“Đánh thức không gian đô thị là câu hỏi từ lâu trong giới kiến trúc sư, nghệ sĩ và cả hệ thống quản lý đô thị. Cách thức nào có thể đánh thức không gian đang ngủ quên và làm sao sự sáng tạo không chỉ là trình diễn ngắn ngày, có thể trở thành một hạ tầng bền vững, nuôi dưỡng, góp phần làm giàu có môi trường đô thị? Đây cũng chính là mục tiêu đặt ra của Chương trình phát triển hạ tầng sáng tạo và cuộc thi thiết kế không gian sáng tạo 2026 do Hội Kiến trúc sư Việt Nam và Sở Văn hóa Thể thao Hà Nội phát động.
Tại lễ phát động, TS. KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cũng đưa ra một thực tế: kể từ khi Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO vào năm 2019, nếu nhìn thẳng thắn nhìn nhận sẽ thấy, nhiều không gian sáng tạo vẫn đang tồn tại như "ốc đảo" đơn lẻ, hoặc vẫn tự bơi giữa rào cản cơ chế, tài chính và mô hình vận hành. Nhiều di sản công nghiệp, nhà máy cũ, làng nghề hay những không gian công cộng vẫn đang “đứng yên”, dường như chờ đợi một chìa khóa đủ mạnh khai mở, tái sinh.
Do vậy, Ban tổ chức mong muốn, cuộc thi thiết kế không gian sáng tạo 2026 sẽ là hành trình bền bỉ cùng nhau thúc đẩy, tôn vinh những cống hiến, những ý tưởng nhân văn. Theo đó, nhà thiết kế, nghệ sĩ, chuyên gia, nhà nghiên cứu, sinh viên và cộng đồng sáng tạo cùng đề xuất những mô hình mới cho không gian đô thị Hà Nội theo 03 hạng mục:
Một là, hạ tầng thúc đẩy sáng tạo tập trung tái kích hoạt các không gian công cộng và thiết chế cộng đồng như quảng trường, vườn hoa, công viên, gầm cầu, nhà ga, tuyến phố đi bộ, nhà văn hóa, khu chung cư hoặc khu ở cũ…
Hai là, không gian sáng tạo từ các công trình chuyển đổi chức năng: đề xuất chuyển đổi nhà máy cũ, trụ sở dôi dư, thiết chế văn hóa hoạt động chưa hiệu quả và các công trình đô thị có tiềm năng thành không gian phục vụ công nghiệp văn hóa.
Ba là, bảo tồn và phát huy không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống, hướng tới xây dựng các mô hình sáng tạo tại khu vực ven đô, làng cổ và làng nghề; kết nối di sản, tri thức thủ công và nguồn lực địa phương với thiết kế, giáo dục, du lịch, công nghệ và thị trường đương đại.
Ban tổ chức Cuộc thi cũng đòi hỏi tư duy liên ngành hiệu quả với những nhà thiết kế theo các định hướng: bảo tồn bằng sự thích ứng sáng tạo, không đóng băng di sản; đặt cộng đồng vào trung tâm thiết kế bởi một không gian sáng tạo chỉ thực sự sống khi người dân bản địa, người thợ thủ công làng nghề, hay những người bán hàng rong quanh đó tìm thấy sinh kế, tìm thấy niềm tự hào và gắn kết. Bên cạnh đó, quá trình thiết kế cũng đặt ra yêu cầu học hỏi, tìm kiếm cả mô hình quản trị, trong đó lưu ý những mô hình tự chủ, những giải pháp đối tác công tư (PPP), thực tế, tự nuôi sống không gian, không phụ thuộc ngân sách hay một nhà đầu tư độc quyền nào.
“Hội Kiến trúc sư Việt Nam kỳ vọng cuộc thi là điểm tựa để giới nghề – đặc biệt kiến trúc sư trẻ và các bạn sinh viên – được chạm vào những "đề bài nóng" của thực tiễn đô thị, nông thôn. Cùng dấn thân, bước ra khỏi vỏ ốc văn phòng thiết kế trở về các làng nghề, đến với những bức tường cũ, những trạm biến áp, những gầm cầu để lắng nghe nhịp thở phố phường”-KTS Hoàng Thúc Hào nói.
Trong quá trình cuộc thi diễn ra, những ý tưởng và tác phẩm nào có khả năng triển khai, ứng dụng thực tiễn ngay trong việc chỉnh trang, tạo cảnh quan cộng cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội cũng được Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng UBND các xã, phường, đơn vị liên quan đưa vào ứng dụng. Ban tổ chức cũng kỳ vọng mô hình cuộc thi sẽ được tiếp cận trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt là những thành phố đã ghi danh trong Mạng lưới thành phố sáng tạo của Unesco (Hội An, Đà Lạt, TP.HCM), thúc đẩy hệ sinh thái sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hoá.
