc, chúng tôi cần kiểm soát tốt các lớp sơn mài trong quá trình sáng tác. Tác phẩm của tôi là “Vọng ngàn năm”, như những lớp kí ức được lưu giữ qua nhiều thế hệ thông qua hình tượng cây đa mạnh mẽ, có sức sống trường tồn, vượt thời gian”.
Sơn mài vốn là chất liệu truyền thống Việt Nam, là sự kết hợp tinh tế giữa nhựa cây sơn ta tự nhiên và nhiều vật liệu quý như vàng lá, bạc thếp, vỏ trứng, vỏ trai và các khoáng chất tạo màu, mang nét riêng so với nghệ thuật sơn mài các nước trong khu vực như Nhật Bản, Hàn Quốc. Tuy vậy, trong quá trình sáng tác, các họa sĩ đương đại nước ta đang thử nghiệm và mở rộng biên độ sử dụng chất liệu, nguyên liệu. Trong đó, nhiều họa sĩ thành công khi vừa kết hợp kĩ thuật truyền thống, vừa sáng tạo những kĩ thuật mới cho riêng mình, để gửi gắm tình cảm, bản ngã của mình qua tác phẩm. Ông Lê Xuân Hưởng (NguyênArt gallery) cho biết: “Sơn mài là chất liệu tự nhiên, qua tài năng, tâm sức của người nghệ sĩ, các tác phẩm sơn mài được hình thành. Cũng từ chất liệu đó nhưng mỗi họa sĩ qua sơn son, thếp vàng lại thể hiện tác phẩm của mình một cách khác nhau. Ở đâu đó chúng ta đều thấy sự kết nối tài năng, cái đẹp trong không gian triển lãm”.
Trong không gian di sản, nếu sơn mài lưu giữ cái đẹp bằng sắc màu thì trầm hương lưu giữ ký ức bằng hương. Hương trầm không chỉ hiện diện trong không gian thưởng lãm mà trở thành một phần của trải nghiệm, đưa người xem từ việc ngắm tranh đến cảm hương. Công chúng có thể đứng trước một tác phẩm và nhìn thấy màu sắc, chất liệu, đường nét, có thể cảm nhận hương trầm trong không gian, dành cho mình một khoảng lặng giữa nhịp sống thường ngày. Đạo diễn, NSND Trần Ly Ly khi tới xem triển lãm, cho rằng: “Với sơn mài, người nghệ sĩ không dễ dàng để đạt được thành quả cuối cùng mà phải qua nhiều lớp lang, công đoạn, thêm quá trình mài dũa và sự biến chuyển của nó là cả một quá trình, cùng với cảm xúc hội họa. Những lớp lang ấy cũng có thể hình dung như những trầm tích văn hóa, và trầm hương cũng vậy. Trầm hương cũng là tinh chất của thời gian, tinh chất của gỗ và mùi hương, của đất trời được kiến tạo qua nhiều tháng năm. Sự liên kết của sơn mài và trầm hương là những lớp thời gian, trầm tích văn hóa, của con người và cảm xúc”.
Sự hiện diện của 19 phong cách sơn mài tại Văn Miếu cho thấy chất liệu cổ truyền đang tìm thấy tiếng nói mới khi đối thoại cùng không gian di sản. Đây là điểm chạm vừa đủ để người xem cảm nhận được đời sống đương đại của sơn mài bên cạnh chiều sâu tĩnh lặng của trầm hương. Triển lãm “Sắc Tâm” tiếp tục mở cửa đón công chúng tại di tích Quốc Tử Giám đến hết ngày 18/10.
