Hòa nhạc Sưởi ấm (Le Chauffage) mùa 6: Khi Bảo Quyên gặp lại Chopin trong một giấc mơ rất riêng

Hai Piano Concerto của Chopin, hai thế giới âm thanh vừa lãng mạn vừa riêng tư, sẽ cùng xuất hiện trong một đêm nhạc. Nhưng thay vì tiếng piano đối thoại với cả một dàn nhạc giao hưởng lớn, lần này, Trần Lê Bảo Quyên chọn một không gian nhỏ hơn: piano và nhóm đàn dây.

Đó cũng là cách “Le Chauffage – Sưởi ấm” bước vào mùa thứ sáu.

Một Chopin khác trên sân khấu

Hai tác phẩm được lựa chọn là Piano Concerto No.1 in E minor, Op.11 và Piano Concerto No.2 in F minor, Op.21. Cả hai đều là những tác phẩm quan trọng trong di sản piano của Chopin, nhưng ở Chopin in Dreams, khán giả sẽ gặp chúng qua một hình thức phối hợp đặc biệt: piano cùng nhóm đàn dây, dựa trên bản chuyển soạn của Kevin Kenner và Krzysztof Dombek.

Chỉ huy đêm nhạc là Yuki Urushihara. Cùng Bảo Quyên còn có các nghệ sĩ violin Vladimir Bykov-Rudenko, Anna-Phạm Mai Anh, viola Aliaksandra Patsiomina, cello Alexey Afanassiev và contrabass Vũ Cẩm Tú.

Một cấu hình như vậy đem đến cho hai concerto của Chopin một sắc thái khác. Âm thanh không bị phủ lên bởi quy mô lớn của cả dàn nhạc giao hưởng; ngược lại, piano đứng gần hơn với từng lớp âm thanh của bộ dây, để những chuyển động tinh tế, những khoảng lặng và những câu chuyện rất riêng trong âm nhạc Chopin có thêm khoảng thở.

Và đó cũng có thể là lý do Chopin in Dreams mang chữ “Dreams” – những giấc mơ. Bởi Chopin vốn là nhà soạn nhạc của những cảm xúc rất riêng tư. Âm nhạc của ông có vẻ đẹp lãng mạn nhưng không phô bày; nhiều khi chỉ một giai điệu piano cũng đủ mở ra cả một miền ký ức, nỗi nhớ, cô đơn hay khát vọng. Với Bảo Quyên, đó dường như cũng là một cuộc trở về.

Sáu mùa “Sưởi ấm” và một cuộc trở về khác

Le Chauffage bắt đầu từ năm 2019, khi hai chị em Bảo Quyên và nghệ sĩ violin Trần Lê Quang Tiến còn đang học tập tại Đức. Từ một đêm nhạc thiện nguyện, “Sưởi ấm” dần trở thành một cuộc hẹn mà cả nghệ sĩ lẫn khán giả đều chờ đợi.

Mỗi mùa lại có một câu chuyện riêng. Có mùa âm nhạc đi cùng những em nhỏ cần được hỗ trợ y tế. Có mùa hướng tới những đứa trẻ mồ côi. Mùa thứ năm đánh dấu bước phát triển mới khi Bảo Quyên, Quang Tiến lần đầu kết hợp với Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam và nhạc trưởng Honna Tetsuji trong những concerto của Tchaikovsky và Rachmaninoff.

Sau năm mùa, “Sưởi ấm” không còn đơn thuần là một chương trình do hai chị em trở về từ Đức để biểu diễn. Nó đã trở thành một phần trong hành trình nghề nghiệp của họ. Bảo Quyên từng nói rằng ban đầu hai chị em chỉ nghĩ sẽ làm một buổi hòa nhạc. Không ngờ sau mùa đầu tiên lại có mùa thứ hai, rồi mùa thứ ba, thứ tư và thứ năm. Điều giữ họ lại không chỉ là âm nhạc, mà còn là mong muốn được chơi đàn ở quê hương và sự đón nhận của khán giả.

Sau 12 năm học tập tại Đức, Bảo Quyên đã trở về Việt Nam và hiện công tác tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Với cô, trở về không phải là một quyết định nhất thời. Đó là nơi cô muốn tiếp tục con đường của mình, trong biểu diễn và cả giảng dạy.

