Nghe âm thanh tại đây:
Nhân buổi toạ đàm tại Hà Nội với chủ đề "Việt Nam 1992-1993 - Bên ngưỡng cửa đổi thay: hành trình của một nhiếp ảnh gia", phóng viên VOV5 đã có cuộc trò chuyện riêng cùng nhiếp ảnh gia thông tấn người Anh Andy Solomon. Gắn bó sâu sắc với Việt Nam từ những năm đầu Đổi mới, ông đã ghi lại những khoảnh khắc chân thực, sống động về đất nước và con người nơi đây. Qua góc nhìn của Andy Solomon, diện mạo đời sống bình dị nhưng tràn đầy sức sống, nghị lực và tinh thần lạc quan của người Việt Nam hiện lên vô cùng ấn tượng.
Phóng viên: Xin chào ông! Điều gì đã thôi thúc ông đến Việt Nam vào năm 1992? Và qua ống kính nhiếp ảnh, ông từng kỳ vọng sẽ khám phá ra điều gì?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Tôi xin phép trả lời câu hỏi thứ hai trước. Thực ra lúc đó tôi cũng không biết mình sẽ khám phá được gì qua các bức ảnh, hay sẽ tìm thấy những gì ở mảnh đất này. Tôi đến đây đơn giản vì tò mò về một đất nước mà mình hầu như chưa biết gì. Dĩ nhiên tôi từng nghe nói về chiến tranh và những câu chuyện thời hậu chiến, nhưng Việt Nam đã khép mình trong một thời gian dài.
Khi biết đất nước các bạn vừa bắt đầu mở cửa, tôi nghĩ sẽ rất thú vị nếu được đặt chân đến đây. Đó là thời điểm thế giới trải qua nhiều biến động chính trị lớn: Liên Xô tan rã, còn Việt Nam đang bước vào một con đường mới. Tôi lên đường mà không hề hình dung trước mình sẽ bắt gặp điều gì. Và tôi vô cùng may mắn vì đã đến đây. Những gì tôi tìm thấy là một nơi chốn thực sự đặc biệt, với những con người rất độc đáo: kiên định, tháo vát và kiên cường; một lịch sử phức tạp nhưng đầy lôi cuốn, một bề dày lịch sử nói lên rất nhiều điều về tương lai của đất nước, chính nhờ vào ý chí của con người nơi đây.
Yếu tố duy nhất thực sự tạo ra biến chuyển trong đời sống chính là con người. Không có con người, sự đổi thay đó không bao giờ thành hiện thực. Từng cá nhân trong đời sống hàng ngày, trong sinh hoạt hàng tuần, trong gia đình hay nơi làm việc, họ luôn nhìn về phía trước. Họ luôn ấp ủ những ước mơ, luôn tìm kiếm cơ hội và rất giàu tinh thần tự lập, năng động kinh doanh. Rõ ràng đất nước này chắc chắn sẽ phát triển rất tốt.
Phóng viên: Trong hành trình đi dọc Việt Nam, điều gì về con người và cuộc sống đời thường nơi đây cuốn hút ông nhất?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Chính là sự ấm áp của của người dân. Sự ấm áp, thân thiện và hiếu khách mà mọi người dành cho tôi. Dù cuộc sống còn nghèo khó, họ vẫn luôn muốn sẻ chia, luôn sẵn lòng cho đi mà chẳng mong nhận lại điều gì.
Ở Hà Nội cũng vậy. Khi đi uống bia hơi với bạn bè, ai cũng tranh nhau trả tiền. Người Việt Nam rất cởi mở, mến khách, và đó dường như là nét tính cách tự nhiên của họ. Đôi khi tôi cảm thấy thật xúc động và kính nể trước tấm lòng của những con người sẵn sàng cho đi thật nhiều, ngay cả khi bản thân họ có rất ít. Đó thực sự là một điều tuyệt vời, một phẩm chất rất đáng tự hào.
Năm 1992, khi vừa tròn 30 tuổi, Andy Soloman làm việc tại London và dự định đến Hồng Kông. Tuy nhiên, ông quyết định ghé thăm Việt Nam trong một chuyến đi dự kiến kéo dài hai tuần. Chuyến đi hai tuần kéo dài thành ba tháng, và sau đó ông quyết định sống và làm việc tại Hà Nội suốt 7 năm (1992–1999). Trong thời gian này, ông cộng tác với nhiều hãng thông tấn, báo chí quốc tế lớn (bao gồm Reuters).
Ông kết hôn với một phụ nữ Việt Nam và có hai người con trai sinh ra tại Hà Nội.
Từ Hà Nội, ông mang máy ảnh đi khắp các vùng miền từ Tây Bắc, Đông Bắc, duyên hải miền Trung cho đến Tây Nguyên và miền Nam để ghi lại chân dung con người trong thời kỳ đất nước đổi mới và tiếp tục xây dựng CNXH.
Phóng viên: Là một nhiếp ảnh gia nước ngoài khi đến một vùng đất mới, ông đã làm thế nào để vượt qua rào cản khác biệt văn hóa và xây dựng được niềm tin với những người mình gặp gỡ?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Đừng bao giờ phán xét. Đừng bao giờ phán xét con người họ hay cách họ hành xử. Hãy đón nhận họ đúng như những gì họ vốn có.
