Nghe âm thanh tại đây:
Giữa những con phố đông đúc của Hà Nội, mỗi tối thứ Sáu hàng tuần, tại Bích Câu Đạo Quán lại vang lên những tiếng đàn, tiếng phách và những câu hát văn đầy sâu lắng. Không phải sân khấu lớn, cũng không phải một chương trình biểu diễn chuyên nghiệp, đây là buổi sinh hoạt thường kỳ của những người yêu hát văn, những người đến từ nhiều ngành nghề, nhiều độ tuổi khác nhau nhưng cùng chung một niềm đam mê với loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc.
Trong không gian vừa cổ kính vừa linh thiêng của Bích Câu Đạo Quán, các thành viên của câu lạc bộ say sưa luyện tập từng làn điệu, từng câu văn cổ. Có người đã gắn bó nhiều năm, có người mới làm quen với hát văn, nhưng tất cả đều tìm thấy ở đây một điểm hẹn tinh thần sau những bộn bề cuộc sống. Bà Lê Thị Kim Nguyên, một thành viên của câu lạc bộ cho biết, đều đặn mỗi tuần, mọi người lại chờ đến ngày sinh hoạt để được gặp gỡ, được hát và được lắng nghe nhau: “Chúng tôi sinh hoạt ở đây từ 18:00 - 21:00 vào những ngày thứ Sáu. Nếu rơi vào ngày 14, 15 hoặc ngày mùng 1 nhà Đình có việc thì chúng tôi sẽ chuyển sang ngày khác. Không gian ở đây vừa linh thiêng, vừa thơ mộng, tạo cho người đến cảm giác tìm được niềm vui, tìm được sự đồng cảm. Khi được hát và nghe mọi người hát thì quên hết mệt mỏi. Do vậy mọi người ai cũng mong đến tối thứ Sáu để đi sinh hoạt. Điều tôi tâm huyết nhất, luôn luôn gắn bó với câu lạc bộ vì khi tham gia được biết thế nào là hát văn, thế nào là các giá. Khi tham gia sinh hoạt cùng câu lạc bộ còn có nhiều hoạt động khác bổ ích, lan toả được hát văn và chầu văn cho lớp trẻ”.
Với nhiều thành viên, câu lạc bộ là nơi học hát văn đồng thời là nơi nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa truyền thống. Từ những người chưa từng biết đến các giá đồng, các tích truyện trong tín ngưỡng thờ Mẫu, qua những buổi sinh hoạt, họ dần hiểu hơn về lịch sử, về văn hóa dân gian và những giá trị tinh thần mà cha ông để lại.
Câu lạc bộ Hát văn Bích Câu Đạo Quán chính thức thành lập vào tháng 8 năm 2022. Tuy nhiên, các lớp học và hoạt động truyền dạy hát văn đã được duy trì từ nhiều năm trước đó. Theo bà Xuân Thu, Chủ nhiệm câu lạc bộ, điều khiến bà xúc động nhất chính là sự gắn bó và niềm đam mê mà các thành viên dành cho bộ môn nghệ thuật truyền thống này: “Câu lạc bộ chính thức thành lập tháng 8/2022. Tuy chỉ với một thời gian ngắn nhưng các lớp học đã hình thành cách đây 7,8 năm. Các thành viên rất đam mê, yêu mến bộ môn nghệ thuật truyền thống của Việt Nam, đồng thời chung tay gìn giữ, bảo tồn loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống tinh hoa của dân tộc. Mọi người tham gia rồi tự nhiên có sợi dây gắn bó, yêu mến và say mê. Ngoài những làn điệu chầu văn cổ xưa mà cha ông để lại, câu lạc bộ cũng hướng tới việc đem hát văn gần hơn với công chúng bằng việc sử dụng các chất liệu thơ trong dân gian và những bài thơ anh chị em hội viên và cộng tác viên sáng tác. Từ đó, mọi người lồng điệu vào và trở thành các bài hát văn mới. Đối với việc học tập và tập luyện của câu lạc bộ, muốn để anh chị em có được kiến thức và kỹ năng tốt nhất, Ban Chủ nhiệm và bộ phận chuyên môn của câu lạc bộ phải không ngừng biên tập, biên soạn lại các bản văn, đưa các bản văn đó gần hơn để làm sao anh chị em hội viên dễ thuộc nhất và những làn điệu mới toát lên được hết các tích truyện và cốt cách của các giá”.
Một điều đặc biệt ở câu lạc bộ là sự hiện diện của nhiều thế hệ thành viên. Có những người đã nghỉ hưu, có người đang đi làm, có cả học sinh, sinh viên. Khoảng cách tuổi tác dường như được xóa nhòa bởi niềm yêu thích chung dành cho những câu hát văn cổ. Anh Nguyên An đến với hát văn từ một cơ duyên tự nhiên: “Trước đây tôi theo bộ môn chèo, sau này tiếp xúc với hát văn thì tôi thêm yêu hát văn bởi vì đây cũng là một loại hình nghệ thuật dân gian của Việt Nam. Câu lạc bộ không giới hạn độ tuổi cho nên thành viên ở nhiều độ tuổi khác nhau, có các bạn học sinh, sinh viên, có người trung tuổi và các bác lớn tuổi. Ở đây ranh giới giữa người già và người trẻ không còn được phân biệt nữa mà được gắn kết với những điệu hát, bởi những tiếng đàn và những nhịp phách. Khi đến đây mọi người đều được hoà chung vào trong một bản văn. Chúng em coi nhau như một gia đình. Chúng em gọi các bác nữ bằng U và gọi các bác nam bằng Bố cho gần gũi. Hơn nữa, các thành viên còn chia sẻ về cuộc sống gia đình và xung quanh để gắn kết và yêu thương. Một ngày làm việc đã rất mệt mỏi nhưng khi đến với câu lạc bộ sẽ giải toả hết những mệt mỏi này đi”.
Đối với anh Giáp Văn Tấn, một thanh đồng đã có nhiều năm gắn bó với chầu văn, những câu hát còn là cánh cửa dẫn người nghe đến với kho tàng lịch sử và văn hóa dân tộc: “Tôi tham gia hát chầu văn cũng đã được 5 năm. Bản thân tôi là một thanh đồng. Tôi thích chầu văn vì tôi muốn tìm hiểu các tích truyện qua các câu hát văn vì trong tín ngưỡng dân gian thờ mẫu thì văn là cầu nối giữa các thanh đồng và bậc tiên thánh . Chầu văn là một trong những nét văn hoá đặc trưng của người Việt, là di sản văn hoá được UNESCO công nhận. Đối với người dân Hà Nội, tôi nghĩ chầu văn sẽ mang lại một nguồn năng lượng truyền thống. Khi nghe hát và được hát thì cảm thấy rất thoải mái. Đây là một điểm hay khi chầu văn đến với mọi người”.
Tại Bích Câu Đạo Quán, những người yêu hát văn vẫn lặng lẽ gặp nhau mỗi tuần. Họ cùng học, cùng hát, cùng gìn giữ những làn điệu đã được truyền qua nhiều thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, những câu hát văn vẫn vang lên như một dòng chảy âm thầm nhưng bền bỉ. Đó là câu chuyện về cách di sản tiếp tục được gìn giữ, được trao truyền và được thắp sáng bởi những con người hôm nay.