Vì thế, mùa thứ sáu cũng có thể được nhìn như một dấu mốc khác: người nghệ sĩ sau nhiều năm đứng trên sân khấu không còn chỉ muốn chứng minh mình có thể chơi một tác phẩm khó đến đâu. Điều cô quan tâm nhiều hơn là mình muốn nói gì qua tác phẩm ấy và muốn người nghe nhận được điều gì.

“Không cần biết nhạc lý, cứ nghe”

Một trong những điều Bảo Quyên từng nhiều lần chia sẻ là cô không muốn dựng thêm khoảng cách giữa nhạc cổ điển và công chúng. Nhạc cổ điển có thể phức tạp với người chơi, bởi phía sau vài phút âm nhạc trên sân khấu có thể là hàng trăm giờ tập luyện, phân tích và sửa từng chi tiết. Nhưng với người nghe, cô cho rằng không nhất thiết phải bắt đầu bằng kiến thức.

Không biết đọc nốt nhạc vẫn có thể nghe Chopin. Không hiểu cấu trúc một concerto vẫn có thể rung động trước một câu đàn. Không cần biết vì sao một nghệ sĩ chọn cách nhấn một nốt, người nghe vẫn có thể nhận ra trong đó niềm vui, sự chia ly, mất mát hay hy vọng. Đó cũng là một trong những điều khiến Bảo Quyên theo đuổi “Sưởi ấm” suốt nhiều năm: đưa âm nhạc cổ điển ra khỏi hình dung về một thế giới xa cách, để nó trở thành một cuộc gặp gỡ giữa người chơi và người nghe.

Trong một chia sẻ trước đây với VOV5, Bảo Quyên từng nói rằng khoa học kỹ thuật càng phát triển thì nghệ thuật càng cần làm tốt vai trò chữa lành, cân bằng và tưới mát tâm hồn. Sáu năm sau mùa đầu tiên, câu nói ấy vẫn còn nguyên ý nghĩa, nhưng có lẽ “Sưởi ấm” đã có thêm một lớp nghĩa khác: Không chỉ sưởi ấm người nghe, âm nhạc cũng là cách người nghệ sĩ tự sưởi ấm mình trên hành trình đi rất dài với nghề.

Một giấc mơ không chỉ dành cho riêng Bảo Quyên

Chọn Chopin cho mùa thứ sáu cũng là một lựa chọn đòi hỏi nhiều ở người nghệ sĩ. Đây là thứ âm nhạc không cho phép người chơi chỉ dựa vào kỹ thuật. Đằng sau những passage nhanh, những đoạn chạy ngón hay những hợp âm dày là một thế giới rất mong manh, đòi hỏi sự tiết chế và khả năng kể chuyện bằng âm thanh.

Bảo Quyên từng nói về việc mỗi mùa “Sưởi ấm” lại khiến cô và Quang Tiến trưởng thành thêm một chút, cả về con người lẫn tiếng đàn. Nếu vậy, Chopin in Dreams có thể là nơi khán giả nhìn thấy rõ nhất sự trưởng thành ấy: không còn là câu chuyện của những tài năng trẻ trở về từ châu Âu để giới thiệu khả năng biểu diễn, mà là câu chuyện của những nghệ sĩ đã đi qua một chặng đường đủ dài để biết mình muốn đứng trên sân khấu vì điều gì.

Và có lẽ vì thế, “giấc mơ” trong tên gọi của mùa thứ sáu không nhất thiết phải là một giấc mơ xa xôi. Nó có thể là giấc mơ của Chopin, cũng có thể là giấc mơ của một cô gái Hà Nội đã rời Việt Nam năm 18 tuổi, đi qua 12 năm học tập và rèn luyện ở Đức, rồi trở về, tiếp tục ngồi trước cây đàn, tiếp tục dạy những học trò nhỏ và tiếp tục mở thêm một mùa “Sưởi ấm”.

Từ một buổi hòa nhạc thiện nguyện năm 2019 đến mùa thứ sáu năm 2026, hành trình ấy đã đủ dài để “Sưởi ấm” trở thành một câu chuyện riêng.

Một câu chuyện được kể không bằng những tuyên ngôn lớn, mà bằng những phím đàn.

Và tháng 11 này, câu chuyện ấy sẽ được kể bằng Chopin.