Ven đầm Cù Mông, xã Xuân Cảnh, tỉnh Đắk Lắk, làng muối Tuyết Diêm từ lâu được biết đến với những cánh đồng muối trắng trải dài dưới nắng. Nơi đây còn lưu giữ một cách chế biến khá đặc biệt: nghề “hầm muối”. Qua nhiều thế hệ, những diêm dân vẫn cần mẫn bám ruộng, giữ nghề, giữ những lò hầm đỏ lửa. Và hôm nay, câu chuyện của hạt muối Tuyết Diêm đang được viết tiếp khi làng nghề truyền thống từng bước kết hợp với du lịch trải nghiệm.
Nghe âm thanh tại đây:
Trên những ô ruộng vuông vức, nước biển dưới ánh mặt trời dần kết tinh thành những hạt muối trắng. Người dân dùng những chiếc trang, cào muối thành từng luống rồi vun thành những ụ nhỏ nổi bật giữa nền trời xanh. Đó là những hình ảnh quen thuộc ở Tuyết Diêm với nghề làm muối đã có từ hàng trăm năm nay.
Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng phụ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên. Nắng càng đều, nước bốc hơi càng nhanh, muối càng dễ kết tinh. Sau nhiều công đoạn dẫn nước, phơi nước và chăm sóc ruộng, diêm dân mới có thể thu hoạch những hạt muối trắng.
Ông Nguyễn Ngọc Bình, gia đình có 5 đời làm muối tại làng Tuyết Diêm, xã Xuân Cảnh, chia sẻ: “Nghề này gia truyền, cha truyền con nối đến nay đã 5 đời. Ở đây bà con rất yêu cái nghề này, bỏ không được.”
Nếu chỉ dừng lại ở cánh đồng muối, hành trình khám phá Tuyết Diêm vẫn chưa trọn vẹn. Bởi điều làm nên nét riêng của vùng đất này còn nằm trong những căn lò nhỏ, nơi người dân duy trì nghề hầm muối.
Muối sau khi thu hoạch được cho vào những chậu đất rồi xếp lên lò. Phía dưới, củi được đốt liên tục trong nhiều giờ. Người thợ phải túc trực, giữ nhiệt ổn định để muối được nung đều.
Qua sức nóng của lò, những hạt muối thô dần trở nên trắng, khô và mịn hơn. Muối hầm có vị mặn dịu, ít chát, từ lâu được người dân sử dụng trong chế biến món ăn. Một sản phẩm tưởng như rất bình dị, nhưng phía sau là kinh nghiệm được tích lũy và truyền lại qua nhiều thế hệ.
Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Danh Hạnh, những dấu tích lâu đời liên quan đến nghề muối còn lại ở Tuyết Diêm và vùng phụ cận cho thấy chiều sâu văn hóa của vùng đất này: “Khi khảo sát quanh đầm Cù Mông, chúng tôi thấy những dấu tích của một thương cảng xuất khẩu sản phẩm muối. Dưới góc độ văn hóa thì điều đó rất hay, nó không chỉ tạo nên một điểm làng nghề ở vùng ven biển phía Đông Đắk Lắk, mà trên cơ sở đó khi Công viên địa chất Phú Yên đi vào hoạt động, đây sẽ là một điểm di sản có thể khai thác từ nhiều góc độ khác nhau. Qua đó đem lại lợi ích cho người dân làm làng nghề, trong đó có phục vụ hoạt động du lịch".
Tháng 7/2026, Dự án “Phát triển đa dạng sản phẩm muối Tuyết Diêm theo hướng bền vững, kết hợp bảo tồn làng nghề và du lịch sinh thái cộng đồng” với sự tài trợ của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc UNDP tại Việt Nam, được triển khai. Đây là mô hình điểm để nhân rộng các vùng nghề muối khác ở Việt Nam, góp phần hình thành “Con đường di sản muối Việt Nam”, kết nối các làng nghề ven biển từ Đắk Lắk đến Khánh Hòa, Lâm Đồng và Nam Trung Bộ.
Ảnh: VOV-Tây Nguyên
Ông Đàm Đại Hữu, đại diện Công ty TNHH Du hành Đại Hữu, đơn vị kết nối phát triển làng nghề muối Tuyết Diêm thành điểm đến trong hành trình khám phá di sản nghề muối ven đầm Cù Mông, cho biết: "Công ty Đại Hữu sẽ phát triển làng nghề truyền thống muối Tuyết Diêm. Cụ thể là chọn các điểm để vận hành tour, kết nối các ruộng muối tới nơi thờ Tổ nghề muối và cùng bà con làm du lịch cộng đồng. Hướng dẫn người dân cách làm du lịch trong làng nghề muối của mình, tạo ra những sản phẩm muối chế biến sâu để đa dạng sản phẩm, trong đó có muối thảo dược, muối đại bi, muối ẩm thực và nhiều sản phẩm muối khác".
Giờ đây, khi đến với Tuyết Diêm, du khách có thể theo chân diêm dân ra đồng, tìm hiểu cách dẫn nước biển vào ruộng, quan sát quá trình kết tinh, thử cào và thu hoạch muối. Từ một sản phẩm nông nghiệp, hạt muối khi ấy trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa cộng đồng.
Bà Nguyễn Thị Tường Lài, Trưởng thôn Tuyết Diêm, xã Xuân Cảnh, cho biết: "Du lịch cộng đồng sẽ giúp ngành nghề muối tại đây phát triển, ví dụ như có thêm đầu ra tại các điểm đón khách tham quan, họ có thể mua sản phẩm muối của dân. Hoặc là người dân sẽ làm các dịch vụ khác để thu hút khách du lịch, như các điểm dừng chân có thể phát triển được".
Giữa những đổi thay của cuộc sống, người dân nơi đây vẫn đang giữ những cánh đồng muối và giữ cho những lò hầm tiếp tục đỏ lửa. Đến Tuyết Diêm, du khách không chỉ mang về một túi muối trắng, mà còn mang theo câu chuyện về nắng, gió, biển và những con người đã gìn giữ vị mặn quê hương qua nhiều thế hệ.