Khi bước vào một hoàn cảnh thực tế, tôi là người từ bên ngoài bước tới, còn họ đang sống cuộc đời của chính họ. Vì thế, hoặc là tôi chấp nhận cách họ sinh hoạt, hoặc là tôi sẽ chẳng làm được điều gì cả. Tôi không can thiệp, tôi chỉ đứng bên ngoài quan sát và không phán xét. Tương tự như ví dụ tôi từng kể về giao thông và chuyện người ta đi ngược chiều: dưới góc nhìn của họ lúc ấy, điều đó là hợp lý.
Thế giới hiện nay đang đối mặt với rất nhiều biến động, nhưng chung quy lại, con người ở đâu cũng đều mưu cầu những điều giống nhau: ai cũng muốn được hạnh phúc, được yêu thương, muốn gia đình được bình yên và có một tương lai tươi sáng.
Phóng viên: Trước những thiếu thốn trong giai đoạn đầu thập niên 1990, những giới hạn về thiết bị, phim chụp và điều kiện đi lại đã ảnh hưởng như thế nào đến cách tiếp cận nhiếp ảnh của ông?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Những khó khăn đó không ngăn cản được niềm đam mê bấm máy của tôi, nhưng tôi biết mình sẽ không thể nhìn thấy ngay những bức ảnh vừa chụp. Những hình ảnh ấy chỉ sống trong tâm trí tôi, cùng với những trải nghiệm và trang nhật ký ghi chép.
Phóng viên: Ông có thể chia sẻ rõ hơn về điều này?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Hồi đó tôi không thể tráng phim tại Việt Nam. Tôi chụp xong thì phải gửi các cuộn phim ra nước ngoài để xử lý. Phim được chuyển tới các thư viện ảnh, tòa soạn báo hay tạp chí, và tôi gần như không được xem lại chúng; mãi về sau này tôi mới bắt đầu tìm cách thu nhận lại các tác phẩm của mình. Đó chính là thách thức lớn nhất.
Phóng viên: Nhìn lại những bức ảnh sau hơn 30 năm, điều gì khiến ông bất ngờ nhất về Việt Nam ở thời kỳ đó?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Đó là sự cởi mở của người dân khi sẵn sàng đón tôi bước vào cuộc sống của họ. Họ không phán xét mà tò mò muốn biết về tôi. Họ thường hỏi những câu như: “Anh bao nhiêu tuổi?”, “Anh lập gia đình chưa?”, “Lương của anh bao nhiêu?” — đó luôn là ba câu hỏi kinh điển nhất.
Ở Anh, người ta không bao giờ hỏi tuổi tác hay thu nhập cá nhân. Đối với tôi, đó là một trải nghiệm hoàn toàn mới lạ. Tôi đã phải nghĩ cách trả lời sao cho họ hiểu, bởi thực tế tôi là phóng viên tự do, đâu có lương cố định. Tôi tự bỏ tiền túi để đi du lịch và tác nghiệp, nên đôi khi khái niệm đó khá lạ lẫm với họ. Nhưng rồi tôi tìm cách hòa nhập. Người dân rất hiếu khách, nên tôi cùng tham gia, mỉm cười và cười đùa với họ. Khi bạn trao đi một nụ cười, bạn sẽ nhận lại nụ cười ngay lập tức. Bạn nói đùa một câu, lũ trẻ sẽ chạy lại đầu tiên. Tôi chơi đùa với bọn trẻ, rồi người lớn sẽ dần bước lại gần hơn. Lúc nào tôi cũng tìm ra cách để kết nối như thế.
Phóng viên: Ông có thể kể một câu chuyện khiến ông ấn tượng sâu sắc nhất trong quãng thời gian làm việc tại Việt Nam?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Một câu chuyện ư? Có quá nhiều câu chuyện. Tất cả đều xoay quanh con người và cách họ đối đãi với tôi, những lần được mời tham gia vào những hoàn cảnh sinh hoạt thật khó tin. Và dĩ nhiên, còn có cả những sự kiện lịch sử lớn gắn liền với Chính phủ, với Đảng…
Phóng viên: Có địa phương nào để lại ấn tượng đặc biệt sâu đậm trong ông?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Vào đầu những năm 1990, nơi đó chính là Hà Giang. Đó là mảnh đất rất đặc biệt. Hồi ấy Hà Giang chẳng có gì cả, là nơi nghèo nhất mà tôi từng đặt chân tới vào thời điểm đó. Tất nhiên, bây giờ nơi đây đã có cung đường phượt nổi tiếng (Ha Giang Loop), ngành du lịch phát triển mạnh mẽ, không chỉ khách quốc tế mà cả khách nội địa; người ta đi xe phân khối lớn, đi phượt, cắm trại, leo núi — những điều trước đây chưa từng có. Nhưng tôi luôn nhớ về một Hà Giang nguyên sơ thuở ấy. Nơi đó đặc biệt bởi sự vẹn nguyên, thuần khiết dù cuộc sống vô cùng gian khó. Một vùng đất thực sự rất đặc biệt.
Phóng viên: Ông có kế hoạch nào cho thời gian sắp tới không?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Có chứ, tôi đang ấp ủ những dự án mới. Có những dự án đang tiếp diễn và cả những dự án mới, nhưng tôi chưa tiện bật mí ngay…
Phóng viên: Vẫn là các dự án về con người Việt Nam chứ ạ?
Nhiếp ảnh gia Andy Solomon: Tất nhiên rồi, luôn luôn là như vậy!
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện thú vị này!
